CCS/CCUS: Giá trị không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế

Ngày 6/10, tại Hà Nội, Chi hội Dầu khí Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Tổng quan về xu hướng giảm phát thải toàn cầu và sự cần thiết của CCS/CCUS”. Hội thảo tập trung trao đổi về xu hướng giảm phát thải, công nghệ thu hồi, sử dụng, vận chuyển và lưu trữ CO₂ (CCS/CCUS); tiêu chí lựa chọn địa điểm, đối tượng triển khai CCS/CCUS; cũng như khả năng sử dụng CO₂ để nâng cao hệ số thu hồi dầu (EOR).

Giá trị khoa học, dữ liệu và kinh nghiệm thu được từ quá trình thử nghiệm

Theo TS. Phan Ngọc Trung, CCS/CCUS là công nghệ có chi phí cao. Vì vậy, nghiên cứu phải tính toán cụ thể khả năng triển khai và hiệu quả thực tế trong điều kiện Việt Nam.

Từ những nghiên cứu trước đây về thu gom CO₂ của các nhà máy, TS. Phan Ngọc Trung cho biết, ngay từ khâu tiếp cận cơ sở phát thải, xác định thành phần khí, lưu lượng và khả năng thu gom đã đặt ra không ít thách thức. Khi mở rộng bài toán ra toàn bộ chuỗi, từ thu gom, vận chuyển đến bơm CO₂ xuống các tầng chứa, mức độ phức tạp càng gia tăng.

TS. Phan Ngọc Trung: Cần phân biệt rõ hiệu quả kinh tế của một dự án với giá trị khoa học, dữ liệu và kinh nghiệm thu được từ quá trình thử nghiệm (Ảnh: Đức Anh)

Đặc biệt, CO₂ có tính ăn mòn, do đó hệ thống thu gom, đường ống vận chuyển và bơm ép đều phải tính toán kỹ về vật liệu, công nghệ và an toàn. Đây là những yếu tố tác động lớn đến chi phí của một dự án CCS/CCUS.

Tuy nhiên, theo TS. Phan Ngọc Trung, giá trị của các nghiên cứu và dự án thử nghiệm không chỉ được đo bằng hiệu quả kinh tế trực tiếp. Ông dẫn lại những dự án trước đây đã đầu tư hàng triệu USD để thử nghiệm. Nếu chỉ nhìn vào hiệu quả kinh tế, có thể đánh giá dự án không hiệu quả, nhưng giá trị lớn lại nằm ở các thông số, dữ liệu và kinh nghiệm kỹ thuật thu được.

“Không phải lúc nào mục tiêu của nghiên cứu cũng là triển khai ngay một dự án thương mại. Quan trọng là phải tạo ra dữ liệu và cơ sở khoa học để lựa chọn phương án phù hợp”, TS. Phan Ngọc Trung nhấn mạnh.

Theo ông, từ các chương trình hợp tác quốc tế, Việt Nam có thể tiếp nhận thêm dữ liệu, công nghệ và kinh nghiệm. Có trường hợp kết quả nghiên cứu cho thấy phương án bơm CO₂ chưa phù hợp về kinh tế, nhưng đồng thời mở ra một phương án khác hiệu quả hơn. Vì vậy, cần phân biệt rõ hiệu quả kinh tế của một dự án với giá trị khoa học, dữ liệu và kinh nghiệm thu được từ quá trình thử nghiệm.

Đây cũng là lý do TS. Phan Ngọc Trung cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu tiềm năng lưu trữ CO₂, nhưng phải dựa trên dữ liệu địa chất đủ sâu. Tiềm năng lưu trữ lớn trên lý thuyết không đồng nghĩa với việc có thể bơm CO₂ xuống một cách an toàn.

“Không thể dựa vào thể tích tầng chứa rồi đưa ra một con số về khả năng lưu trữ. Cần nghiên cứu loại đất đá, cấu trúc địa chất, khả năng giữ CO₂, áp suất, độ kín và các điều kiện an toàn”, ông Trung nhận định.

