Thời trang và những tác động đến môi trường

thời trang hiện nằm trong nhóm ngành gây tác động mạnh tới môi trường toàn cầu.

Thực trạng báo động

Quá trình sản xuất dệt may tiêu tốn lượng tài nguyên rất lớn. Để tạo ra sợi vải, đặc biệt là vải bông, cần một lượng nước khổng lồ cho khâu trồng trọt, xử lý sợi và nhuộm màu. Theo tính toán, để sản xuất 1 chiếc quần bò jeans cần khoảng 7 nghìn đến 10 nghìn lít nước (dùng cho việc trồng bông, nhuộm vải, giặt và hoàn thiện sản phẩm), tương đương lượng nước uống của một người trong khoảng 7 đến10 năm. Để sản xuất 1 chiếc áo phông cotton cần khoảng 2,7 nghìn lít nước, tương đương lượng nước một người uống trong khoảng 2,5 đến 3 năm. Để sản xuất một đôi giày thể thao, nhất là giày có nhiều vật liệu tổng hợp cần khoảng 7 nghìn đến 8 nghìn lít nước, tương đương lượng nước uống của một người trong khoảng 7 đến 8 năm.

Ấy là chưa kể, nước thải từ các nhà máy nhuộm vải thường chứa nhiều hóa chất độc hại, nếu không được xử lý triệt để sẽ gây ô nhiễm nguồn nước và hệ sinh thái. Không ít khu vực tập trung các nhà máy dệt may đã phải đối mặt với tình trạng sông, hồ đổi màu vì nước thải công nghiệp.

Ngành thời trang còn là nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể. Theo các báo cáo được trích dẫn bởi World Bank, ngành dệt may và thời trang chiếm khoảng 8 đến 10% tổng lượng phát thải carbon toàn cầu. Từ sản xuất nguyên liệu, vận hành nhà máy, vận chuyển hàng hóa đến tiêu thụ năng lượng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu đều góp phần làm gia tăng áp lực lên môi trường và biến đổi khí hậu.

Hiện nay, sự phát triển mạnh của “thời trang nhanh” (fast fashion) đang là một trong những nguyên nhân khiến tác động này ngày càng nghiêm trọng. Mô hình kinh doanh này liên tục tung ra các bộ sưu tập mới với giá thành rẻ, thúc đẩy người tiêu dùng mua sắm thường xuyên và thay đổi quần áo theo xu hướng. Hệ quả là quần áo bị thải bỏ ngày càng nhiều. Hàng chục triệu tấn rác thải dệt may được tạo ra mỗi năm, trong đó phần lớn bị chôn lấp hoặc đốt bỏ, gây lãng phí tài nguyên và phát sinh ô nhiễm mới. Đã có tính toán cho thấy, thế giới mỗi năm thải ra khoảng 92 triệu tấn rác thải dệt may, trung bình mỗi giây có một xe tải quần áo bị chôn lấp hoặc đốt bỏ, quần áo từ sợi tổng hợp như polyester có thể mất hàng trăm năm để phân hủy.

Các loại vải như polyester, nylon khi giặt có thể giải phóng những hạt vi nhựa cực nhỏ, theo nước thải ra sông, biển và đi vào chuỗi thức ăn. Đây là một dạng ô nhiễm khó kiểm soát và có thể gây ảnh hưởng lâu dài tới hệ sinh thái biển.

Một nhà máy ở Chile tái chế quần áo đã qua sử dụng thành các tấm cách âm.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Trước những cảnh báo đó, câu chuyện thời trang hôm nay không chỉ dừng lại ở thiết kế hay xu hướng, mà còn là trách nhiệm trong sản xuất và tiêu dùng.

Đối với nhà sản xuất, xu hướng “thời trang bền vững” đang được nhắc tới ngày càng nhiều. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải giảm tiêu thụ nước, hạn chế hóa chất độc hại, sử dụng năng lượng sạch và tăng cường tái chế nguyên liệu. Việc xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và thân thiện với môi trường cũng trở thành tiêu chí quan trọng đối với nhiều thương hiệu.

Với người tiêu dùng, cần thay đổi thói quen mua sắm. Không ít người từng đứng trước tủ áo treo đủ loại trang phục mà biết mặc gì. Không ít người mua sắm như một cách xả street, một thú vui. Nên thay vì những điều đó, thay vì chạy theo xu hướng ngắn hạn, thì việc lựa chọn sản phẩm chất lượng, sử dụng lâu dài, hoặc mua ít nhưng bền hơn là cách thiết thực để giảm áp lực lên môi trường. Những xu hướng như tái sử dụng, trao đổi quần áo, hoặc ủng hộ các thương hiệu thời trang bền vững nên dần trở thành thói quen với mọi người.

Hơn bao giờ hết, cần thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm. Những hành động nhỏ của mỗi cá nhân khi được thực hiện rộng rãi, có thể tạo nên sự thay đổi lớn.

Thời trang sẽ luôn là một phần của đời sống hiện đại. Nhưng trong bối cảnh môi trường toàn cầu đang chịu nhiều sức ép, ngành công nghiệp này và thói quen tiêu dùng của mỗi cá nhân phải chuyển mình theo hướng bền vững hơn.

Bởi vẻ đẹp của thời trang chỉ thực sự trọn vẹn khi nó không đánh đổi bằng cái giá quá lớn của môi trường và tương lai của hành tinh.

Duy Anh