Thị trường lao động thời AI - Bài 2: Doanh nghiệp cần vận dụng hiệu quả AI

Doanh nghiệp tìm kiếm người lao động ngay tại các sàn giao dịch việc làm.

Không thể loại bỏ vai trò con người

Theo các chuyên gia lao động, không có nghề nào hoàn toàn miễn nhiễm trước AI. Tuy nhiên, những công việc đòi hỏi sáng tạo, trí tuệ cảm xúc, khả năng ra quyết định và xử lý tình huống phức tạp vẫn sẽ là "vùng an toàn" của con người trong nhiều năm tới. Cụ thể, nhóm đầu tiên là các nghề đòi hỏi sự sáng tạo và tư duy chiến lược như nhà nghiên cứu, nhà thiết kế, chuyên gia phát triển sản phẩm, chuyên gia marketing chiến lược hay lãnh đạo doanh nghiệp. Đây là những công việc yêu cầu con người phải liên tục đưa ra ý tưởng mới, kết nối nhiều nguồn thông tin và đưa ra các quyết định trong bối cảnh thay đổi không ngừng.

Nhóm thứ hai là các nghề cần tương tác xã hội sâu sắc như bác sĩ, y tá, giáo viên, nhà báo, nhà tâm lý học, chuyên gia tư vấn hay nhân sự. AI có thể hỗ trợ chẩn đoán bệnh, phân tích dữ liệu hoặc tổng hợp thông tin nhưng rất khó thay thế sự đồng cảm, khả năng thấu hiểu và xây dựng các mối quan hệ xã hội bền vững của con người.

Trong khi đó, các công việc tay nghề cao trong môi trường khó dự đoán như kỹ thuật viên bảo trì, thợ điện, thợ hàn, kỹ sư vận hành dây chuyền cũng được đánh giá có nguy cơ bị thay thế thấp. Đây là những công việc thường xuyên phải xử lý các tình huống phát sinh trong thực tế mà robot hay AI hiện nay vẫn chưa thể làm hoàn toàn.

Người lao động chủ động tìm hiểu các ngành nghề có khả năng thích ứng cao trước sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo.

Thực tế tại các doanh nghiệp sản xuất cho thấy, AI đang thay đổi mạnh mẽ cách thức sản xuất nhưng không loại bỏ hoàn toàn vai trò của con người. Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty Việt Thắng Jean cho biết, việc ứng dụng AI đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 70 - 80% chi phí ở nhiều khâu, đặc biệt trong sản xuất và vận hành. Các công đoạn như cắt vải, làm rập, xây dựng sơ đồ hiện gần như được tự động hóa hoàn toàn thông qua hệ thống máy cắt tích hợp AI. Nếu trước đây doanh nghiệp phải mất khoảng 6 tháng để chuẩn bị cho một mùa hàng thì nay toàn bộ quy trình từ thiết kế đến hoàn thiện sản phẩm chỉ còn khoảng 15 ngày. Không chỉ vậy, hoạt động bán hàng cũng thay đổi rõ rệt. Một video quảng bá sản phẩm trước đây có thể tốn khoảng 3 triệu đồng để sản xuất thì hiện nay, nhờ AI, chi phí giảm xuống còn khoảng 300.000 đồng và thời gian thực hiện gần như tức thời.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Văn Việt, AI chỉ là công cụ hỗ trợ để tăng năng suất công việc, còn con người vẫn giữ vai trò quyết định trong việc xây dựng chiến lược kinh doanh, sáng tạo sản phẩm, nắm bắt xu hướng tiêu dùng và kết nối với khách hàng. Theo đó, giá trị lớn nhất không nằm ở việc AI thay thế con người mà ở khả năng con người sử dụng AI một cách thuần thục để tạo ra giá trị cộng hưởng. Khi con người kết hợp được tư duy sáng tạo, kinh nghiệm thực tiễn với sức mạnh xử lý dữ liệu của AI, doanh nghiệp sẽ nâng cao đáng kể năng suất, rút ngắn thời gian sản xuất và gia tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ số, AI và robot trong hầu hết các công đoạn như gắn chip theo dõi vật nuôi, tự động hóa quy trình chăm sóc, xử lý chất thải và giám sát sức khỏe đàn vật nuôi.

