Bài toán kết nối nguồn lực cho carbon xanh dương

Vừa qua, Chương trình Đối tác Hành động carbon xanh dương quốc gia (NBCAP) Việt Nam đã được ra mắt với sự hợp tác giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UNDP, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cùng sự hỗ trợ của Chính phủ Vương quốc Anh.

Theo các chuyên gia, tiềm năng carbon xanh dương của Việt Nam rất lớn. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Trong quá trình hình thành, NBCAP đã quy tụ hơn 350 tổ chức, chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác phát triển tham gia thảo luận trong các cuộc tham vấn từ đầu năm 2026, cho thấy cần một cơ chế đủ mạnh để kết nối nguồn lực.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, chương trình được xây dựng như một nền tảng hợp tác đa bên nhằm điều phối chính sách, chia sẻ tri thức, huy động nguồn lực và thúc đẩy các hành động liên quan đến carbon xanh dương.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu tại Lễ ra mắt Chương trình Đối tác Hành động carbon xanh dương quốc gia (NBCAP) Việt Nam ngày 28-5. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Theo ông, yêu cầu này ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang tác động mạnh đến các vùng ven biển thông qua nước biển dâng, xâm nhập mặn, xói lở bờ biển và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

“Các hệ sinh thái carbon xanh dương không chỉ có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon với hiệu suất cao mà còn đóng vai trò như những lá chắn tự nhiên, giúp giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ bờ biển, duy trì đa dạng sinh học và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo ông, bảo vệ và phát triển các hệ sinh thái này ở Việt Nam không chỉ là nhiệm vụ môi trường mà gắn với mục tiêu phát triển bền vững kinh tế biển, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải.

Những đánh giá về tiềm năng của carbon xanh dương không phải là mới, vấn đề là làm thế nào để biến những lợi thế tự nhiên đó thành các chương trình, dự án và nguồn lực đầu tư cụ thể.

Ông Iain Frew, Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam, ông Iain Frew, cho biết các hệ sinh thái ven biển và vùng đất ngập nước của Việt Nam có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon cao hơn từ 2 đến 4 lần so với rừng trên cạn, đồng thời có thể lưu giữ lượng carbon lớn hơn tới 10 lần trong thời gian dài.

Không chỉ mang giá trị về khí hậu, những hệ sinh thái này còn góp phần bảo vệ bờ biển, duy trì đa dạng sinh học và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai. Vì vậy, chúng cần được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược, vừa hỗ trợ thực hiện các mục tiêu khí hậu vừa đóng góp cho tăng trưởng bền vững.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình liên quan đến bảo tồn biển, phục hồi rừng ngập mặn, phát triển kinh tế xanh và tăng trưởng carbon thấp. Chính phủ cũng đã ban hành nhiều chính sách quan trọng như Chương trình bảo vệ và phát triển rừng ven biển, Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và các kế hoạch mở rộng hệ thống khu bảo tồn biển.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các sáng kiến liên quan đến carbon xanh dương hiện vẫn nằm ở nhiều lĩnh vực và chương trình khác nhau. Trong khi đó, việc huy động nguồn lực tài chính, hỗ trợ kỹ thuật và phối hợp liên ngành vẫn còn không ít khoảng trống.

Đó chính là lý do NBCAP ra đời.

Trong thời gian tới, Nhóm công tác triển khai NBCAP sẽ đóng vai trò đầu mối kết nối các sáng kiến hiện có, hỗ trợ nghiên cứu và hoàn thiện cơ chế chính sách, thúc đẩy huy động tài chính xanh, hợp tác công - tư cũng như tiếp cận các nguồn lực khí hậu quốc tế.

Một mô hình hợp tác cho các thách thức liên ngành

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam, điều quan trọng là chuyển hóa tiềm năng đó thành các mô hình quản trị hiệu quả, nguồn lực đầu tư cụ thể và những giải pháp có thể triển khai trên thực địa.

NBCAP được xây dựng như một nền tảng hợp tác chuyên biệt, nơi cơ quan quản lý nhà nước, giới khoa học, doanh nghiệp, đối tác phát triển và cộng đồng cùng tham gia giải quyết những vấn đề liên ngành vốn không thể xử lý bằng nỗ lực riêng lẻ.

Bà cho rằng thành phần đa dạng của Ban Lãnh đạo NBCAP phản ánh cách tiếp cận hợp tác đa bên ngay từ đầu, bởi thành công của carbon xanh dương không thể đến từ một cơ quan hay một dự án đơn lẻ.

UNDP hiện đảm nhiệm vai trò Ban Thư ký NBCAP, kết nối giữa chính sách, chuyên môn kỹ thuật và các đối tác nhằm hỗ trợ quá trình triển khai.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, Đại sứ Iain Frew cho biết Vương quốc Anh đang hỗ trợ Việt Nam thông qua Quỹ Blue Planet và Chương trình Coast nhằm nâng cao khả năng chống chịu của các vùng ven biển, phát triển các dự án carbon xanh dương có khả năng thu hút đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng các giải pháp trên thực tế.

Theo ông, NBCAP là mô hình hợp tác đa bên tiêu biểu, giúp tập hợp cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội vào cùng một khuôn khổ hành động để xây dựng lộ trình quốc gia và huy động nguồn lực dài hạn.

Sự ra đời của NBCAP vì thế không đơn thuần là thêm một chương trình hợp tác mới. Xa hơn, đây là nỗ lực xây dựng một cơ chế điều phối nhằm kết nối những nguồn lực đang phân tán, qua đó tạo nền tảng cho việc phát triển carbon xanh dương ở quy mô lớn hơn trong thời gian tới.

Nếu vận hành hiệu quả, chương trình có thể trở thành cầu nối giữa mục tiêu phát triển kinh tế biển, bảo tồn hệ sinh thái và cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.