'Thời cơ vàng' cho truyện tranh Việt

Từ gia công đến tạo dựng thương hiệu

Lịch sử ngành truyện tranh Việt Nam khởi đầu khá sớm. Nhiều thế hệ độc giả lớn lên cùng Dũng sĩ Hesman, Thần đồng Đất Việt, hay Tý Quậy... Những bộ truyện ấy không chỉ là ký ức tuổi thơ, mà còn đánh dấu giai đoạn thị trường truyện tranh nội địa bước đầu tạo được cộng đồng độc giả đại chúng.

Tuy nhiên, thời kỳ ấy nhanh chóng bị lấn át bởi làn sóng truyện tranh từ nước ngoài như manga, anime Nhật Bản, manhwa Hàn Quốc… tràn vào Việt Nam từ cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000. Đã có một thế hệ độc giả lớn lên cùng Doraemon, Bảy viên ngọc rồng, hay Naruto, Thám tử lừng danh Conan... Trong “cơn lốc” ấy, truyện tranh Việt Nam gần như lép vế ngay trên sân nhà.

Suốt nhiều năm, thị trường gần như bị định hình bởi các tác phẩm nhập khẩu, trong khi phần lớn họa sĩ Việt phải làm gia công cho nước ngoài hoặc hoạt động đơn lẻ, thiếu môi trường phát triển dài hạn. Nhưng khoảng hơn một thập niên trở lại đây âm thầm diễn ra chuyển động mới.

Những dự án như Long Thần Tướng, Địa Ngục Môn, Lạc trôi... cho thấy sự thay đổi và phát triển của truyện tranh Việt. Ảnh: Comicola

Sự xuất hiện của các nhóm sáng tạo độc lập và các nền tảng số đã mang lại sinh khí mới cho lĩnh vực này. Những dự án như Long Thần Tướng, Địa Ngục Môn, Mèo Mốc, Bad Luck, Lạc trôi... cho thấy thế hệ họa sĩ trẻ đang tiếp cận truyện tranh bằng tư duy khác. Với họ, truyện tranh không còn chỉ là một cuốn sách in, mà là một tài sản trí tuệ có thể phát triển thành thương hiệu đa nền tảng.

Tại tọa đàm “Chia sẻ về tầm nhìn phát triển hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh tại Việt Nam” chiều 16/5, họa sĩ truyện tranh Nguyễn Duy Hải, đồng sáng lập PunkgaMe, nhận định, truyện tranh Việt Nam đang đứng trước cơ hội hình thành “làn sóng lớn nhất” từ trước tới nay, khi nhiều yếu tố thuận lợi cùng hội tụ: chính sách phát triển công nghiệp văn hóa, thế hệ họa sĩ trẻ ngày càng trưởng thành và nhu cầu tiêu thụ nội dung số bùng nổ mạnh mẽ.

Theo họa sĩ Nguyễn Duy Hải, ngành sáng tạo đang đứng trước bước chuyển quan trọng, từ vị thế “làm thuê” sang khát vọng xây dựng những thương hiệu nội địa mang dấu ấn riêng. Nhiều họa sĩ Việt đã tham gia các dự án quốc tế, giành giải thưởng ở nước ngoài và sở hữu năng lực chuyên môn không thua kém khu vực. Tuy nhiên, điều còn thiếu là hạ tầng sáng tạo đủ mạnh để nuôi dưỡng và giữ chân người làm nghề. Từ đào tạo, xuất bản, đầu tư cho tới phân phối và thương mại hóa, các mắt xích của ngành vẫn còn rời rạc, thiếu sự kết nối bền vững.

Thách thức lớn nhất vẫn nằm ở thói quen tiêu dùng nội dung miễn phí đã tồn tại suốt nhiều năm. Để người đọc sẵn sàng trả tiền cho nội dung là cả một quá trình. Chính vì vậy, việc siết chặt bảo vệ bản quyền không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà còn được kỳ vọng trở thành bước ngoặt quan trọng để thị trường sáng tạo vận hành lành mạnh hơn, qua đó mở ra cơ hội phát triển bền vững cho thị trường truyện tranh nội địa.

