Thi bá Việt Nam lọt đề cử Nobel Văn học: công bố sau 50 năm giữ kín

Nhà thơ Vũ Hoàng Chương có tên trong danh sách tổng hợp đề cử Nobel 1972 của Viện Hàn lâm Thụy Điển. Danh sách được Ủy ban Nobel công bố, sau 50 năm giữ kín theo quy định của giải này.

Theo đó, Vũ Hoàng Chương là một trong 100 tên tuổi được đề cử. Viện Hàn lâm Thụy Điển chú thích nhà thơ là Chủ tịch Hội Văn bút Việt Nam, được đề cử lần đầu, người giới thiệu là Thang Lang.

Nhà thơ Vũ Hoàng Chương sinh ngày 14/5/1915 tại thành phố Nam Định trong một gia đình thượng lưu. Cha ông từng làm tri huyện, mẹ biết làm thơ chữ Hán và giỏi đàn. Nguyên quán của ông là làng Phù Ủng, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, tỉnh Hưng Yên. Từ năm 5 tuổi, Vũ Hoàng Chương được học chữ Nho, đến năm 14 tuổi bắt đầu học chữ Pháp. Việc sớm tiếp xúc với hai nền học vấn Đông và Tây đã giúp ông hấp thụ một cách tự nhiên hai dòng văn học, tạo nên phong cách thơ kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố cổ điển và hiện đại, phương Đông và phương Tây trong tư tưởng cũng như cảm quan thẩm mỹ.

Vũ Hoàng Chương được coi là một trong những gương mặt đại diện cho nền văn học Việt Nam trải hai thời kỳ: trước và sau Cách mạng tháng Tám.. Ông xây dựng một thi giới riêng với dòng chảy từ trữ tình đến tượng trưng, sang siêu thực, đồng thời vẫn đậm chất hoài cổ, giàu nhạc điệu và mang nhiều màu sắc phương Đông. Nhận xét về thơ Vũ Hoàng Chương, nhà phê bình Tạ Tỵ từng viết: "Tiếng thở dài của phương Đông trầm mặc”.

Nhà thơ Vũ Hoàng Chương. Ảnh tư liệu.

Tính từ năm 1940, nhà thơ Vũ Hoàng Chương có gần 20 tập thơ và kịch được xuất bản. Những tác phẩm tiêu biểu của ông gồm: Thơ say (1940), Mây (1943), Hoa đăng (1959), Cảm thông (1960), Tâm sự kẻ sang Tần (1961), Trời một phương (1962), Lửa từ bi (1963), Bút nở hoa đàm (1967), Ngồi quán (1970), Ta đợi em từ 30 năm (1970), Đời vắng em rồi say với ai (1971), Chúng ta mất hết chỉ còn nhau (1973)...

Một trong những đề tài xuyên suốt trong sự nghiệp sáng tác của Vũ Hoàng Chương là tình yêu. Theo lời tự bạch của chính nhà thơ, ông từng ấp ủ mong muốn tập hợp những bài thơ tình sáng tác thời tuổi trẻ thành một tập riêng. “Đã từ lâu, tôi có ước nguyện gom góp lại những bài thơ “tình yêu” viết trong tuổi hoa, để in thành tập riêng, điều đó sẽ giúp tôi sống trọn vẹn cùng muôn ngàn ảo ảnh xa xưa. Đành rằng tình yêu không chịu ràng buộc nào. Tình yêu vốn không tuổi! Nhưng tôi nhiều khi cảm thấy mình đặc biệt ưa thích những bài thơ “tình yêu” viết từ trước tuổi bốn mươi”, nhà thơ bộc bạch.

Ngay từ khi xuất hiện trên thi đàn với tập Thơ say (1940), nhà thơ Vũ Hoàng Chương đã được giới nghiên cứu và phê bình xem là một trong những gương mặt độc đáo của phong trào Thơ Mới. Thơ ông gây ấn tượng bởi sự kết hợp giữa cảm hứng lãng mạn, vẻ đẹp cổ điển phương Đông với khuynh hướng tượng trưng và siêu thực, tạo nên một thi giới riêng khó trộn lẫn.

Trong Thi nhân Việt Nam (1942), Hoài Thanh và Hoài Chân dành nhiều trang viết để lý giải cái "say" trong thơ Vũ Hoàng Chương. Hai ông nhận xét: "Bấy nhiêu say sưa đều nuôi bằng một say sưa to hơn mọi say sưa khác: Say thơ." Theo Hoài Thanh và Hoài Chân, đó là "một thứ say sưa có chừng mực, say sưa mà không hẳn là trụy lạc", nhưng phía sau vẫn là "một niềm ngao ngán", mang "cái vị chua chát, hằn học và bi đát riêng".

Còn nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên đánh giá cao giá trị tư liệu và văn học của tập tùy bút Ta đã làm chi đời ta. Ông cho rằng tác phẩm không chỉ phản ánh chân thực đời sống văn nghệ từ đầu thập niên 1940 đến giữa thập niên 1950 mà còn lưu giữ ký ức về một giai đoạn đặc biệt của văn học Việt Nam.

"Đọc ông ta thấy tình văn nhân thật tri âm tri kỷ mà cũng nhiều cung bậc, sắc thái hỉ nộ ái ố. Cuốn sách như cuốn phim giữ lại cho văn học sử nước nhà một thời đoạn văn nghệ không còn có lại, mãi mãi gắn liền với một thời ly tao của đất nước", nhà phê bình nhận xét.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, khi đất nước tạm thời bị chia cắt, nhà thơ Vũ Hoàng Chương vào sinh sống tại Sài Gòn và tiếp tục con đường sáng tác. Trong thời gian ở Sài Gòn, nhà thơ Vũ Hoàng Chương từng đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội Văn bút Việt Nam (miền Nam), có nhiều đóng góp cho đời sống văn học và hoạt động của giới cầm bút.

Trong đời sống văn học miền Nam, ông được nhiều văn nghệ sĩ đương thời tôn xưng là "thi bá" nhờ tài năng và vị thế nổi bật trên thi đàn.

Theo tài liệu lưu trữ của Viện Hàn lâm Thụy Điển, người đề cử Vũ Hoàng Chương cho Giải Nobel Văn học là "Thang Lang". Nhiều nghiên cứu cho rằng nhân vật này có thể là linh mục Thanh Lãng (1924–1978), học giả từng nhận bằng tiến sĩ văn chương tại Thụy Sĩ, giảng dạy tại các trường đại học ở Sài Gòn và là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu văn học.