Thị trấn giúp trẻ có tuổi thơ không màn hình

Trẻ em ở Greystones được khuyến khích chơi ngoài trời nhiều hơn.

Tại thị trấn ven biển Greystones của Ireland, một sáng kiến cộng đồng độc đáo đang thu hút sự chú ý toàn cầu: Phụ huynh đồng loạt trì hoãn việc cho con sử dụng điện thoại thông minh cho đến tuổi thiếu niên. Không áp đặt, không cưỡng chế, sáng kiến cho thấy sức mạnh của sự đồng thuận.

Sức mạnh từ sự đồng thuận của cộng đồng

Trong một thế giới nơi trẻ em có thể tiếp cận Internet chỉ bằng một cú chạm màn hình, tuổi thơ dường như đang bị rút ngắn lại. Những buổi chiều chơi ngoài trời dần nhường chỗ cho ánh sáng xanh từ điện thoại, còn những cuộc trò chuyện trực tiếp bị thay thế bởi tin nhắn và thông báo liên tục.

Giữa dòng chảy công nghệ ấy, một thị trấn nhỏ ven biển Ireland đã chọn đi theo hướng ngược lại. Không phản đối tiến bộ, cũng không cực đoan bài trừ thiết bị số, Greystones đang âm thầm thử nghiệm một cách tiếp cận khác: Trì hoãn, thay vì cấm đoán; đồng thuận, thay vì áp đặt. Và chính lựa chọn này đã làm dấy lên một cuộc thảo luận rộng lớn vượt ra ngoài phạm vi của một cộng đồng 22.000 dân.

Greystones, một thị trấn ven biển thuộc hạt Wicklow, nằm ngay phía Nam Dublin, bằng cách nào đó vẫn giữ được nét đẹp truyền thống qua nhiều thập kỷ. Đây là điểm đến cổ điển, nơi trẻ em có thể xây lâu đài cát dưới cơn mưa phùn, nơi ký ức tuổi thơ của những thế hệ lớn lên trước thời đại kỹ thuật số vẫn còn được lưu giữ nguyên vẹn.

Thật phù hợp khi chính thị trấn này, với dân số khoảng 22.000 người theo điều tra năm 2022, lại trở thành tâm điểm của một sáng kiến mang tính cách mạng mang tên “It takes a village” (Cần cả một ngôi làng). Mục tiêu của sáng kiến không gì khác hơn là bảo vệ tuổi thơ khỏi những áp lực ngày càng gia tăng của mạng xã hội bằng cách trì hoãn việc trẻ em tiếp cận điện thoại thông minh cho đến tuổi thiếu niên.

Từ “cấm” có thể xuất hiện trong suy nghĩ của nhiều người, nhưng người dân địa phương tránh sử dụng nó. Họ cho rằng, từ này mang hàm ý tiêu cực và không phản ánh đúng tinh thần của chương trình. Trên thực tế, đây là một thỏa thuận hoàn toàn tự nguyện.

Phụ huynh ký cam kết với trường tiểu học của con mình rằng, họ sẽ không cho con sử dụng điện thoại thông minh cho đến khi các em chuyển lên trung học, thường là vào khoảng 13 tuổi.

Thoạt nghe, điều này có thể khiến nhiều người hoài nghi. Nó có vẻ hà khắc, không thực tế, thậm chí mang tính trừng phạt. Song, thực tế, điều gây ấn tượng không chỉ là tinh thần của sáng kiến, mà còn là chiều sâu cảm xúc và sự thấu hiểu tâm lý trẻ em của cả cộng đồng.

Bà Rachel Harper, Hiệu trưởng Trường Tiểu học St Patrick’s National School và là người sáng lập chương trình, khẳng định: “Chúng tôi không có ý định tước đoạt quyền lợi của trẻ em. Mục tiêu là trì hoãn việc các em có điện thoại thông minh cho đến khi chúng tôi có thể trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để điều hướng thế giới trực tuyến”.

Ý tưởng về “It takes a village” được hình thành sau khi học sinh quay trở lại trường học sau thời gian phong tỏa vì Covid-19. Mỗi buổi sáng, bà Harper đều bị sốc trước sự thay đổi của học sinh, bởi những đứa trẻ từng vui vẻ, tràn đầy năng lượng giờ đây lại xuất hiện với vẻ mệt mỏi, lo âu và thiếu sức sống.

