Thị trường cung ứng khí Argon cho máy Plasma Lạnh (kỳ 1): Mã hóa kỹ thuật 'khóa' sự cạnh tranh

Máy Plasma Lạnh là một thiết bị y tế hoạt động chủ yếu theo 2 nguyên lý là Hồ quang trượt và sử dụng sóng cao tần để ion hóa khí tạo ra tia plasma lạnh có nhiệt độ thấp nhưng khả năng truyền năng lượng cao.

Khi thiết bị vận hành, tia Plasma Lạnh tạo ra các thành phần hoạt tính tại vùng tiếp xúc bề mặt da hoặc vùng vết thương, hỗ trợ kiểm soát để vết thương mau lành. Do hoạt động ở mức nhiệt độ thấp, thiết bị y tế Plasma Lạnh sẽ giúp hạn chế tác động nhiệt lên bề mặt da trong quá trình sử dụng.

Mã hóa kỹ thuật “khóa” sự cạnh tranh

Từ năm 2019, máy Plasma Lạnh bắt đầu xuất hiện và dần trở thành một thiết bị y tế phổ biến tại Việt Nam, đến nay đã được sử dụng tại hàng trăm bệnh viện và cơ sở y tế trên cả nước trong hỗ trợ điều trị vết thương mạn tính, nhiễm trùng da và hỗ trợ sau phẫu thuật.

Tương tự như việc xe máy hoạt động cần đổ xăng thì về mặt kỹ thuật, máy Plasma Lạnh hoạt động phải được cung cấp các loại khí, trong đó đang phổ biến là công nghệ khí Argon. Do đó, bình chứa khí Argon trở thành vật tư tiêu hao được các đơn vị y tế thực hiện đấu thầu mua sắm thường xuyên để phục vụ trong công tác khám, chữa bệnh.

Máy Plasma Lạnh phổ biến tại các bệnh viện và cơ sở y tế trong hỗ trợ cho người bệnh.

Mặc dù, nhu cầu sử dụng là ngày càng cao nhưng thị trường này lại đang có “nút thắt” làm thiếu đi sự cạnh tranh khi bình khí Argon cần thiết cho máy Plasma Lạnh hoạt động lại đang bị biến thành một sự cung ứng độc quyền gây tranh cãi.

Bởi, máy Plasma Lạnh được nhiều bệnh viện, cơ sở y tế mua của công ty P.V.N để sử dụng đang được tích hợp thêm một chức năng là vòng mã hóa thông qua một cổng kết nối điện tử HDMI, đây được hiểu như một khóa kỹ thuật.

Dù việc khóa này không có công dụng tăng tính an toàn hay nâng cao hiệu quả, chất lượng thiết bị, mà chỉ để có thể nhận diện được “chính chủ”, chỉ các bình khí Argon do công ty P.V.N trước đó cung cấp thì mới có thể tương thích được với máy Plasma Lạnh.

Cụ thể, đối với máy Plasma Lạnh do công ty P.V.N cung cấp cho các bệnh viện thì đơn vị này đã thiết kế thêm cơ chế kết nối điện tử phụ trợ bằng cách gắn một vòng nhận diện được mã hóa vào cổ bình khí và kết nối với thiết bị thông qua cáp tín hiệu HDMI. Trong khi đó, bình khí chỉ là vỏ chứa khí tiêu chuẩn, các hệ thống hỗ trợ điện tử (nếu có) chỉ nhằm hỗ trợ vận hành, không phải là điều kiện bắt buộc để thiết bị hoạt động.

Bình khí Argon có cổng HDMI và vòng mã hóa kỹ thuật để làm yêu cầu khi kết nối (bên phải).

Theo đại diện một đơn vị cung cấp máy Plasma Lạnh tại Việt Nam, về bản chất kỹ thuật, việc cấp khí cho thiết bị hoàn toàn có thể thực hiện thông qua kết nối cơ khí tiêu chuẩn, không phụ thuộc vào bất kỳ hệ thống nhận diện điện tử nào. Việc yêu cầu kết nối này không nhất thiết vì bản chất chỉ là cung cấp khí Argon để thiết bị hoạt động, đây có thể hiểu như một dạng mật khẩu được cài đặt riêng cho điện thoại, dù đã sạc đầy pin nhưng vẫn phải có mật khẩu thì mới mở được máy để sử dụng.