Tuy nhiên, theo ông Thanh Sơn, dù công nghệ phát triển thì công nghệ không thể thay thế hoàn toàn đội ngũ kỹ sư, chuyên gia thú y hay các nhà quản lý trang trại. Những vị trí này vẫn phải trực tiếp phân tích dữ liệu, đưa ra quyết định và xử lý các tình huống phát sinh trong thực tế sản xuất. Ngoài ra, một doanh nghiệp biết kết hợp giữa công nghệ và năng lực con người sẽ tạo nên lợi thế cạnh tranh mới trong thời đại AI.

Học cách làm việc cùng AI

Theo TS Huỳnh Anh Bình, Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp TP Hồ Chí Minh, thay vì cố gắng tìm kiếm một ngành nghề được cho là "miễn nhiễm" trước AI, người trẻ cần chuẩn bị cho mình năng lực thích ứng dài hạn. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, hầu hết ngành nghề đều có những công việc hoặc quy trình có thể được tự động hóa. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa nghề nghiệp sẽ biến mất hoàn toàn.

Theo TS Bình, AI chủ yếu thay thế những công việc mang tính lặp lại, còn con người sẽ đảm nhận nhiều hơn các vai trò liên quan đến giao tiếp, ra quyết định, sáng tạo, giải quyết vấn đề và kết nối con người. Vì vậy, người lao động cần chủ động học tập suốt đời, thường xuyên cập nhật kỹ năng số, nâng cao khả năng sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ công việc, thay vì xem công nghệ là đối thủ cạnh tranh.

Ngày hội việc làm trở thành cầu nối giúp người lao động và doanh nghiệp gặp gỡ, thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động trong kỷ nguyên AI.

Tương tự, PGS.TS Trần Quang Tiến, Giám đốc Học viện Phụ nữ Việt Nam cho biết, để có thể nắm bắt được AI trong công việc, chính người học cần chuẩn bị ba nhóm năng lực cốt lõi. Thứ nhất là năng lực công nghệ số và AI. Người lao động không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ nhưng cần biết sử dụng, quản trị và sáng tạo cùng công nghệ. Thứ hai là kỹ năng xã hội và nhân văn như tư duy phức hợp, giao tiếp, lãnh đạo, làm việc đa văn hóa, chăm sóc và hỗ trợ con người. Đây vẫn là lợi thế đặc biệt mà AI khó thay thế. Thứ ba là kiến thức về kinh tế số, pháp lý và quản trị trong môi trường toàn cầu nhằm nâng cao khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, AI hiện đã hiện diện trong mọi mắt xích sản xuất - kinh doanh, từ phân tích khẩu vị khách hàng, tối ưu công thức R&D đến dự báo xu hướng tiêu dùng. Do đó, doanh nghiệp cũng cần đầu tư mạnh cho đào tạo lại lực lượng lao động, xây dựng văn hóa học tập liên tục và hỗ trợ người lao động thích ứng với công nghệ mới.

Các chuyên gia kinh tế cũng nhận định, trong kỷ nguyên AI, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc ai sở hữu nhiều kiến thức hơn mà thuộc về những người biết học hỏi nhanh hơn, thích nghi tốt hơn và sử dụng AI như một công cụ để nâng cao giá trị của chính mình. Khi AI ngày càng thông minh, "tính người" - từ sự sáng tạo, cảm xúc, trực giác đến khả năng kết nối - sẽ tiếp tục là lợi thế cốt lõi giúp người lao động đứng vững trên thị trường việc làm tương lai.