“Tôi nhìn thấy sự lo lắng trên khuôn mặt của các em. Đây không phải là những đứa trẻ bốn hay năm tuổi lần đầu đến trường. Đây là những em tám, chín tuổi, người trước đây rất tự tin. Nhưng giờ đây, các em dường như đang mang theo một gánh nặng vô hình”, Hiệu trưởng Harper chia sẻ.

Khi trao đổi với các hiệu trưởng và giáo viên khác, bà nhận ra đây không phải là trường hợp cá biệt. Phụ huynh cũng chia sẻ những lo ngại tương tự. Những đứa trẻ từng học tốt nay trở nên cáu kỉnh vào buổi tối. Nhiều em thức khuya vì điện thoại, đến trường trong trạng thái kiệt sức, hoặc bị ảnh hưởng bởi những tin nhắn tiêu cực từ đêm hôm trước.

Do đó, bà Harper đã phối hợp với hiệu trưởng của bảy trường tiểu học khác trong khu vực để tiến hành một cuộc khảo sát toàn diện. Kết quả cho thấy, hơn một nửa phụ huynh nhận thấy con mình có dấu hiệu lo âu. Nhiều gia đình đã tìm kiếm sự hỗ trợ về sức khỏe tâm thần. Đáng lo ngại hơn, việc đưa con đến trường mỗi ngày cũng trở thành một thách thức.

Những con số thống kê chính thức càng củng cố thêm mối lo ngại này. Theo Cơ quan Hỗ trợ Giáo dục Tusla của Ireland, trong năm học 2023 - 2024, có tới 22% học sinh tiểu học nghỉ học từ 20 ngày trở lên mỗi năm, tương đương hơn một tháng học. Tại Vương quốc Anh, con số tương ứng trong năm học 2024 - 2025 là 18%, trong khi trước đại dịch chỉ khoảng 11%.

Trước thực trạng đó, một cuộc họp cộng đồng đã được tổ chức tại nhà hát thị trấn vào năm 2023. Sự kiện thu hút đông đảo phụ huynh, đại diện các câu lạc bộ thể thao, bác sĩ và nhiều thành viên khác trong cộng đồng.

“Tôi có thể lấp đầy nhà hát đó. Điều đó cho thấy rõ ràng rằng, mọi người đều sẵn sàng hành động để bảo vệ trẻ em”, bà Harper nhớ lại. Ngay sau đó, các hiệu trưởng đã cùng ký tên vào một bức thư gửi đến phụ huynh, bày tỏ sự ủng hộ đối với việc thiết lập một bộ quy tắc tự nguyện. Theo đó, phụ huynh cam kết không mua điện thoại thông minh cho con trước khi vào trung học. Tỷ lệ tham gia đạt tới 70% và vẫn được duy trì ổn định.

Điều đáng chú ý là chương trình không mang tính phán xét. Những trẻ vẫn sử dụng điện thoại không bị chỉ trích. Ngược lại, các em vẫn được khuyến khích tham gia những buổi hội thảo để hiểu rõ hơn về cách sử dụng công nghệ an toàn.

Song song với việc hạn chế công nghệ, cộng đồng cũng chú trọng tạo ra những lựa chọn thay thế tích cực. Các hoạt động ngoài trời, câu lạc bộ thể thao và sự kiện “không điện thoại” được tổ chức thường xuyên. Một quán cà phê thanh thiếu niên cũng được mở ra như không gian an toàn để các em giao lưu trực tiếp.

Không ai tại thị trấn Greystones cho rằng, mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất gây ra căng thẳng cho trẻ em. Tuy nhiên, họ thừa nhận đây là một yếu tố quan trọng. Các nền tảng kỹ thuật số được thiết kế để tối đa hóa sự tương tác bằng cách khai thác tâm lý con người, từ cơ chế phần thưởng dopamine cho đến nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO). Những yếu tố này khiến việc kiểm soát thời gian sử dụng trở nên đặc biệt khó khăn, nhất là đối với trẻ em.

