Thi tuyển sinh vào lớp 10: Giữ vững tâm lý, đảm bảo thể chất để bứt phá

Học sinh Hà Nội dự thi vào lớp 10. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

Kỳ thi lớp 10 gần tới, học sinh bước vào giai đoạn nước rút với nhiều áp lực. Theo các chuyên gia, bên cạnh kiến thức, trạng thái tâm lý ổn định, chủ động và cân bằng sẽ là nền tảng để mỗi học sinh bước vào kỳ thi với sự tự tin, từ đó đạt được kết quả phù hợp với nỗ lực của bản thân.

Áp lực gia tăng trong giai đoạn "nước rút"

Càng đến gần kỳ thi vào lớp 10, áp lực với học sinh càng lớn khi đây là kỳ thi có tính cạnh tranh rất cao. Năm nay, Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở trong khi tổng chỉ tiêu cho các trường công lập chỉ hơn 81.000, tỷ lệ chỉ 55%.

Nguyễn Tuệ Minh, học sinh lớp 9 Trường Trung học cơ sở Xuân Mai A (Hà Nội) cho hay em cảm thấy áp lực vì cả ba môn đều quan trọng. “Có lúc em sợ mình không kịp ôn hết hoặc làm bài không tốt, nhất là những phần chưa thực sự tự tin như hình học và từ vựng tiếng Anh,” Tuệ Minh chia sẻ.

Không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý, guồng học dày đặc còn tác động trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày. Em Hoàng Hoa Xuân, học sinh lớp 9 tại Hà Nội cho biết để duy trì việc học khuya, có những hôm em phải uống càphê hoặc trà sữa để tỉnh táo học bài.

"Em biết không tốt cho sức khỏe nhưng nếu không dùng thì rất khó tập trung khi học muộn,” Hoa Xuân bày tỏ.

Không chỉ riêng Hoa Xuân, những biểu hiện như khó ngủ, ăn uống thất thường, dễ mất tập trung hay thường xuyên mệt mỏi đang xuất hiện ngày càng phổ biến ở học sinh cuối cấp trong giai đoạn này.

Chuyên gia tâm lý Dương Thị Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Đời sống chia sẻ với học sinh cách để giữ tâm lý tốt trước kỳ thi. (Ảnh: Vietnam+)

Theo chuyên gia tâm lý Dương Thị Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Đời sống, nhiều học sinh gặp khó khăn không phải vì thiếu kiến thức mà do những suy nghĩ tiêu cực và áp lực tự thân. “Khi các em liên tục nghi ngờ bản thân hoặc đặt ra kỳ vọng quá cao, trạng thái lo âu sẽ leo thang, kéo theo sự suy giảm rõ rệt về khả năng tập trung và hiệu quả tiếp thu,” chuyên gia chia sẻ.

Cũng theo bà Hà, đáng lo ngại là xu hướng “overthinking” - suy nghĩ quá mức về điểm số, bài vở hay những kịch bản tiêu cực - đang có xu hướng gia tăng. Các em liên tục lo lắng về điểm số, hình dung trước những kịch bản xấu trong phòng thi hoặc không ngừng tự đặt câu hỏi liệu mình có ôn đủ hay không.

Hệ quả là não bộ luôn trong trạng thái quá tải, năng lực ghi nhớ và tiếp thu suy giảm theo, khiến hiệu quả học tập ngày càng đi xuống. Chính vòng luẩn quẩn này, theo các chuyên gia, mới là trở ngại lớn nhất mà nhiều học sinh phải đối mặt trước ngưỡng cửa vào 10.

Tạo nền tảng tâm lý và thể chất tốt

Việc duy trì trạng thái tinh thần ổn định mang lại lợi ích trực tiếp cho quá trình ôn thi. Theo chuyên gia tâm lý Dương Thị Thu Hà, khi tâm lý vững vàng, học sinh có khả năng tập trung tốt hơn, tiếp thu nhanh và ghi nhớ lâu hơn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập, đồng thời sự bình tĩnh giúp các em kiểm soát cảm xúc trong phòng thi, tránh hoảng loạn hay mất phương hướng khi gặp câu hỏi khó.

