Thí điểm kinh tế tầm thấp bắt đầu từ vùng cao

Xã Mường Ảng (tỉnh Điện Biên) trình diễn thủ nghiệm ứng dụng UAV. Ảnh: Nhật Phương.

Điện Biên được lựa chọn là địa phương đầu tiên xây dựng đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp gắn với UAV. Khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm được kỳ vọng không chỉ kiểm chứng hiệu quả của công nghệ, mà còn tạo dữ liệu để hình thành một mô hình kinh tế mới từ không gian tầm thấp.

Ngay từ khi xây dựng đề án, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác định trọng tâm không phải là đưa UAV về Điện Biên để chứng minh thiết bị có thể bay, mà là thử nghiệm những mô hình ứng dụng cụ thể, đo lường hiệu quả và thu thập dữ liệu để hoàn thiện chính sách.

Điện Biên có địa hình chia cắt, chi phí logistics cao, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và vật tư phục vụ sản xuất.

Bên cạnh đó, tỉnh này còn có đường biên giới tiếp giáp với nhiều quốc gia, diện tích rừng lớn, thường xuyên phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy chữa cháy rừng, cứu hộ cứu nạn và ứng phó thiên tai. Đây đều là những bài toán mà công nghệ không gian tầm thấp có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với các phương thức quản lý truyền thống.

Được biết một trong những lĩnh vực được Điện Biên ưu tiên thử nghiệm là nông nghiệp thông minh, không chỉ là lĩnh vực được kỳ vọng UAV sẽ tạo ra hiệu quả năng suất về kinh tế, mà đây có lẽ cũng là lĩnh vực giúp khái niệm kinh tế tầm thấp trở nên gần gũi nhất với đời sống người dân.

Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030, tổng diện tích vùng sản xuất tập trung dự kiến khoảng 70.000 ha, trong đó khoảng 40.000 ha mắc ca, hơn 20.000 ha cà phê, 3.000 ha cây ăn quả và 6.500 ha rau màu. Riêng năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu trồng mới khoảng 12.000 ha cà phê và mắc ca.

Quy mô sản xuất càng lớn, bài toán tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường càng trở nên quan trọng. Tại đây, UAV có thể tham gia từ khâu gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ cho đến vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch. 

Từ ngày 15/9/2026, Điện Biên đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê tại xã Mường Ảng, với tải trọng 50 kg mỗi chuyến.

Kết quả bước đầu cho thấy, việc sử dụng UAV để vận chuyển nông sản từ vùng nguyên liệu đến cơ sở sản xuất có thể giúp giảm khoảng 20-30% thời gian và chi phí nhân công. Trong khâu chăm sóc cây trồng, một chuyến drone phun thuốc, bón phân trên diện tích 1 ha chỉ mất khoảng 7-10 phút, trong khi phương thức thủ công có thể mất 3-4 giờ.

Những kết quả ban đầu cho thấy giá trị của kinh tế tầm thấp không nằm ở bản thân những chiếc UAV, mà ở các dịch vụ và hạ tầng được hình thành xung quanh công nghệ này. Khi UAV được đưa vào vận hành ở quy mô lớn, thị trường sẽ phát sinh nhu cầu về dịch vụ vận chuyển, điểm cất hạ cánh, phần mềm điều hành, dữ liệu, bảo trì, nhân lực vận hành và các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, từ những chuyến bay thử nghiệm, địa phương hướng tới hình thành hệ sinh thái gồm trung tâm thử nghiệm và thực hành bay, nhà máy sản xuất UAV, trung tâm giới thiệu và đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ. Ba dự án được đề xuất nghiên cứu đầu tư có tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng.

Sau khi Điện Biên triển khai thử nghiệm mô hình kinh tế tầm thấp, hàng chục địa phương khác trên cả nước cũng đang tích cực đẩy mạnh ứng dụng và thí điểm mô hình này

Dù vậy, để từ những chuyến bay thử nghiệm hình thành một ngành kinh tế, khoảng cách vẫn còn khá lớn. Trước hết là bài toán chi phí. Một công nghệ có thể hoạt động tốt về mặt kỹ thuật nhưng chưa chắc đã tạo ra mô hình kinh doanh bền vững. Giá thiết bị, pin, bảo trì, nhân lực vận hành, hạ tầng cất hạ cánh và hệ thống điều hành đều phải được tính vào chi phí dịch vụ.

Thước đo quan trọng hơn sẽ là bao nhiêu bài toán của người dân được giải quyết, bao nhiêu chi phí được cắt giảm, bao nhiêu dữ liệu được tạo ra và liệu có hình thành được những dịch vụ đủ sức tồn tại sau giai đoạn thử nghiệm hay không.

Nếu thành công, mô hình tại Điện Biên có thể trở thành một bài học về phát triển kinh tế tầm thấp, cho thấy cách các thiết bị bay có thể được ứng dụng để nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng cuộc sống và mở ra những động lực tăng trưởng mới cho một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn. 

Khi đó, Điện Biên sẽ trở thành một ví dụ điển hình cho thấy một không gian phát triển kinh tế mới của Việt Nam có thể được hình thành từ bầu trời thấp, và một tỉnh miền núi là nơi khởi nguồn.