Thời tiết giao mùa, cảnh báo dấu hiệu bệnh hô hấp nguy hiểm ở trẻ

Nhiều bệnh đường hô hấp gia tăng khi thời tiết giao mùa

Những ngày gần đây, nhiều nơi ở miền Bắc, nhất là Hà Nội duy trì trạng thái thời tiết nắng hanh, độ ẩm không khí có thời điểm giảm thấp. Điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt là hệ hô hấp của trẻ nhỏ.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam - Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, hệ hô hấp của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện. Đường thở của trẻ, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có kích thước hẹp nên chỉ cần tình trạng phù nề, tăng tiết dịch nhầy hoặc co thắt đường thở cũng có thể khiến việc lưu thông không khí bị ảnh hưởng đáng kể.

Trẻ nhỏ dễ mắc các bệnh về đường hô hấp khi thời tiết giao mùa. Ảnh minh họa. 

Các bệnh lý hô hấp như viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen phế quản là những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ phải đi khám và nhập viện. Nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ sơ sinh, trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sinh non hoặc có bệnh lý nền.

Trong đó, RSV (virus hợp bào hô hấp) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ. Trẻ thường khởi đầu với các triệu chứng giống cảm lạnh như sổ mũi, nghẹt mũi, ho, sốt nhẹ. Sau đó, bệnh có thể tiến triển với khò khè, thở nhanh và khó thở.

Theo BS Nam, khi RSV gây viêm các tiểu phế quản, đường thở nhỏ có thể bị phù nề, tăng tiết dịch nhầy và hẹp lại. Vì thế, trẻ có thể xuất hiện tình trạng khò khè, thở nhanh, co kéo lồng ngực và khó khăn khi bú hoặc ăn.

Trong khi đó, cúm mùa thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Ở trẻ nhỏ, cúm cũng có thể gây nôn, tiêu chảy hoặc bỏ ăn, bỏ bú.

Thận trọng với những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Theo các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai, cả RSV và cúm đều có thể gây biến chứng viêm phổi, suy hô hấp. Cúm còn có thể gây các biến chứng ngoài phổi trong một số trường hợp. Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào mức độ sốt để đánh giá bệnh nặng hay nhẹ mà cần theo dõi nhịp thở, khả năng bú, màu sắc da môi và trạng thái tỉnh táo của trẻ. 

Khi trẻ bị tổn thương đường hô hấp dưới, cơ thể có thể đáp ứng bằng cách tăng nhịp thở. Cha mẹ có thể quan sát lồng ngực hoặc bụng của trẻ và đếm số lần trẻ thở trong một phút, tốt nhất khi trẻ bình tĩnh hoặc đang ngủ.

Nếu trẻ thở nhanh hơn bình thường cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. Đặc biệt, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu: Khó thở rõ, thở gắng sức, rút lõm lồng ngực hoặc phập phồng cánh mũi; môi, lưỡi hoặc da tím tái; có cơn ngừng thở hoặc thở ngắt quãng, li bì, khó đánh thức, đáp ứng kém hoặc co giật; bỏ bú hoàn toàn, không thể uống hoặc nôn nhiều kèm tình trạng toàn thân bất thường.

Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và trẻ có bệnh lý tim phổi cần được đánh giá sớm ngay khi xuất hiện những biểu hiện bất thường, không chờ đến khi sốt cao hoặc khó thở nghiêm trọng.

Các biện pháp giúp cha mẹ bảo vệ đường hô hấp của trẻ

Giữ môi trường sống sạch sẽ, hạn chế khói bụi

Cha mẹ nên vệ sinh phòng ngủ, chăn ga và đồ chơi của trẻ thường xuyên; hạn chế khói thuốc lá, khói đốt, bụi và các mùi hóa chất có thể gây kích ứng đường thở.

Giữ nhà cửa thông thoáng, vệ sinh bộ lọc điều hòa định kỳ và tránh để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào trẻ. Nếu sử dụng máy tạo ẩm, cần theo dõi độ ẩm trong phòng, vệ sinh thiết bị theo hướng dẫn và tránh để hơi nước ngưng tụ, nấm mốc phát triển.

Vệ sinh mũi cho trẻ đúng cách

Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương, khi trẻ có dịch mũi hoặc nghẹt mũi, cha mẹ có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% phù hợp với độ tuổi để làm sạch dịch mũi theo hướng dẫn. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cần thao tác nhẹ nhàng, không bơm rửa mạnh hoặc hút mũi quá nhiều lần.

Không nên nhỏ nước muối sinh lý liên tục cho mọi trẻ khỏe mạnh chỉ với mục đích phòng bệnh. Việc vệ sinh mũi quá thường xuyên hoặc không đúng kỹ thuật có thể gây kích ứng, tổn thương niêm mạc.

Bổ sung nước, bảo đảm dinh dưỡng và giấc ngủ

Cha mẹ nên cho trẻ uống nước phù hợp với độ tuổi, nhất là khi trẻ vận động nhiều hoặc ở trong môi trường nóng. Với trẻ đang bú mẹ, tiếp tục cho bú theo nhu cầu. Trẻ dưới 6 tháng tuổi không nên tự ý bổ sung nước lọc nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ ăn đầy đủ, giấc ngủ phù hợp và hoạt động thể chất vừa sức. Khi trẻ bị bệnh, không nên ép ăn quá mức nhưng cần chú ý khả năng bú, uống và tình trạng tiểu tiện để phát hiện sớm dấu hiệu mất nước.

Hạn chế nguồn lây RSV và các virus hô hấp

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, RSV có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch mũi, nước bọt hoặc qua tay người mang virus. Vì vậy, cha mẹ và người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng trước khi tiếp xúc, cho trẻ ăn hoặc chăm sóc trẻ.

Hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang ho, sổ mũi hoặc có biểu hiện mắc bệnh hô hấp. Không để người đang bị bệnh hôn lên mặt và bàn tay trẻ, đặc biệt với trẻ sơ sinh. Khi trong gia đình có người mắc bệnh, cần tăng cường vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.

Chú ý trẻ có hen, viêm mũi dị ứng hoặc bệnh lý nền

Trẻ mắc hen phế quản, viêm mũi dị ứng hoặc bệnh tim phổi cần được theo dõi kỹ hơn trong giai đoạn giao mùa. Cha mẹ nên tuân thủ kế hoạch điều trị đã được bác sĩ hướng dẫn, tránh các yếu tố kích phát triệu chứng và không tự ý ngừng thuốc kiểm soát hen.

Nếu trẻ ho về đêm tăng lên, khò khè, khó thở hoặc cần dùng thuốc cắt cơn thường xuyên hơn so với hướng dẫn, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.