Thôn Tha - Làng du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025:Bài 2: Để thôn Tha trở thành hình mẫu du lịch cộng đồng của Việt Nam

Thôn Tha - Làng du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025: Bài 1: Thôn Tha - bình yên dưới những tầng mây

Thôn Tha đẹp như tranh cổ tích

Bản sắc trở thành lợi thế cạnh tranh

Điều khó nhất là giữ được lý do để du khách tìm đến từ những ngày đầu tiên. Không ít ngôi làng từng nổi tiếng bởi vẻ nguyên sơ, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, chính sự phát triển thiếu kiểm soát đã làm phai nhạt những giá trị từng tạo nên sức hấp dẫn của chúng.

Những ngôi nhà truyền thống bị thay bằng các công trình hiện đại, khoảng sân sinh hoạt của cộng đồng trở thành nơi kinh doanh dịch vụ, còn những phong tục vốn được gìn giữ trong đời sống thường nhật lại dần trở thành những tiết mục biểu diễn theo lịch.

Có một nghịch lý trong phát triển du lịch cộng đồng. Càng nhiều người tìm đến vì sự nguyên bản của một ngôi làng, sức ép làm thay đổi chính sự nguyên bản ấy càng lớn.

Nếu không đủ tỉnh táo, điều hấp dẫn du khách hôm nay sẽ là điều biến mất đầu tiên vào ngày mai. Đây là bài học mà nhiều điểm đến trên thế giới đã phải trả giá sau những năm “tăng trưởng nóng” và cũng là điều thôn Tha cần suy ngẫm khi đang bước vào giai đoạn phát triển mới.

Khách du lịch quốc tế rất thích vẻ đẹp nguyên bản, bình dị của thôn Tha

Thôn Tha vẫn còn đủ thời gian để lựa chọn con đường của mình. Những danh hiệu như Giải thưởng Homestay ASEAN hay Làng du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025 là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực của cộng đồng địa phương, nhưng giá trị lớn nhất của ngôi làng này không nằm ở các danh hiệu ấy.

Điều đáng quý hơn là người Tày ở thôn Tha vẫn đang sống trong chính không gian văn hóa của mình. Những mái nhà sàn vẫn đỏ lửa mỗi chiều, những thửa ruộng vẫn theo nhịp mùa vụ, tiếng đàn Tính và điệu Then vẫn cất lên từ đời sống của cộng đồng chứ chưa trở thành một sản phẩm được tạo ra chỉ để phục vụ khách tham quan.

Có người cho rằng tài nguyên quan trọng nhất của du lịch là cảnh quan thiên nhiên. Tôi lại nghĩ khác. Núi có thể hùng vĩ ở nhiều nơi, sông có thể đẹp ở nhiều vùng đất, nhưng đời sống của một cộng đồng thì không thể sao chép.

Theo xu hướng mới, du khách tìm kiếm không chỉ là một khung cảnh để ngắm nhìn, mà là cơ hội được bước vào một không gian sống chân thực, được hiểu cách con người nơi đó lao động, gìn giữ phong tục và truyền lại những giá trị văn hóa cho thế hệ sau.

Đó cũng là lý do nhiều ngôi làng nổi tiếng trên thế giới vẫn giữ được sức hút qua hàng chục năm, không phải vì họ liên tục tạo ra những điều mới mẻ, mà bởi họ biết bảo vệ những giá trị vốn đã rất đặc biệt của mình.

Tôi từng có dịp khảo sát một số mô hình du lịch cộng đồng ở Nhật Bản và Thái Lan. Điều khiến tôi ấn tượng không phải những ngôi nhà cổ hay khung cảnh đẹp như tranh, mà là cách người dân vẫn sống cuộc sống thường ngày giữa dòng khách quốc tế.

Du khách học cách thích nghi với nhịp sống của cộng đồng, còn cộng đồng không đánh đổi nếp sống của mình để chạy theo thị hiếu. Đó là con đường phát triển bền vững mà nhiều điểm đến thành công đã lựa chọn và cũng là điều tôi nghĩ đến khi rời thôn Tha trong buổi sáng còn đẫm hơi sương.

Nếu phải chọn một mục tiêu cho chặng đường phía trước, tôi không nghĩ đó sẽ là thêm bao nhiêu phòng lưu trú hay đón thêm bao nhiêu lượt khách tới thôn Tha.

