Thỏa thuận thương mại lịch sử Mỹ - Indonesia thay đổi cuộc chơi về khoáng chiến lược, Trung Quốc không thích điều này

Chuyến thăm của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto tới Mỹ được giới quan sát đánh giá là “cái bắt tay” đầu năm rất nồng ấm giữa Jakarta và Washington khi hai bên hoàn tất FTA song phương, đồng thời ký kết hàng loạt thỏa thuận kinh tế trị giá hơn 38 tỷ USD.

Mặc dù phán quyết về thuế quan của Tòa án Tối cao Mỹ tuần trước có thể gây trở ngại cho quan hệ thương mại song phương nhưng thỏa thuận lịch sử mà hai bên vừa ký kết có tiềm năng định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu cho niken – một kim loại được sử dụng để sản xuất thép không gỉ và một số loại pin xe điện.

“Thỏa thuận thương mại Mỹ-Indonesia khá quan trọng và Trung Quốc sẽ không thích điều đó. Bắc Kinh có đòn bẩy thông qua cổ phần lớn trong các mỏ niken của Indonesia và có thể gây khó khăn bằng cách làm chậm quá trình chuyển giao công nghệ hoặc rút vốn đầu tư”, Alicia Garcia-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại Natixis nhận định.

Indonesia đang nổi lên như một nhân tố quyết định trên thị trường niken trong những năm gần đây khi quốc gia Đông Nam Á hiện chiếm hơn 60% nguồn cung khai thác toàn cầu kim loại này, theo một báo cáo của Goldman Sachs vừa công bố.

Báo cáo cho biết thêm, đầu tư của Trung Quốc đã hỗ trợ Indonesia mở rộng năng lực chế biến niken, củng cố ảnh hưởng ngày càng tăng của quốc gia này trên thị trường.

Theo Goldman Sachs, đợt tăng giá gần đây của niken toàn cầu – với giá kim loại cơ bản tăng hơn 30% từ giữa tháng 12/2025 đến tháng 1/2026 – chủ yếu do quyết định của Indonesia về việc hạn chế lượng quặng được khai thác.

“Hiện tại, các quyết định về nguồn cung của Indonesia là đòn bẩy mà thị trường đang theo dõi. Và những thay đổi tương đối nhỏ trong chính sách hoặc phê duyệt có thể có tác động rất lớn đến cán cân và giá cả toàn cầu”, Lavinia Forcellese, nhà phân tích hàng hóa tại Goldman Sachs Research phân tích.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, Trung Quốc đã thiết lập một “vị thế vững chắc” trong ngành công nghiệp niken của Indonesia trong những năm gần đây, nhưng vị thế đó có thể trở nên lung lay bởi thỏa thuận thương mại lần này.

“Các dự án chế biến và luyện kim khoáng sản liên quan đến công nghệ, thiết bị có nguồn gốc từ Trung Quốc, hoặc các thực thể thuộc sở hữu của Bắc Kinh có thể không đáp ứng được các tiêu chuẩn tuân thủ trong tương lai, khiến các công ty đến từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới khó mở rộng đầu tư hơn”, Công ty luật Jingtian & Gongcheng của Bắc Kinh cho biết trong một bài báo mới đây

Genevieve Donnellon-May, một chuyên gia tại Diễn đàn Thái Bình Dương, cho biết FTA song phương có thể “làm suy yếu quyền tiếp cận ưu đãi của Trung Quốc” đối với nguồn cung niken của Indonesia, “chuyển hướng dòng chảy niken sang các chuỗi cung ứng liên kết với Mỹ và làm gia tăng cạnh tranh ảnh hưởng”.

“Điều này có thể đẩy nhanh các thách thức về chuỗi cung ứng, buộc Bắc Kinh phải tìm kiếm các nguồn thay thế hoặc củng cố quyền kiểm soát đối với các khoản đầu tư hiện có”, bà nói.

Cuối cùng, thỏa thuận thương mại Mỹ - Indonesia “có thể gây nguy cơ phân mảnh thị trường toàn cầu, làm tăng chi phí và làm phức tạp thêm tham vọng phát triển ngành công nghiệp chế biến hạ nguồn của Indonesia khi cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng sâu sắc xung quanh các nguồn tài nguyên chiến lược”, chuyên gia Genevieve Donnellon-May nói thêm.

Rezki Syahrir, người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Sáng kiến khai thác bền vững Indonesia bình luận, thỏa thuận có thể khiến Trung Quốc đánh giá lại chiến lược khu vực, đẩy nhanh đầu tư vào các nguồn cung thay thế như Philippines và tăng cường vai trò của nước này trong chuỗi cung ứng niken rộng lớn hơn.

Đồng thời, thỏa thuận này có thể tạo ra những cơ hội và áp lực mới cho các nhà sản xuất niken ở Australia và Philippines, khuyến khích các quốc gia Đông Nam Á khác “học theo” chiến lược phòng ngừa rủi ro địa chính trị của Indonesia.

(theo SCMP)

Thảo Du