Thi hành Điều lệ Đảng theo Quy định số 208-QĐ/TW: Từ quán triệt đến chuyển biến ở cơ sở

Quy định số 208-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng vừa được ban hành, đặt ra yêu cầu quán triệt kịp thời, tổ chức thực hiện nghiêm túc, thống nhất trong toàn Đảng. Trước đó, hơn 4,1 triệu lượt ý kiến đối với Dự thảo Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng cho thấy công tác quán triệt nhận được sự quan tâm lớn. Yêu cầu đặt ra là đưa những nguyên tắc, quy định vào nề nếp hoạt động; để chuyển biến trong sinh hoạt chi bộ, ý thức tổ chức kỷ luật và kết quả thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở phản ánh chất lượng quán triệt, thi hành Điều lệ.

Ngày 26/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Quy định số 208-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng, cụ thể hóa nhiều nội dung về tổ chức đảng, đảng viên, kiểm tra, giám sát, kỷ luật và phương thức lãnh đạo trong mô hình tổ chức mới. Quy định đặt ra yêu cầu quán triệt kịp thời, chính xác, giúp cán bộ, đảng viên thấu suốt nguyên tắc, nắm vững nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm; qua đó bảo đảm thống nhất từ nhận thức đến hành động.

Sự quan tâm đối với công tác quán triệt Điều lệ đã được thể hiện rõ trong quá trình góp ý các dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV. Theo Báo cáo số 206-BC/BTGDVTW ngày 20/11/2025 của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Dự thảo Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng (2011-2025) và đề xuất, định hướng bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng nhận 4.159.247 lượt ý kiến.

Theo Báo cáo, có 1.680.060 lượt ý kiến liên quan công tác quán triệt Điều lệ Đảng, tập trung vào ba nội dung chính. Trong đó, 840.058 lượt ý kiến đề cập yêu cầu gắn quán triệt với tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật và công tác cán bộ; 504.007 lượt ý kiến tập trung vào đổi mới phương thức quán triệt theo hướng trực quan, thiết thực, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; 335.995 lượt ý kiến đề cập việc xây dựng chương trình bồi dưỡng định kỳ, tăng cường sinh hoạt chuyên đề, gắn học tập Điều lệ Đảng với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng. (Ảnh: ĐĂNG KHOA)

Những ý kiến trên không chỉ phản ánh mức độ quan tâm đối với công tác quán triệt, mà còn cho thấy yêu cầu đặt ra khá toàn diện: nội dung phải thiết thực, phương thức phải phù hợp và kết quả học tập phải được thể hiện trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và chấp hành kỷ luật.

Nói về yêu cầu nâng cao chất lượng công tác quán triệt trong giai đoạn mới, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hay, Phó Bí thư Đảng ủy Cơ quan Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, phân tích: "Quán triệt Điều lệ phải thực chất, hiệu quả, kiên quyết khắc phục tình trạng hình thức, chiếu lệ; phải làm cho quy định trở thành nền nếp tự giác, làm cho nhận thức chuyển hóa thành hành động cụ thể; qua đó giữ vững kỷ luật, kỷ cương ngay từ chi bộ".

Đánh giá thực tiễn 15 năm qua, Báo cáo tổng kết của Trung ương nhận định công tác phổ biến, quán triệt Điều lệ nhìn chung đã được triển khai với nhiều hình thức phong phú, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên. Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận, ở một số nơi việc tổ chức học tập vẫn chưa kịp thời, có lúc còn mang tính hình thức; việc bồi dưỡng định kỳ và sinh hoạt chuyên đề chưa được duy trì thường xuyên; dẫn đến một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa nhận thức sâu, chưa nắm vững Điều lệ cũng như các quy định, hướng dẫn của Trung ương.

Từ thực tiễn đó, yêu cầu đặt ra là công tác quán triệt phải gắn trực tiếp và đo đếm bằng kết quả tổ chức thực hiện. Chất lượng học tập Điều lệ Đảng phải được chứng minh thực chất qua việc chấp hành nguyên tắc tập trung dân chủ, tinh thần tự phê bình và phê bình, năng lực thực hiện nhiệm vụ đảng viên, việc giữ gìn sự đoàn kết thống nhất và tuân thủ nghiêm kỷ luật của tổ chức.

