Thỏa thuận với Iran vấp chỉ trích, Phó Tổng thống JD Vance 'đứng mũi chịu sào'

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 18/6. (Ảnh: AP)

Thay vào đó, chiến dịch quảng bá cuốn sách thứ hai của ông, mang tên “Communion: Finding My Way Back to Faith” (Hiệp thông: Hành trình tìm lại đức tin), gần như bị lu mờ bởi nhiệm vụ mà ông được Tổng thống Donald Trump giao.

Được ăn cả, ngã về không

Đang đảm nhận vai trò người bảo vệ thỏa thuận của Mỹ với Tehran, ông Vance liên tiếp trả lời phỏng vấn để ca ngợi bản ghi nhớ hợp tác (MOU) và phát hành video quảng bá cho thỏa thuận này.

Đây là bước chuyển đáng chú ý đối với một chính trị gia vốn hoài nghi với các cuộc can thiệp quân sự của Mỹ ở nước ngoài và khá dè dặt khi Tổng thống Trump phát động cuộc chiến vào cuối tháng 2.

Phó Tổng thống Mỹ sẽ gắn bó sâu hơn nữa với kết quả của cuộc xung đột khi ông tới Thụy Sĩ vào ngày 19/6 để khởi động giai đoạn đàm phán mới với Iran. Ban đầu, ông Vance dự kiến sẽ dự lễ ký kết chính thức, nhưng ông Trump đã ký văn kiện này hôm 17/6.

Việc ông Vance trở thành người quảng bá nhiệt tình cho thỏa thuận được coi như một canh bạc “được ăn cả, ngã về không”.

Ông Trump đã nói đùa về điều này. “Nếu mọi việc suôn sẻ, tôi sẽ nhận công lao. Nếu thất bại, tôi sẽ đổ lỗi cho JD”, ông Trump nói hôm 17/6.

Trong một tuyên bố, Nhà Trắng gọi ông Vance là “cánh tay phải của Tổng thống Trump và là thành viên vô giá trong đội ngũ an ninh quốc gia tài năng của ông”.

Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết: “Đó là lý do Phó Tổng thống Vance được tin tưởng giao nhiệm vụ dẫn dắt cuộc đàm phán này cùng các Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Những gì Tổng thống Trump và đội ngũ của ông đạt được trên chiến trường cũng như trên bàn đàm phán là điều thực sự đáng kinh ngạc và sẽ củng cố an ninh nước Mỹ trong nhiều năm tới”.

Các điều khoản rò rỉ của thỏa thuận nhanh chóng vấp phải sự giận dữ và hoài nghi từ các nghị sĩ Dân chủ lẫn Cộng hòa, cũng như từ Israel và các tổ chức ủng hộ Israel.

Phe chỉ trích cho rằng thỏa thuận - sẽ mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 2 tháng - dường như trao cho Iran nhiều lợi ích ngay nhưng lại không bảo đảm được nhiều điều từ phía Tehran. Đồng thời, mục tiêu mà ông Trump nêu ra khi phát động chiến tranh - ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân - vẫn chưa được giải quyết.

Ông Vance nhiều lần nhấn mạnh Iran phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình.

“Nếu họ không hành xử đúng đắn, họ sẽ không nhận được bất kỳ lợi ích nào từ thỏa thuận này”, Phó Tổng thống Mỹ nói trên chương trình Fox & Friends hôm 16/6.

Trước những chỉ trích ngày càng gia tăng, Mỹ đã công bố toàn văn thỏa thuận cho báo chí.

Theo đó, kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran - được cho là đang bị chôn vùi dưới đống đổ nát - tối thiểu phải được pha loãng dưới sự giám sát quốc tế. Văn bản cũng quy định Iran không được sở hữu hay phát triển vũ khí hạt nhân, một cam kết mà Tehran từng đưa ra trước đây.

Tuy nhiên, ngoài việc khẳng định Mỹ và Iran sẽ tiếp tục đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran, nhiều nội dung quan trọng khác vẫn chưa được xác định.

Sau khi văn bản được công bố, nhiều tiếng nói bảo thủ vẫn không hài lòng.

Khác với Iraq

Người dẫn chương trình phát thanh bảo thủ Erick Erickson - nhân vật theo đường lối cứng rắn từng ủng hộ cuộc chiến, tuyên bố: “Đây là sự đầu hàng của nước Mỹ”.

Cuộc chiến với Iran gây ra sự chia rẽ trong liên minh MAGA rộng lớn của Tổng thống Trump. Một bên muốn có lập trường cứng rắn hơn với Iran; bên còn lại muốn ông Trump làm theo chủ trương “Nước Mỹ trên hết” và “không có thêm cuộc chiến mới”.

Những người chỉ trích, bao gồm các thành viên đảng Cộng hòa, đã bắt đầu hướng sự chú ý về phía ông Vance, đặt câu hỏi liệu thỏa thuận hiện nay có giống thỏa thuận hạt nhân năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama hay không, và liệu nó có thực sự đạt được những mục tiêu mà ông Trump nêu ra khi phát động chiến tranh hay không.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đồng minh thân cận của Tổng thống Trump và là người có quan điểm cứng rắn với Iran, từng hoài nghi về thỏa thuận và gọi ông Vance trên mạng xã hội là “kiến trúc sư của thỏa thuận”.

Ben Domenech - biên tập viên chuyên mục quan điểm của The Daily Wire, phát biểu trên Fox News rằng mọi điều ông nghe được về thỏa thuận đều “có vẻ tệ”, đồng thời ám chỉ trách nhiệm của ông Vance bằng cách trích dẫn cuốn sách đầu tay Hillbilly Elegy của ông: “Liệu chúng ta có đang trượt trở lại để trở thành một kiểu đảng Cộng hòa của một ‘Obama vùng đồi núi’ hay không?”

Trong các cuộc phỏng vấn tuần này, ông Vance cố gắng nói chuyện trực tiếp với những người hoài nghi trong đảng mình, như một sự chuẩn bị cho những câu hỏi khó mà ông có thể phải đối mặt nếu tranh cử tổng thống trong tương lai.

Tuy vậy, ông cũng thừa nhận những bức xúc của phe diều hâu, đồng thời trấn an những người phản đối can thiệp quân sự rằng cuộc xung đột với Iran không giống cuộc chiến Iraq - nơi ông từng phục vụ trong lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ.

“Chúng ta sẽ không bao giờ rơi vào vũng lầy mà nhiều người lo ngại, bởi Tổng thống Donald Trump đơn giản không phải là cựu Tổng thống George W. Bush”, ông nói.

Trong khi đó, đảng Dân chủ nhấn mạnh, rằng khi ông Vance trở thành gương mặt đại diện cho thỏa thuận với Iran, tương lai chính trị của bất kỳ quan chức nào trong chính quyền nuôi tham vọng trở thành tổng thống cũng sẽ phụ thuộc vào kết quả của thỏa thuận, đặc biệt là Ngoại trưởng Marco Rubio, người phần lớn giữ im lặng trong giai đoạn cuối của quá trình đàm phán.