Thơ ca 'trước biển lớn'

Biển đảo quê hương là một chủ đề được đề cập trong Ngày thơ Việt Nam năm 2025. Ảnh Tú Nhi

Đây là năm thứ hai Ngày thơ Việt Nam “dịch chuyển” tới các địa phương khác, bên ngoài thủ đô Hà Nội - địa điểm truyền thống của sự kiện này trong suốt hơn 20 kỳ tổ chức. Năm 2025, Ngày thơ Việt Nam được tổ chức tại tỉnh Ninh Bình. Năm nay, Ngày thơ Việt Nam trở về đúng nơi phát tích của Ngày thơ: Tỉnh Quảng Ninh là địa phương đầu tiên tổ chức sự kiện Ngày thơ trên quy mô tỉnh vào năm 1988, nhân kỷ niệm 520 năm sau dịp nhà vua Lê Thánh Tông đề thơ trên vách núi Bài Thơ. Từ sự kiện cấp tỉnh này, 15 năm sau, Ngày Thơ Việt Nam chính thức ra đời trên phạm vi toàn quốc, năm 2003.

Thơ ca vào hầm lò

Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, là người được giao phụ trách việc tuyển chọn 50 câu thơ tiêu biểu của Ngày thơ Việt Nam 2026. Ông cho biết, năm nay, việc chọn những câu thơ cho Ngày thơ Việt Nam có khác những kỳ cuộc trước. Lần đầu, sẽ không “thả thơ lên trời” mà in những bài thơ có chứa những câu thơ được tinh tuyển này thành một tập thơ mang tên Trước biển lớn - chủ đề của Ngày thơ năm nay.

Bên cạnh đó, Ban tổ chức sẽ đưa nội dung 50 câu thơ lên các cánh buồm - thơ do nhiếp ảnh gia Dương Minh Long thiết kế, để trưng bày giới thiệu tới công chúng. Ông Dương Minh Long còn được giao trọng trách thiết kế toàn bộ không gian mỹ thuật Ngày Thơ Việt Nam năm nay.

Trong Đêm thơ Nguyên tiêu 2026, tâm điểm của sự kiện, công chúng có dịp cùng lúc thưởng thức tác phẩm viết về biển của nhiều nhà thơ nổi tiếng và những tác giả có thơ hay về biển, bao gồm cả những gương mặt thơ trẻ đang tạo dấu ấn trên thi đàn, vừa được trao giải tác giả thơ, tác giả trẻ của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2025.

Nét mới trong Đêm thơ năm nay là một số tác giả có bài thơ hoặc một phần bài thơ được phổ nhạc, trở thành ca khúc quen thuộc với đông đảo công chúng sẽ trực tiếp kể lại hoàn cảnh ra đời và đọc bài thơ gốc; tiếp theo là phần biểu diễn ca khúc bởi các ca sĩ chuyên nghiệp. Như vậy, công chúng sẽ hiểu thêm về phần đời sống bao la hơn của phần lời ca khúc mà có thể, họ chưa tường tận, dù đã nghe và thuộc nằm lòng chính ca khúc ấy.

Một điểm đặc biệt khác trong Ngày thơ Việt Nam năm nay có lẽ là dấu ấn địa phương đăng cai tổ chức. Tại Đêm thơ, sẽ có một số tiết mục nghệ thuật đặc sắc về mảnh đất, con người Quảng Ninh do chính các nghệ sĩ tỉnh nhà thực hiện. Ngoài ra, Ban tổ chức lên kế hoạch đưa một số nhóm nhà thơ đi xuống các hầm mỏ, đến với học sinh, sinh viên các trường đại học; các nhà máy và đơn vị bộ đội trên địa bàn, vừa giao lưu, nói chuyện về thi ca và đọc thơ, vừa như một chuyến thực tế sáng tác.

Nhà thơ người Mỹ Bruce Weigl đọc thơ tại Đêm thơ Nguyên tiêu năm 2025, năm nay, ông tiếp tục tham dự Ngày thơ tại Quảng Ninh. Ảnh Tú Nhi

Phẩm hạnh của thi ca

Trong khuôn khổ Ngày thơ Việt Nam năm 2026, cuộc tọa đàm về thơ xoay quanh chủ đề Phẩm giá của thi ca. Theo Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Bình Phương, lý do để Ban tổ chức chọn chủ đề tọa đàm này là trong xã hội hiện nay, với sự xâm lấn của trí tuệ nhân tạo (AI), liệu người sáng tác thi ca có còn giữ gìn được phẩm giá của mình.

Các diễn giả và khách tham dự tọa đàm sẽ cùng bàn thảo nhiều vấn đề đáng quan tâm, như: Có chấp nhận sự tham gia trực tiếp của trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo thơ ca hay không? Trí tuệ nhân tạo, khi can dự vào sáng tác thơ ca, sẽ giúp gì hay gây hại gì? Công nghệ giúp đẩy những cuộc tranh luận, thậm chí mạt sát gay gắt về thơ ca giữa các văn nghệ sĩ liệu có ảnh hưởng gì đến sự phát triển của thơ ca? Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo có ảnh hưởng gì đến nhận thức của một bộ phận xã hội đối với giá trị của thơ ca?...

Tọa đàm cũng là dịp để nhìn lại vai trò, sứ mệnh, phẩm giá của thơ ca trong những thăng trầm của lịch sử đất nước, trong những khúc quanh của nhận thức đời người về cái đẹp, về giá trị của lòng tốt… Một khía cạnh phẩm giá khác của thi ca cũng được Ban tổ chức đặt hy vọng sẽ gợi mở thảo luận sôi nổi: Ngày nay, khi mọi thứ đều đã, đang và (rất có thể) sẽ trở thành hàng hóa, liệu thơ ca có dám khước từ “việc trở thành hàng hóa, thành một công cụ giải trí nhất thời” để trở thành chính nó - thứ nghệ thuật kết tinh tinh túy trong tâm hồn con người.

Theo PGS, TS Nguyễn Đăng Điệp, Chủ tịch Hội đồng lý luận phê bình, Hội Nhà văn Việt Nam, việc chọn chủ đề Phẩm giá của thi ca ở thời điểm này là rất cần thiết. Trong bối cảnh nhiều giá trị đạo đức, thẩm mỹ đã và đang có nguy cơ bị đảo lộn, xuống cấp, văn học nghệ thuật, trong đó có thơ ca, càng phải thể hiện rõ sứ mệnh góp phần tạo ra một môi trường nhân văn, tràn đầy tình yêu thương giữa con người với con người.

Thư Hiền