Trong tổng số ý kiến về công tác quán triệt Điều lệ Đảng, 504.007 lượt ý kiến được đề xuất nhiều trong quá trình góp ý là đổi mới cách truyền đạt và tổ chức học tập Điều lệ theo hướng trực quan, thiết thực và dễ tiếp cận hơn. Các ý kiến gợi mở việc tăng cường sử dụng tài liệu điện tử, tài liệu video, Sổ tay đảng viên điện tử, thẻ đảng viên tích hợp chip hoặc mã QR; đồng thời nghiên cứu hình thức sinh hoạt trực tuyến phù hợp đối với một số tổ chức đảng, đảng viên có điều kiện hoạt động đặc thù.

Các ý kiến gợi mở việc tăng cường sử dụng tài liệu điện tử, tài liệu video, Sổ tay đảng viên điện tử, thẻ đảng viên tích hợp chip hoặc mã QR; đồng thời nghiên cứu hình thức sinh hoạt trực tuyến phù hợp đối với một số tổ chức đảng, đảng viên có điều kiện hoạt động đặc thù.

Theo Quy định số 208-QĐ/TW, Ban Chấp hành Trung ương Đảng giao Bộ Chính trị, Ban Bí thư lãnh đạo, chỉ đạo các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chuyên trách tham mưu, giúp việc của cấp ủy, cán bộ, đảng viên tổ chức quán triệt và thực hiện Quy định đồng bộ với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Đồng thời, Bộ Chính trị, Ban Bí thư chỉ đạo các cơ quan chuyên trách nghiên cứu, hướng dẫn thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động của các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị của Đảng; cụ thể hóa những vấn đề về phương pháp, quy trình, thủ tục và nghiệp vụ phù hợp với yêu cầu thực tiễn của công tác xây dựng Đảng.

Như vậy, yêu cầu đổi mới phương thức cần được đặt đúng giới hạn là công nghệ là công cụ hỗ trợ, không thay thế nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng.

Phân tích sâu về bản chất của quá trình này, Tiến sĩ Tạ Quang Đạo (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng) khẳng định ứng dụng công nghệ số là yêu cầu khách quan khi môi trường và điều kiện hoạt động của đảng viên ngày càng đa dạng, điều kiện khác nhau. Tuy nhiên, bản chất của đổi mới cần được xác định rõ:

"Số hóa không làm thay đổi nguyên tắc, mà nhằm nâng cao hiệu lực tổ chức thực hiện; qua đó tăng cường năng lực quản lý, theo dõi, kiểm tra mức độ chấp hành Điều lệ ở từng tổ chức đảng và đảng viên. Suy đến cùng, đổi mới phương thức là để siết chặt nền nếp, chứ không phải để giản lược kỷ cương".

Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng cũng chỉ ra những khó khăn thực tiễn trong công tác quản lý đảng viên: Tình trạng đảng viên thường xuyên làm việc xa nơi sinh hoạt, sinh viên tốt nghiệp chưa có việc làm hoặc nơi ở ổn định, đảng viên ra nước ngoài lao động nhưng chậm hoặc không chuyển sinh hoạt đảng. Việc duy trì nền nếp sinh hoạt định kỳ, sinh hoạt chuyên đề ở một số loại hình chi bộ nhất là trong doanh nghiệp tư nhân, khu công nghiệp và tổ chức đảng ở nước ngoài còn nhiều lúng túng, bất cập.

Sinh hoạt trực tuyến, tài liệu điện tử hay các công cụ số vì vậy cần được sử dụng đúng phạm vi và điều kiện. Hiệu quả của đổi mới không nằm ở số lượng nền tảng được sử dụng, mà ở khả năng hỗ trợ cấp ủy quản lý đảng viên, truyền đạt đúng nội dung, duy trì nền nếp và kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ. Năng lực lãnh đạo của cấp ủy, tính tự giác của đảng viên và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, nhất là người đứng đầu vẫn là yếu tố quyết định.