Chuyển từ nghiên cứu sang bài toán đầu tư

TS. Nguyễn Thanh Tùng, Phó Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) cho rằng, CCS/CCUS hiện chưa phải là bài toán có thể lựa chọn ngay dưới góc độ kinh tế. Phần lớn các nghiên cứu hiện nay vẫn mang tính chuẩn bị, đánh giá và “dọn đường” cho triển khai trong tương lai. Tuy nhiên, ngành dầu khí - năng lượng có những lợi thế riêng để đi đầu trong lĩnh vực này, từ kinh nghiệm thăm dò, khai thác, đánh giá địa chất đến vận chuyển và các hoạt động liên quan.

Theo TS. Nguyễn Thanh Tùng, một hướng đi cần tiếp tục nghiên cứu là đón đầu xu hướng giảm chi phí công nghệ. Chi phí thu gom CO₂ đã giảm đáng kể so với trước đây và được kỳ vọng tiếp tục giảm khi công nghệ phát triển. Do đó, nghiên cứu hiện nay có ý nghĩa tạo nền tảng, để khi công nghệ đạt hiệu quả kinh tế, Việt Nam có thể triển khai ngay thay vì bắt đầu từ con số 0.

TS. Nguyễn Thanh Tùng: Ngành dầu khí - năng lượng có những lợi thế riêng để đi đầu trong lĩnh vực CCS/CCUS (Ảnh: Đức Anh)

Trong khi đó, TS. Trần Quốc Việt, nguyên Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) cho rằng, cần xác định rõ CCS/CCUS là lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp hay là nhiệm vụ có sự tham gia, hỗ trợ của Nhà nước.

Theo ông, đầu tư CCS/CCUS không đơn giản là thu gom CO₂ từ nhà máy rồi vận chuyển đến nơi lưu trữ. Doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống công nghệ, thiết bị thu gom, vận chuyển, bơm ép, lưu trữ và giám sát. Với quy mô như vậy, nếu chỉ nhìn dưới góc độ lợi nhuận của doanh nghiệp thì cần một bài toán kinh tế rõ ràng.

TS. Trần Quốc Việt: Cần xác định rõ CCS/CCUS là lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp hay là nhiệm vụ có sự tham gia, hỗ trợ của Nhà nước (Ảnh: Đức Anh)

Ông cho rằng, nếu doanh nghiệp đầu tư một dự án CCS/CCUS quy mô lớn trong điều kiện hiện nay, rủi ro có thể rất cao. Vì vậy, với những dự án có ý nghĩa lớn đối với mục tiêu giảm phát thải, cần xác định rõ vai trò của Nhà nước. Ngành dầu khí có thể tham gia ở mức phù hợp với năng lực, đồng thời đề xuất triển khai thí điểm đối với những dự án có cơ sở về kinh tế và chiến lược.

Nhìn rộng hơn, các chuyên gia cho rằng, CCS/CCUS chỉ là một cấu phần trong tổng thể các giải pháp hướng tới Net Zero. Mục tiêu này không đồng nghĩa với việc không còn phát thải, mà là lượng phát thải được cân bằng với lượng CO₂ được loại bỏ hoặc hấp thụ. Vì vậy, điều quan trọng hiện nay không phải là chạy theo một công nghệ, mà là xác định đúng đối tượng, đúng quy mô, đúng thời điểm và mô hình đầu tư phù hợp.

Từ góc độ đó, các nghiên cứu CCS/CCUS cần tiếp tục được thực hiện, nhưng phải hướng đến những câu hỏi cụ thể hơn: CO₂ sẽ được thu gom ở đâu, lưu trữ ở đâu, bằng công nghệ nào, chi phí bao nhiêu, ai đầu tư và hiệu quả tổng thể ra sao. Đây là cơ sở để Việt Nam từng bước chuyển từ nghiên cứu, thử nghiệm sang làm chủ công nghệ và triển khai thực tế khi điều kiện chín muồi.