Quan trọng hơn là nhiều năm sau, khi du khách trở lại, họ vẫn có thể nhận ra ngôi làng mà hôm nay tôi vừa rời bước. Bởi chỉ khi giữ được điều tưởng như rất bình dị ấy, thôn Tha mới có thể đi xa bằng giá trị nguyên bản của mình, chứ không phải bằng những công trình mới hay những con số tăng trưởng.

Du lịch cộng đồng không phải là đưa khách đến một ngôi làng mà là đưa khách bước vào một nếp sống

Đi đường dài bằng giá trị nguyên bản

Nếu điều làm nên sức hút của thôn Tha là một không gian sống còn nguyên vẹn, thì mọi định hướng phát triển trong tương lai cũng cần bắt đầu từ việc gìn giữ không gian ấy.

Du lịch cộng đồng sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu một ngày nào đó người dân phải thay đổi nếp sinh hoạt để phục vụ khách, những mái nhà sàn chỉ còn là nơi lưu trú, còn những câu chuyện về người Tày chỉ được kể trên sân khấu.

Thứ hấp dẫn du khách không phải là một ngôi làng được dàn dựng đẹp hơn, mà là cơ hội được bước vào nhịp sống vốn đã tồn tại ở đây từ nhiều thế hệ.

Quan sát nhiều mô hình thành công trên thế giới, tôi nhận thấy một điểm chung khá thú vị. Những ngôi làng được du khách quốc tế yêu thích đều không cố gắng tạo ra thật nhiều sản phẩm mới. Họ dành nhiều tâm sức hơn để giúp du khách hiểu được giá trị của những gì đang hiện hữu.

Một con đường đá, một căn bếp cũ, một cánh đồng hay một nghề thủ công truyền thống đều trở thành những câu chuyện có sức hấp dẫn khi được đặt trong bối cảnh văn hóa của cộng đồng. Chính cách kể chuyện ấy đã biến những điều bình dị thành trải nghiệm mà du khách sẵn sàng dành thời gian để khám phá.

Thứ hấp dẫn du khách là cơ hội được bước vào nhịp sống vốn đã tồn tại ở đây từ nhiều thế hệ

Thôn Tha hoàn toàn có thể đi theo hướng phát triển ấy. Điều cần quan tâm hơn là nâng cao chất lượng của mỗi trải nghiệm chứ không phải mở rộng nhanh số lượng homestay hay làm ra nhiều nơi check in.

Du lịch cộng đồng không phải là đưa khách đến một ngôi làng mà là đưa khách bước vào một nếp sống. Một chuyến lưu trú hai hoặc ba ngày sẽ mang lại nhiều giá trị hơn một hành trình ghé qua trong vài giờ.

Khi có thời gian cùng người dân xuống đồng, học nhuộm chàm, giã bánh dày, nghe kể chuyện về ngôi nhà sàn hay thưởng thức một bữa cơm gia đình, du khách sẽ hiểu rằng điều họ mang về không chỉ là những bức ảnh đẹp, mà còn là ký ức về một nếp sống rất khác với nhịp sống đô thị.

Từ góc nhìn ấy, cả thôn Tha có thể được xem như một “bảo tàng sống” của văn hóa Tày. Không có những tủ kính trưng bày hay những hiện vật tách rời khỏi đời sống, mỗi mái nhà, giếng cổ, bờ ruộng, hàng rào tre hay khu vườn trước hiên đều lưu giữ một lớp ký ức văn hóa.

Địa phương cũng cần giúp du khách hiểu được ý nghĩa của những giá trị đang hiện diện thông qua các tuyến đi bộ, hệ thống thuyết minh song ngữ, ứng dụng số hay chính những người kể chuyện là cư dân của bản làng.

Khi văn hóa được diễn giải bằng trải nghiệm thay vì bằng những lời giới thiệu khô cứng, sức hấp dẫn của điểm đến sẽ được bồi đắp một cách tự nhiên.

Đi cùng với bảo tồn là câu chuyện về sinh kế. Nông nghiệp ở thôn Tha không chỉ tạo nên cảnh quan mà còn là nền tảng của đời sống cộng đồng. Những mùa cấy, mùa gặt ở ruộng bậc thang, buổi bắt cá dưới ruộng, hái rau trong vườn hay học nhuộm chàm đều có thể trở thành sản phẩm du lịch nếu được tổ chức hợp lý.