Bên cạnh đổi mới phương thức, 335.995 lượt ý kiến đề cập xây dựng chương trình bồi dưỡng định kỳ, tăng cường sinh hoạt chuyên đề, gắn học tập Điều lệ với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Nội dung quán triệt cần phù hợp với chức trách, nhiệm vụ và điều kiện hoạt động của từng loại hình tổ chức đảng, tập trung vào những vấn đề cán bộ, đảng viên trực tiếp gặp phải. Sự phù hợp về nội dung, hình thức không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu về nguyên tắc, chất lượng và kỷ luật.

“Học để biết” phải đi liền với “học để làm”; nắm quy định phải gắn với giữ gìn chuẩn mực; thực hiện đúng quy trình phải đi cùng với nhận rõ trách nhiệm. Theo Tiến sĩ Tạ Quang Đạo, bồi dưỡng định kỳ, sinh hoạt chuyên đề và nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác xây dựng Đảng ở cơ sở không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là yêu cầu về kỷ cương tổ chức.

Các chi bộ thường xuyên xây dựng chuyên đề bồi dưỡng định kỳ, tăng cường sinh hoạt chuyên đề, gắn học tập Điều lệ với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Thi hành Điều lệ nghiêm túc đồng thời đòi hỏi kiểm tra, giám sát thường xuyên. Báo cáo tổng kết 15 năm cho thấy công tác kiểm tra, giám sát việc quán triệt và thi hành Điều lệ đã được quan tâm; song ở một số cấp ủy, tổ chức đảng, việc thực hiện chưa kịp thời, thường xuyên.

Quán triệt, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát phải tạo thành một quá trình thống nhất. Kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện vi phạm, mà còn giúp nhận diện những khâu lúng túng, cách hiểu chưa thống nhất để kịp thời hướng dẫn, chấn chỉnh.

Hiệu quả quán triệt không thể chỉ đo bằng số hội nghị, số người tham dự, số tài liệu hay số bài thu hoạch. Thước đo phải thể hiện ở nền nếp sinh hoạt cấp ủy, chi bộ; việc chấp hành nguyên tắc tổ chức; chất lượng quản lý, đánh giá đảng viên; trách nhiệm của tập thể, cá nhân và người đứng đầu. Khi quy định được cụ thể hóa trong sinh hoạt và thực hiện nhiệm vụ chính trị, việc học tập Điều lệ mới thực sự đi vào chiều sâu.

Thực tiễn thi hành vừa là thước đo sức sống của Điều lệ, vừa là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Điều lệ trong giai đoạn mới. Tại Phiên thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng ngày 5/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu kế thừa nội dung Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng (2011-2025), không làm lại từ đầu, không tổng kết theo lối hành chính. Trọng tâm là cập nhật thực tiễn sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện Quy định số 208-QĐ/TW ngày 26/7/2026 về thi hành Điều lệ Đảng; nhận diện đúng vấn đề cơ bản, phổ biến, lâu dài cần giải quyết ở cấp Điều lệ. Kết hợp khảo sát diện rộng với nghiên cứu sâu; số liệu gắn với trường hợp cụ thể; tổng kết thực tiễn với phát triển lý luận. Địa bàn khảo sát phải đại diện cho vùng, miền, cấp tổ chức, loại hình hoạt động; coi trọng cấp xã, tổ chức cơ sở đảng, chi bộ và địa bàn đặc thù. Yêu cầu này đã cho thấy, việc quán triệt, thi hành nghiêm Điều lệ hiện hành và Quy định số 208-QĐ/TW cùng các văn bản liên quan là nhiệm vụ quan trọng của các tổ chức đảng và mọi cán bộ, đảng viên hiện nay.

Thực tiễn càng được phản ánh trung thực, việc tổ chức thực hiện càng nghiêm túc, thì quá trình tổng kết, nghiên cứu sửa đổi Điều lệ càng có cơ sở vững chắc, đúng vấn đề và đáp ứng yêu cầu xây dựng Đảng trong giai đoạn mới.