Rachel Capitina, 12 tuổi (ảnh chụp cùng mẹ, Christina), là một trong số những trẻ không sử dụng điện thoại thông minh ở hạt Wicklow.

Hồi chuông cảnh tỉnh và sức lan tỏa toàn cầu

Nghiên cứu gần đây của Đại học Hoàng gia London cho thấy, trẻ sử dụng mạng xã hội hơn ba giờ mỗi ngày có nguy cơ cao mắc trầm cảm và lo âu trong tuổi thiếu niên. Đặc biệt, các bé gái là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất.

Đối với nhiều phụ huynh, điều này là hồi chuông cảnh tỉnh. “Bạn sẽ không bao giờ để con mình ở trong một căn phòng đầy người lạ qua đêm. Nhưng đó chính là điều bạn đang làm khi đưa cho chúng một chiếc điện thoại thông minh”, một người mẹ bày tỏ.

Trong bối cảnh này, sáng kiến nhanh chóng thu hút sự chú ý quốc tế. Các cuộc gọi và email đến từ khắp nơi trên thế giới. Nhiều quốc gia bắt đầu cân nhắc các biện pháp tương tự, từ việc giới hạn độ tuổi đến việc kiểm soát nội dung và tính năng gây nghiện.

Song song đó, các công ty công nghệ lớn cũng bắt đầu đối mặt với áp lực pháp lý ngày càng gia tăng. Một vụ kiện tại Los Angeles (Mỹ) đã đánh dấu bước ngoặt khi một phụ nữ trẻ được bồi thường 6 triệu USD sau khi chứng minh rằng, các nền tảng mạng xã hội đã góp phần gây nghiện và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của cô.

Tại thị trấn Greystones, những câu chuyện như vậy càng củng cố niềm tin của cộng đồng vào lựa chọn này. Song, điều quan trọng nhất không nằm ở các con số hay chính sách, mà ở sự thay đổi văn hóa. Trẻ em ở đây không cảm thấy bị tước đoạt. Ngược lại, các em hiểu lý do và chấp nhận điều đó. Khi phần lớn bạn bè không có điện thoại thông minh, áp lực xã hội gần như biến mất. Phụ huynh cũng không còn cảm thấy đơn độc khi nói “không”.

Con trai của Alizia Gisler, Bodie, 12 tuổi (ảnh chụp cùng mẹ và em gái Lori, 10 tuổi), đã bắt đầu cảnh giác với chứng nghiện mạng xã hội.

Nhiều người cho rằng, thành công của Greystones không chỉ đến từ một ý tưởng đúng đắn, mà còn từ tinh thần cộng đồng mạnh mẽ. Đây là một nơi mà mọi người sẵn sàng cùng nhau hành động vì lợi ích chung.

Có thể mô hình này sẽ khó áp dụng ở những thành phố lớn, nơi nhịp sống nhanh hơn và sự đồng thuận khó đạt được. Song, điều đó không có nghĩa là các khu vực không nên thử. Bởi, như chính tên gọi của sáng kiến: Cần cả ngôi làng để nuôi dạy một đứa trẻ. Và có lẽ, trong thời đại số, cần nhiều hơn thế để bảo vệ cả một thế hệ.

Câu chuyện của Greystones không phải là một lời kêu gọi quay lưng với công nghệ, mà là một lời nhắc nhở về trách nhiệm. Trong khi các nền tảng số ngày càng tinh vi trong việc thu hút và giữ chân người dùng, đặc biệt là người trẻ, thì vai trò của gia đình và cộng đồng càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Có thể không phải nơi nào cũng dễ dàng đạt được sự đồng thuận như thị trấn nhỏ này, nhưng điều đó không làm giảm đi giá trị của bài học mà họ mang lại. Đôi khi, bảo vệ trẻ em không đòi hỏi những giải pháp phức tạp hay công nghệ cao, mà bắt đầu từ những cam kết giản dị, giữa cha mẹ, nhà trường và xã hội. Bởi lẽ, để nuôi dạy một đứa trẻ trong thời đại số, có lẽ vẫn cần đến nhiều hơn là một chiếc điện thoại thông minh.

Theo Telegraph