Thi lớp 10: Số lượng môn thi có phải là gốc rễ của áp lực?
Đề xuất bỏ môn thi thứ 3 vào lớp 10 đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Bên cạnh kỳ vọng giảm áp lực học đường, giải pháp này cũng vấp phải nhiều tranh biện về mục tiêu phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.
Vượt qua kỳ thi vào lớp 10 áp lực, học sinh tự hào bước vào ngôi trường mình mong ước. Ảnh: Trường Trung học Phổ thông Mỹ Đình
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa gửi bản dự thảo lấy ý kiến chuyên môn tại một số địa phương - trong đó đề xuất phương án tuyển sinh thi vào lớp 10 chỉ gồm 2 môn Toán và Ngữ văn.
Dù đây mới chỉ là bước thăm dò chuyên môn ban đầu và phương án cuối cùng hoàn toàn có thể được điều chỉnh sau khi tiếp thu phản hồi, đề xuất này đã gợi mở nhiều góc nhìn về áp lực tuyển sinh đầu cấp và định hướng phát triển giáo dục phổ thông.
Gỡ áp lực cho kỳ thi vào lớp 10
Nhìn từ thực tiễn giáo dục hiện nay, sự xuất hiện của phương án hai môn thi trong bản thảo đầu tiên thể hiện nỗ lực rõ rệt nhằm giảm tải sự căng thẳng cho kỳ thi vào lớp 10 - một cuộc đua vốn bị xem là áp lực không kém kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Trước hết, phương án này giúp giải tỏa áp lực tâm lý bị động, lo âu kéo dài ở học sinh. Học sinh lứa tuổi 14-15 sẽ không còn phải sống trong trạng thái phấp phỏng, thụ động chờ đợi thông báo môn thi thứ ba hay bài thi tổ hợp khi thời gian ôn luyện đã cận kề.
Bên cạnh đó, giải pháp mới góp phần tháo gỡ gánh nặng tài chính cho phụ huynh. Việc thu hẹp số môn thi sẽ hạ nhiệt cơn sốt chạy đua ở các trung tâm luyện thi cấp tập dành cho môn điều kiện vào giai đoạn cuối năm học, qua đó giảm bớt gánh nặng tài chính cho mỗi gia đình.
Mặt khác, quy định này gia tăng tính chủ động cho các địa phương. Các tỉnh, thành có thể linh hoạt lựa chọn thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp cả hai. Nhờ đó, mỗi địa phương dễ dàng điều chỉnh phương án thi vào lớp 10 sát với quy mô trường lớp và áp lực dân số thực tế.
Thách thức: Bài toán chất lượng khi thi vào lớp 10 chỉ với 2 môn
Chính vì đang trong giai đoạn lấy ý kiến chuyên môn hẹp, những phản biện sâu sắc từ thực tế giảng dạy sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Giáo dục và Đào tạo cân nhắc sự thiếu hụt về năng lực toàn diện có thể phát sinh nếu thay đổi phương thức thi vào lớp 10:
Nguy cơ lệch chuẩn và "học lệch": Tâm lý "thi gì học nấy" vốn đã cắm rễ sâu. Khi Khoa học Tự nhiên, Lịch sử - Địa lý hay Tin học không xuất hiện trong kỳ thi chuyển cấp, nguy cơ các môn học này bị coi là "môn phụ" ở cấp trung học cơ sở là rất cao.
Thụt lùi về mục tiêu Ngoại ngữ: Trước đây, hầu hết các địa phương đều chọn Tiếng Anh làm môn thi thứ ba.
Tuy nhiên, ngành giáo dục hiện đang đẩy mạnh đề án đưa Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường. Việc loại bỏ Ngoại ngữ khỏi danh mục thi bắt buộc nguy cơ làm giảm động lực trau dồi môn học này.
Hệ lụy sẽ thấy rõ nhất ở các khu vực khó khăn, nơi việc học ngoại ngữ vẫn phụ thuộc nhiều vào áp lực thi cử.
Dịch chuyển và dồn nén áp lực: Khi tổng điểm thi vào lớp 10 chỉ còn trông chờ vào 2 môn, biên độ chênh lệch điểm số giữa các thí sinh sẽ thu hẹp. Áp lực không mất đi mà chỉ dịch chuyển: đề thi Toán và Ngữ văn có thể phải gia tăng độ phân hóa, biến hai môn này thành cuộc đua căng thẳng hơn trước.
Bài toán "cung - cầu" mới là gốc rễ áp lực thi vào lớp 10
Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến hẹp tại các địa phương trước khi công bố rộng rãi cho thấy sự cẩn trọng cần thiết đối với một chính sách tác động đến hàng triệu gia đình mỗi năm.
Tuy nhiên, nhìn từ thực tế tuyển sinh tại hai đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tỷ lệ chọi ở các trường top đầu thường xuyên chạm ngưỡng gay gắt (dao động từ 1 "chọi" 2,5 đến hơn 1 "chọi" 3). Có thể thấy cốt lõi áp lực của kỳ thi vào lớp 10 không hoàn toàn nằm ở số lượng môn thi, mà nằm ở bài toán "cung - cầu" - khi tổng chỉ tiêu công lập mới đáp ứng khoảng gần 80% nhu cầu học sinh.
Để chính sách giảm tải thực sự phát huy hiệu quả khi ban hành chính thức, ngành giáo dục cần song hành các giải pháp đồng bộ:
- Đổi mới phương pháp đánh giá quá trình học tập ở trung học cơ sở để duy trì động lực học toàn diện thay vì chỉ tập trung vào các môn thi vào lớp 10.
- Mở rộng mạng lưới trường lớp công lập tại các khu vực đông dân cư.
- Nâng cao chất lượng phân luồng giáo dục nghề nghiệp để kỳ thi vào lớp 10 không còn là một "cánh cửa hẹp" đầy căng thẳng.