Còn theo đại diện một đơn vị chuyên sản xuất khí Argon, bản chất việc này chỉ là cung cấp khí Argon để máy Plasma Lạnh hoạt động và vỏ bình chỉ là vật chứa khí. Tuy nhiên, đối với các máy Plasma Lạnh có yêu cầu kết nối kỹ thuật thông qua cổng HDMI thì chỉ cho phép vận hành khi các bình khí Argon có thể nhận diện được vòng mã hóa này.

Trường hợp sử dụng bình khí của các nhà sản xuất khác sẽ không tương thích, dù chất lượng khí là tương đương và bình khí vẫn kết nối cơ khí một cách bình thường nhưng máy Plasma Lạnh sẽ không thể hoạt động.

Vị đại diện này cho rằng, đây không chỉ là “nút thắt” ảnh hưởng đến sự cạnh tranh mà còn là hệ lụy kéo dài khi tính độc quyền sẽ đẩy chi phí sử dụng dịch vụ y tế của người bệnh lên cao hơn.

Bình khí Argon biến thành mặt hàng “độc quyền”?

Đơn cử, tại Bệnh viện Phụ sản T.Bđang sử dụng máy Plasma Lạnh có cơ chế khóa kỹ thuật, yêu cầu kết nối với cổng HDMI để nhận dạng thiết bị ngoại vi theo cấu hình độc quyền từ nhà sản xuất. Với cấu hình này, chỉ các bình khí được nhà sản xuất máy Plasma Lạnh cho phép hoặc cấp quyền nhận dạng mới có thể kết nối và vận hành được trên máy. Phía bệnh viện khi mua sắm bình khí Argon sẽ phải lựa chọn các sản phẩm có khả năng tương thích với giao diện kết nối điện tử HDMI của máy đã mua trước đó.

Tháng 1/2026, tại gói thầu mua sắm khí sử dụng cho máy Plasma Lạnh năm 2025-2026 của Bệnh viện Phụ sản T.B giá trị 6,6 tỷ đồng có 2 nhà thầu tham dự. Dù bỏ giá thấp hơn gần 700 triệu đồng nhưng nhà thầu vẫn bị loại do bình khí cung cấp không tương thích với giao diện HDMI của máy Plasma Lạnh. Qua tìm hiểu, đơn vị trúng thầu là công ty P.V.N đã bán máy cho bệnh viện trước đó vào năm 2020, và cũng chính đơn vị này bán bình khí Argon cho bệnh viện sử dụng từ năm 2021 đến nay với mức giá không đổi.

Giá tham gia của một nhà thầu thấp hơn 700 triệu đồng nhưng vẫn bị loại vì không tương thích và không thể kết nối với cổng HDMI.

Thực tế cho thấy, khi đấu thầu mua sắm bình khí cho máy Plasma Lạnh thì các nhà thầu cung cấp khí tham dự dù có đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và an toàn thì cũng khó có thể đáp ứng điều kiện tương thích hoàn toàn về mặt nhận dạng thiết bị do đã được kiểm soát và khóa chủ động từ nhà cung cấp máy Plasma Lạnh.

Từ đó, bệnh viện, cơ sở y tế đang sử dụng máy Plasma Lạnh khi thực hiện đấu thầu mua sắm các bình khí Argon hầu hết chỉ có lựa chọn duy nhất là công ty đã bán máy trước đó, dù cho khí Argon về bản chất là vật tư tiêu hao có tiêu chuẩn kỹ thuật độc lập với thiết bị.

Những gói thầu vì vậy sẽ không còn tính cạnh tranh, kéo theo đó là sự minh bạch trong công tác thực hiện đấu thầu, giá thành sản phẩm cũng hoàn toàn bị động và được đơn vị cung ứng chủ động ở một mức giá không biến động trong nhiều năm.

Đến nay, dù thị trường đã mở với nhiều nhà sản xuất có thể đáp ứng các tiêu chí với giá thành cạnh tranh hơn, nhưng chỉ một mã hóa - khóa kỹ thuật nêu trên đã biến những bình khí Argon trở thành sản phẩm “độc quyền” với giá thành không giảm và tác động trực tiếp đến dự toán mua sắm của các bệnh viện, cơ sở y tế cùng chi phí của bệnh nhân.