Thiên địch mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp hữu cơ tỉnh Lâm Đồng và khu vực Tây Nguyên

Hiện mô hình của anh Hà Công Hải đang sử dụng một số loại thiên địch như: bọ xít hoa gai (E. furcellata), bọ xít bắt mồi (Geocoris sp), bọ cưa, nhện bắt mồi (Amblyseius), để kiểm soát các loại côn trùng gây hại trên cây ớt chuông

Mô hình nuôi thiên địch trong nhà kính đang dần mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp xanh, giảm hóa chất và phát triển bền vững.Tại thôn Đồng Tâm, xã Đam Rông 1, tỉnh Lâm Đồng, anh Hà Công Hải (sinh năm 1987) hiện đang canh tác khoảng 2.700m2 nhà kính trồng ớt chuông theo hướng ứng dụng công nghệ sinh học và kiểm soát sâu bệnh bằng thiên địch.

Theo anh Hải, trước đây việc canh tác theo phương pháp truyền thống phụ thuộc khá lớn vào thuốc bảo vệ thực vật để xử lý sâu bệnh trong nhà kính. Điều này không chỉ làm chi phí sản xuất tăng cao mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sản xuất, chất lượng nông sản và hệ sinh thái canh tác.“Có thời điểm sâu bệnh phát sinh liên tục, gần như phải phun thuốc thường xuyên. Mình làm nông nhưng cũng lo cho sức khỏe người làm và người ăn”, anh Hải chia sẻ.

Nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng ưu tiên nông sản sạch, an toàn và có truy xuất nguồn gốc, anh Hải đã chủ động tìm hiểu các mô hình kiểm soát sinh học trên thế giới và bắt đầu áp dụng phương pháp nuôi thiên địch trong nhà kính để thay thế dần thuốc hóa học. Hiện mô hình của anh đang sử dụng một số loại thiên địch như: bọ xít hoa gai (E. furcellata), bọ xít bắt mồi (Geocoris sp), bọ cưa, nhện bắt mồi (Amblyseius), để kiểm soát các loại côn trùng gây hại trên cây ớt chuông.

Theo đánh giá thực tế sau thời gian áp dụng, lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trong nhà kính giảm đáng kể, chi phí sản xuất được tiết giảm, đồng thời năng suất tăng khoảng 20–30% nhờ cây sinh trưởng ổn định và môi trường canh tác cân bằng hơn. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, sản phẩm ớt chuông sản xuất theo hướng sinh học của anh Hải cũng được nhiều thương lái và đơn vị thu mua đánh giá cao, chấp nhận thu mua với giá tốt hơn so với sản phẩm canh tác thông thường. Từ “diệt sạch sâu bệnh” sang tư duy cân bằng hệ sinh thái

Theo các chuyên gia nông nghiệp hữu cơ, “nuôi thiên địch” thực chất không đơn thuần là kỹ thuật sử dụng côn trùng có ích để tiêu diệt sâu hại, mà là tư duy xây dựng một hệ sinh thái sống trong nông nghiệp. Khác với phương pháp sản xuất truyền thống phụ thuộc vào hóa chất để tiêu diệt gần như toàn bộ sinh vật gây hại xuất hiện trong vườn, mô hình kiểm soát sinh học hướng tới việc tạo ra sự cân bằng tự nhiên giữa sinh vật có lợi và sinh vật gây hại. Trong hệ sinh thái đó: bọ rùa có thể ăn rệp, ong ký sinh tiêu diệt sâu non, nhện bắt mồi khống chế nhện đỏ và bọ trĩ, vi sinh vật đối kháng giúp hạn chế nấm bệnh trong đất. Đây được xem là xu hướng phát triển rất lớn trong nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp công nghệ cao trên thế giới hiện nay.

Vì sao nhà kính phù hợp để phát triển thiên địch? Theo nhiều chuyên gia, nhà kính là môi trường rất phù hợp để xây dựng hệ sinh thái kiểm soát sinh học. Nếu trong điều kiện tự nhiên, thiên địch tồn tại nhưng khó kiểm soát do tác động của thời tiết, gió và môi trường bên ngoài, thì trong nhà kính: nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và điều kiện sinh trưởng đều có thể được kiểm soát tốt hơn. Môi trường khép kín này tạo điều kiện thuận lợi để duy trì quần thể thiên địch ổn định, giúp giảm áp lực sâu bệnh mà không phụ thuộc quá nhiều vào thuốc hóa học. Theo giới chuyên môn, đây chính là “linh hồn” của mô hình nông nghiệp sinh học hiện đại: xây dựng hệ sinh thái kiểm soát sinh học thay vì tiêu diệt tự nhiên bằng hóa chất.

Xu hướng lớn của nông nghiệp thế giới hiện nay, nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển như: Hà Lan, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, đều đang đẩy mạnh mô hình giảm thuốc hóa học trong nhà kính và chuyển sang kiểm soát sinh học bằng thiên địch. Xu hướng này gắn liền với các tiêu chuẩn: nông nghiệp xanh, ESG, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải carbon, và sản xuất bền vững phục vụ xuất khẩu. Trong bối cảnh thị trường ngày càng siết chặt yêu cầu về dư lượng hóa chất và an toàn thực phẩm, việc phát triển các mô hình sinh học đang được xem là hướng đi tất yếu của nông nghiệp hiện đại.

Theo nhiều chuyên gia, nhà kính là môi trường rất phù hợp để xây dựng hệ sinh thái kiểm soát sinh học

Tỉnh Lâm Đồng đứng đầu cả nước về ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp cũng như khu vực Tây Nguyên đứng trước cơ hội phát triển nông nghiệp xanh Tây Nguyên hiện là khu vực phát triển mạnh các mô hình: nhà kính, nhà lưới, rau thủy canh, cà chua, hoa, cây ăn trái công nghệ cao. Tuy nhiên, song song với quá trình mở rộng sản xuất là áp lực ngày càng lớn về: thuốc bảo vệ thực vật, sâu bệnh, thoái hóa đất, ô nhiễm môi trường canh tác, và dư lượng nông sản.

Trong bối cảnh đó, mô hình nuôi thiên địch được xem là giải pháp nhiều tiềm năng nhằm giảm phụ thuộc hóa chất, bảo vệ hệ sinh thái sản xuất và nâng cao giá trị nông sản. Không chỉ dừng ở câu chuyện “nuôi côn trùng có ích”, mô hình này đang cho thấy một hướng tiếp cận mới của nông nghiệp hiện đại: chuyển từ tư duy sản xuất bằng hóa chất sang tư duy xây dựng hệ sinh thái sống trong nông nghiệp. Đây cũng được xem là hướng đi phù hợp để từng bước xây dựng thương hiệu nông nghiệp xanh, hữu cơ và phát triển bền vững cho Lâm Đồng cùng cả vùng đại ngàn Tây Nguyên trong tương lai./.