Thị trường vốn cần thêm những dòng tiền dài hạn từ nội địa

Xây nền vốn dài hạn từ nội địa

Một trong những vấn đề đặt ra với thị trường vốn Việt Nam hiện nay là làm thế nào hình thành được nguồn vốn trong nước ổn định và có kỳ hạn dài hơn.

Nhìn từ cơ cấu nhà đầu tư, ông Johan Nyvene - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSC) cho rằng, Việt Nam chưa có một thị trường nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ sâu và rộng. Khoảng 85 - 90% giá trị giao dịch hàng ngày hiện thuộc về nhà đầu tư cá nhân trong nước. Phần lớn nhà đầu tư cá nhân trực tiếp lựa chọn cổ phiếu, thay vì ủy thác tài sản cho các quỹ đầu tư chuyên nghiệp, trong khi đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong việc hình thành nguồn vốn ổn định và có tính dài hạn cho thị trường vốn trong nước.

Mở rộng nguồn vốn dài hạn góp phần đa dạng hóa kênh dẫn vốn. Ảnh: Lê Toàn

Cơ cấu này đặt ra vấn đề về tính bền vững của nguồn vốn, nhất là khi nhà đầu tư tổ chức nước ngoài bán ròng. Chủ tịch HSC nhấn mạnh, nguồn vốn dài hạn phải đến từ thị trường nội địa trước tiên.

Một hướng đi được đề cập là nghiên cứu cơ chế tiết kiệm hưu trí dài hạn, tham khảo mô hình của Mỹ. Nhà nước có thể khuyến khích, đồng thời yêu cầu ở một mức độ nhất định để người dân dành một phần thu nhập cho các quỹ dài hạn. Ưu đãi thuế có thể được tính theo tỷ lệ phần trăm thu nhập thay vì một mức cố định.

Nguồn tiền này sẽ được quản lý bởi các công ty quản lý quỹ chuyên nghiệp. Người tham gia có thể lựa chọn những sản phẩm đầu tư khác nhau nhưng bị hạn chế rút tiền trước tuổi nghỉ hưu.

Nguồn tiền dài hạn chỉ có thể phát huy vai trò khi đồng thời mở rộng được khả năng tiếp cận thị trường vốn của doanh nghiệp. Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế ngày càng lớn, phát triển thị trường vốn góp phần đa dạng hóa các kênh cung ứng vốn, bổ sung cho tín dụng ngân hàng và tạo thêm dư địa để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực phù hợp với nhu cầu phát triển dài hạn.

Từ thực tế thị trường, ông Johan Nyvene nhận định, khi vốn vay ngân hàng sẵn có, chi phí hợp lý và có thể tiếp cận nhanh chóng, doanh nghiệp thường ưu tiên lựa chọn tín dụng. Trong khi đó, huy động qua trái phiếu hoặc cổ phiếu đòi hỏi nhiều hơn về quản trị, minh bạch tài chính, thời gian và chi phí thực hiện.

Từ kinh nghiệm làm việc với các doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng hoặc phát hành riêng lẻ, Chủ tịch HSC cho biết, một trong những vướng mắc thường xuyên nằm ở quản trị doanh nghiệp. Sổ sách tài chính chưa được chuẩn hóa, cùng các khoản vay và giao dịch nội bộ phức tạp giữa những công ty trong cùng tập đoàn, gây khó khăn cho việc chuẩn hóa số liệu và tạo niềm tin với nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước, đồng thời đã làm chậm một số thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.

Cùng với hệ thống quản trị, năng lực đội ngũ tài chính cũng là yêu cầu quan trọng khi doanh nghiệp muốn tiếp cận nguồn vốn chuyên nghiệp hơn. Làm việc với nhà đầu tư tổ chức và tiếp cận thị trường vốn quốc tế đòi hỏi những giám đốc tài chính có năng lực ở tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, nguồn nhân lực này không dễ tìm, chi phí cao và có thể phải thay đổi đáng kể hệ thống quản trị tài chính của doanh nghiệp.

Yêu cầu nâng chất lượng doanh nghiệp vì vậy gắn trực tiếp với quá trình hoàn thiện môi trường huy động vốn. Khi doanh nghiệp phải đáp ứng chuẩn mực cao hơn để tiếp cận nhà đầu tư, khuôn khổ pháp lý cũng cần tạo thuận lợi hơn cho hoạt động huy động vốn, đồng thời bảo đảm tính minh bạch của thị trường.

Gỡ rào cản, củng cố thị trường

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Vũ Chí Dũng - Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, cơ quan quản lý đang sửa đổi Luật Chứng khoán theo hướng đơn giản hóa, cắt giảm khoảng 30% thủ tục hành chính. Việc đơn giản hóa thủ tục được chú trọng đối với doanh nghiệp khởi nghiệp, nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động huy động vốn.

Cùng với cải cách thủ tục, cơ quan quản lý đang xem xét các nội dung liên quan đến nới sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và sửa đổi Thông tư số 98/2020/TT-BTC hướng dẫn hoạt động và quản lý quỹ đầu tư chứng khoán theo hướng minh bạch hơn. Những thay đổi này gắn với yêu cầu mở rộng khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và thu hút thêm dòng vốn quốc tế.

Cùng với việc tháo gỡ các rào cản về pháp lý và khả năng tiếp cận thị trường, hạ tầng giao dịch, bù trừ và thanh toán cũng là một phần của quá trình hoàn thiện nền tảng thị trường vốn. Ông Lyndon Chao - Giám đốc điều hành phụ trách cổ phiếu và hoạt động sau giao dịch tại Hiệp hội Thị trường Tài chính và Chứng khoán châu Á (ASIFMA) - đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện hệ thống đối tác bù trừ trung tâm.

Vấn đề, theo ông Lyndon Chao, không phải là triển khai hệ thống thật nhanh, mà là xây dựng đúng ngay từ đầu. Quá trình thiết kế cần có sự tham gia của công ty chứng khoán trong và ngoài nước, công ty quản lý quỹ, ngân hàng lưu ký và đơn vị bù trừ, qua đó bảo đảm rủi ro được chia sẻ một cách công bằng và minh bạch.

Thông điệp khác được ông Lyndon Chao đưa ra là “hãy tập trung”. Thay vì phân tán nguồn lực vào rút ngắn chu kỳ thanh toán xuống một ngày, kéo dài thời gian giao dịch, tài sản mã hóa hay số hóa tài sản thành các đơn vị có thể giao dịch, Việt Nam nên ưu tiên hoàn thiện hệ thống đối tác bù trừ trung tâm và củng cố hệ thống giao dịch, thanh toán. Nếu nền móng được xây dựng đúng, những bước phát triển tiếp theo sẽ có cơ sở vững chắc hơn.

Từ xây dựng lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước, tạo nguồn tiền dài hạn đến nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, cải cách thủ tục và hoàn thiện hệ thống bù trừ, thanh toán, các vấn đề đều gắn với khả năng huy động và phân bổ vốn. Khi nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế tiếp tục gia tăng, một thị trường vốn phát triển sâu rộng hơn sẽ góp phần đa dạng hóa kênh dẫn vốn, bổ sung cho tín dụng ngân hàng và mở rộng khả năng huy động nguồn lực dài hạn ngay từ thị trường trong nước.