Cơ hội từ bản quyền, chuyển thể

Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về việc tập trung đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong lĩnh vực truyện tranh, họa sĩ Nguyễn Duy Hải cho rằng, việc xóa bỏ các trang web lậu, các kênh phát tán trái phép đang tạo ra khoảng trống lớn trên thị trường nội dung số. Khi nguồn nội dung bất hợp pháp bị thu hẹp, người đọc sẽ dần hình thành thói quen trả phí và quay lại với các sản phẩm sáng tạo hợp pháp. Khoảng trống ấy cũng mở ra cơ hội mới cho truyện tranh trong nước.

Với gần 15 năm làm việc cùng các họa sĩ Việt, anh Nguyễn Khánh Dương, sáng lập Comicola/Comia cho rằng, lịch sử từng cho thấy tác động rất rõ của việc bảo vệ bản quyền. Như khi Công ước Berne có hiệu lực tại Việt Nam năm 2004, thị trường truyện lậu bị dẹp bỏ đáng kể và truyện tranh nội địa đã có cơ hội bùng nổ.

Nhìn ra thế giới, Nhật Bản tạo dựng sức mạnh mềm toàn cầu bằng manga và anime. Hàn Quốc biến webtoon thành “mỏ nội dung” cho điện ảnh, truyền hình và nền tảng trực tuyến. Trung Quốc cũng phát triển mạnh hệ sinh thái IP bản địa.

Trong khi đó, Việt Nam đang sở hữu một lợi thế quan trọng: dân số trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ cao và nhu cầu tiêu thụ nội dung số ngày càng lớn. Nhiều studio quốc tế bắt đầu quan tâm tới thị trường Việt Nam không chỉ vì nguồn nhân lực, mà còn bởi tiềm năng của thị trường nội địa. Điều đáng chú ý là truyện tranh Việt Nam hiện không còn tồn tại như một lĩnh vực độc lập, mà đang dần kết nối với điện ảnh, hoạt hình, game…

Đồng thời là người sáng lập và điều hành Box Office Vietnam, nền tảng độc lập đầu tiên và duy nhất thống kê toàn diện doanh thu phòng vé tại thị trường Việt, anh Nguyễn Khánh Dương cho biết, điện ảnh Việt Nam gần đây tăng trưởng mạnh, dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này ngày càng lớn. Nhưng song song với đó là “cơn khát” kịch bản gốc. Các nhà sản xuất cần những câu chuyện đã có cộng đồng người hâm mộ và được kiểm chứng về sức hút. "Nghệ thuật thứ 9" đáp ứng đúng nhu cầu ấy. Tại Hàn Quốc, phần lớn các bộ phim truyền hình ăn khách trên nền tảng trực tuyến đều được chuyển thể từ webtoon. Những tác phẩm thành công trên nền tảng số trở thành “mỏ vàng” phát triển điện ảnh.

Xu hướng đó bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam. Một số tác phẩm truyện tranh đã được các đơn vị quan tâm mua bản quyền chuyển thể. Không chỉ dừng ở phim ảnh, nhiều đơn vị còn bắt đầu quan tâm tới tiểu thuyết đồ họa (graphic novel) và các mô hình IP đa nền tảng.

Kho tàng lịch sử, thần thoại, truyền thuyết dân gian và văn hóa bản địa của Việt Nam đủ phong phú để tạo ra những thế giới tưởng tượng hấp dẫn không kém bất kỳ quốc gia nào trong khu vực. Điều còn thiếu là khả năng chuyển hóa các chất liệu ấy thành sản phẩm kể chuyện hiện đại, hấp dẫn, chinh phục độc giả trong và ngoài nước.

Nhiều ý kiến cho rằng, để truyện tranh Việt Nam thực sự bứt phá, cần xây dựng một hạ tầng sáng tạo đủ mạnh để nuôi dưỡng tài năng, tăng cường bảo vệ bản quyền và biến trí tưởng tượng thành giá trị văn hóa lâu dài. Khi nguồn lực sáng tạo được đặt đúng vị trí trung tâm, ngành truyện tranh không chỉ có cơ hội hình thành một thị trường nội địa bền vững, mà còn có thể bước ra khu vực bằng chính những câu chuyện mang bản sắc Việt.