Thiếu 'cánh tay nối dài' ở cộng đồng

Tiết mục sân khấu hóa tại cuộc thi viết “Gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình” do Sở VHTT TP.HCM tổ chức

Khoảng trống lực lượng cơ sở

Gia đình từ lâu được xác định là “tế bào của xã hội”, nơi hình thành và nuôi dưỡng các giá trị văn hóa, đạo đức và nhân cách con người. Các văn kiện quan trọng của Đảng, từ Đại hội XIII đến các chỉ thị, nghị quyết gần đây, đều nhấn mạnh yêu cầu xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, coi đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển bền vững.

Tại TP.HCM, công tác gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình thời gian qua đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. Các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai rộng khắp; nhiều mô hình như câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, nhóm phòng, chống bạo lực gia đình, tổ hòa giải… được duy trì và phát huy hiệu quả.

Số liệu cho thấy, toàn thành phố hiện có hơn 2,67 triệu hộ gia đình đạt chuẩn văn hóa (tỷ lệ 97,75%); gần 5.900 khu phố, ấp đạt danh hiệu văn hóa; hàng nghìn câu lạc bộ, tổ tư vấn, địa chỉ tin cậy tại cộng đồng. Đáng chú ý, số vụ bạo lực gia đình có xu hướng giảm rõ rệt, từ 87 vụ năm 2021 xuống còn 18 vụ năm 2025. Kết quả này có sự đóng góp quan trọng của đội ngũ cộng tác viên (CTV) tại cơ sở…

Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính theo Nghị quyết của Quốc hội, TP.HCM có diện tích hơn 6.700 km², dân số hơn 14 triệu người, với 168 đơn vị hành chính cấp xã, phường, đặc khu. Quy mô mở rộng kéo theo khối lượng công việc tăng lên đáng kể, đặc biệt ở cấp cơ sở - nơi trực tiếp tiếp cận từng hộ gia đình.

Sở VHTT TP.HCM cho biết, trước khi Ủy ban Dân số, Bà mẹ và Trẻ em giải thể, nhiệm vụ công tác gia đình được chuyển giao về Sở VHTT (trước đây là Sở VHTTDL), đã hình thành một đội ngũ CTV gia đình tại khu phố, ấp và hoạt động rất hiệu quả. Mỗi CTV phụ trách từ 100-150 hộ. Chính lực lượng này góp phần phát hiện, hỗ trợ các vụ bạo lực gia đình; đồng thời tư vấn, nắm bắt sớm nguy cơ xung đột và triển khai hiệu quả công tác tuyên truyền chính sách tại cơ sở.

Tuy nhiên, hiện nay TP.HCM chưa có lực lượng CTV chuyên trách riêng cho công tác gia đình; các nhiệm vụ chủ yếu do cán bộ công chức văn hóa - xã hội, cùng trưởng, phó ban điều hành tại thôn, ấp, khu phố và các thành viên là nhân viên y tế thôn, ấp thuộc nhóm phòng, chống bạo lực gia đình đảm nhiệm.

Theo thống kê, toàn thành phố hiện có 19.494 CTV dân số, trong đó hơn 14.700 người hoạt động tại địa bàn phường và hơn 4.700 người tại xã, đặc khu. Đây là lực lượng trực tiếp triển khai nhiều nội dung liên quan đến gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình như thu thập thông tin, tuyên truyền pháp luật, tổ chức hoạt động câu lạc bộ, tiếp nhận và xử lý thông tin vụ việc, tư vấn, hòa giải tại cộng đồng. Khối lượng công việc ngày càng lớn, đòi hỏi sự tham gia thường xuyên, liên tục của CTV. Tuy vậy, chế độ đãi ngộ dành cho lực lượng này vẫn chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn…

Hoàn thiện cơ sở pháp lý và chính sách

Theo quy định tại Nghị định số 76/2023/NĐ-CP của Chính phủ, CTV tham gia công tác gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình ở cộng đồng được hưởng chế độ bồi dưỡng hằng tháng do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, ngân sách địa phương bảo đảm. Trên cơ sở đó, Sở VHTT TP.HCM đang xây dựng dự thảo Nghị quyết trình Hội đồng nhân dân Thành phố ban hành quy định về mức bồi dưỡng hằng tháng cho lực lượng này. Mức đề xuất giữ tương đương với CTV dân số hiện hành: 600.000 đồng/người/ tháng tại địa bàn phường và 700.000 đồng/người/tháng tại địa bàn xã, đặc khu.

Việc đề xuất mức chi được cân nhắc trên nhiều cơ sở. Trước hết, đây là mức phù hợp với khung hướng dẫn của Bộ Tài chính, không vượt quá 0,4 lần mức lương cơ sở. Đồng thời, việc áp dụng mức tương đương với CTV dân số hiện nay góp phần bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống chính sách, tránh chênh lệch giữa các nhiệm vụ được giao cho cùng một lực lượng. Quan trọng hơn, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, mức bồi dưỡng hợp lý sẽ góp phần động viên, giữ chân đội ngũ cộng tác viên, giúp họ yên tâm gắn bó lâu dài với công việc vốn đòi hỏi nhiều thời gian và trách nhiệm.

Thực tế cho thấy, việc xây dựng chính sách bồi dưỡng không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, mà còn là bước đi cần thiết nhằm tái thiết lực lượng làm công tác gia đình ở cơ sở. CTV không chỉ là người “truyền đạt” chính sách, mà còn là “tai mắt” của hệ thống quản lý tại cộng đồng. Họ nắm bắt sớm những biến động trong đời sống gia đình, phát hiện nguy cơ bạo lực, kết nối các nguồn lực hỗ trợ và góp phần giải quyết mâu thuẫn từ sớm, từ xa.

Trong bối cảnh xã hội đô thị ngày càng phức tạp, các vấn đề gia đình không còn là câu chuyện riêng của mỗi nhà. Bạo lực gia đình, xung đột thế hệ, áp lực kinh tế, tác động của môi trường số… đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định xã hội nếu không được xử lý kịp thời. Vì vậy, việc củng cố mạng lưới CTV ở cơ sở chính là đầu tư cho “tuyến phòng ngừa” - nơi có thể can thiệp sớm, giảm thiểu các hệ lụy về sau.

Dự thảo Nghị quyết về chế độ bồi dưỡng cho CTV dân số tham gia công tác gia đình được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để TP.HCM từng bước xây dựng lại mạng lưới CTV tại cơ sở theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và hiệu quả hơn. Song song với chế độ bồi dưỡng, các nội dung như đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ; trang bị công cụ làm việc; tạo điều kiện tham gia hội nghị, hội thảo… cũng cần được triển khai đồng bộ. Đây là những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng lực và vị thế của lực lượng CTV trong hệ thống công tác gia đình.

Chính sách này còn gắn với mục tiêu phát triển văn hóa và con người - một trong những trụ cột được nhấn mạnh trong các định hướng lớn hiện nay. Gia đình là nơi khởi đầu của các giá trị văn hóa, và chất lượng gia đình sẽ quyết định chất lượng nguồn nhân lực cũng như chất lượng xã hội.