Các chuyên gia cũng cho rằng, giải pháp cốt lõi bắt đầu từ việc thay đổi cách học sinh “đối thoại” với chính mình. Thay vì để những suy nghĩ tiêu cực chi phối, các em cần tập thói quen tự khẳng định theo hướng tích cực, ghi nhận nỗ lực của bản thân. Việc định hướng suy nghĩ này không phải là tự trấn an đơn thuần mà giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn, tránh tiêu hao năng lượng vào những lo âu không cần thiết.

Giờ học ôn luyện của học sinh lớp 9 Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy, Hà Nội. (Ảnh: Phạm Mai/Vietnam+)

Học sinh nên chia nhỏ thời gian ôn tập thành các khoảng tập trung ngắn, khoảng 25 phút, xen kẽ nghỉ ngơi hợp lý để duy trì hiệu suất. Đây là cách tiếp cận phù hợp với cơ chế hoạt động của não bộ, giúp hạn chế quá tải và giảm nguy cơ kiệt sức tinh thần trong giai đoạn nước rút.

Ở góc độ lâu dài, bà Hà nhấn mạnh kỳ thi lớp 10 không phải là yếu tố duy nhất quyết định tương lai. Điều quan trọng hơn là học sinh học được cách giữ bình tĩnh, tin vào bản thân và kiên trì nỗ lực. Chính nền tảng tâm lý này sẽ giúp các em thích nghi và phát triển tốt ở bất kỳ môi trường nào sau kỳ thi.

Không chỉ cần giữ tâm thế tốt, vấn đề dinh dưỡng hợp lý để có thể chất khỏe mạnh cũng rất quan trọng trong giai đoạn này.

Theo thạc sỹ, chuyên gia dinh dưỡng Nguyễn Minh Ngọc, trong giai đoạn ôn thi căng thẳng, nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể cao hơn bình thường. Do đó học sinh tuyệt đối không được bỏ bữa, đặc biệt là bữa sáng. Khi dạ dày trống rỗng, axit tiêu hóa không có gì để trung hòa sẽ gây kích ứng niêm mạc, dẫn đến đau dạ dày và mất tập trung, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả học tập trong ngày. Chế độ ăn cần đảm bảo đủ bốn nhóm chất gồm tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh và chất xơ, kết hợp uống đủ nước, hạn chế nước ngọt có ga.

Bên cạnh ba bữa chính, học sinh nên bổ sung các bữa phụ vào giữa hai bữa chính. Các thực phẩm phù hợp cho bữa phụ gồm phô mai, sữa, các loại hạt, bánh quy nguyên cám hoặc trái cây tươi, vừa cung cấp vitamin và protein, vừa không gây nặng bụng.

Thạc sỹ Nguyễn Minh Ngọc cũng cảnh báo việc lạm dụng càphê. Không ít người Việt Nam không có đủ enzyme để phân giải caffeine, khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái hồi hộp, tim đập nhanh và mất bình tĩnh. Vì vậy, chỉ nên dùng một lượng nhỏ vào buổi sáng và không nên dùng vào buổi tối.

Ngoài ra, học sinh cần ngủ đủ 6-8 tiếng mỗi ngày, lắng nghe cơ thể để điều chỉnh phù hợp đồng thời dành ít nhất 30 phút vận động nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe, hoặc đơn giản là ra ngoài nhìn cây xanh, hít thở không khí.

"Vận động giúp cơ thể tiết ra các hormone làm giảm căng thẳng, cải thiện lưu thông máu và tăng khả năng tập trung. Đây là liều thuốc tự nhiên hiệu quả mà không ít học sinh đang bỏ qua trong mùa thi," bà Minh Ngọc nói./.