Khi ấy, người nông dân không phải từ bỏ nghề truyền thống để làm du lịch. Chính công việc hằng ngày của họ lại mang đến giá trị mới. Đó cũng là cách để nguồn thu từ du lịch quay trở lại nuôi dưỡng những nghề đã làm nên bản sắc của ngôi làng.

Cộng đồng phải là chủ thể của mọi hoạt động phát triển du lịch

Hiện nay, phát triển du lịch cộng đồng đã tạo thêm sinh kế cho người dân thôn Tha. Nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số mạnh dạn đầu tư homestay, dịch vụ ăn uống, đồng thời hình thành các nhóm cung ứng dịch vụ phụ trợ như trồng rau, chăn nuôi, nấu rượu, biểu diễn văn nghệ. Nhờ đó, thu nhập và đời sống của người dân từng bước được cải thiện.

Tiêu biểu như, Cậy Homestay đạt lợi nhuận hơn 500 triệu đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 3 lao động địa phương và 20 - 30 lao động thời vụ; An Châng Retreat & Spa hiện giải quyết việc làm cho 18 lao động với mức thu nhập từ 6 - 12 triệu đồng/người/tháng.

Buổi tối ở thôn Tha cũng không cần trở nên náo nhiệt theo cách của những đô thị du lịch. Ánh lửa trong căn nhà sàn, tiếng đàn Tính sau bữa cơm, những câu chuyện về lịch sử bản làng hay một phiên chợ nhỏ giới thiệu sản vật địa phương đôi khi tạo nên sức hấp dẫn lớn hơn nhiều chương trình được đầu tư công phu.

Để những giá trị ấy được gìn giữ lâu dài, cộng đồng phải tiếp tục là chủ thể của mọi hoạt động phát triển. Không chỉ những hộ làm homestay, mà người dệt vải, người làm bánh, nghệ nhân hát Then, người trồng rau hay các nhóm thanh niên hướng dẫn du khách khám phá bản làng đều cần được tham gia vào chuỗi giá trị.

Khi nhiều người dân cùng hưởng lợi từ việc gìn giữ văn hóa, động lực bảo tồn sẽ đến từ chính cuộc sống của cộng đồng, bền vững hơn bất kỳ chương trình hỗ trợ nào.

Một yêu cầu khác cũng cần được đặt ra ngay từ bây giờ là kiểm soát không gian phát triển. Một hàng rào tre bị thay bằng tường bê tông, một mái cọ được lợp bằng vật liệu hiện đại hay một công trình xây dựng thiếu hài hòa có thể làm thay đổi cảm nhận của du khách về cả ngôi làng.

Vì vậy, phát triển du lịch xanh không chỉ là giảm rác thải nhựa hay khuyến khích sử dụng xe đạp trong bản, mà còn là giữ cho thiên nhiên, kiến trúc và đời sống cộng đồng tiếp tục hòa quyện trong một chỉnh thể thống nhất. Đó cũng là định hướng phát triển bền vững mà địa phương đang hướng tới.

Phường Hà Giang 1 tập trung mở rộng không gian phát triển theo hướng thương mại, dịch vụ và du lịch; bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững; đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng sản phẩm

Ở quy mô rộng hơn, bà Vừ Thị Mai Hương, Phó GĐ Trung tâm Xúc tiến du lịch Tuyên Quang cho rằng, thôn Tha không nên phát triển như một điểm đến tách biệt. “Khi kết nối với Hạ Thành, Quảng trường 26.3, Km0, Bảo tàng, Đền Mẫu và các không gian văn hóa, ẩm thực của phường Hà Giang 1, ngôi làng sẽ trở thành một mắt xích trong chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh”, bà Hương nói.

Ông Trần Song Hà, Chủ tịch UBND phường Hà Giang 1 cho biết: “Định hướng của chúng tôi là phát triển du lịch trên nền tảng bảo tồn văn hóa và thiên nhiên, nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu điểm đến. Cùng với việc phát triển các sản phẩm trải nghiệm mới để kéo dài thời gian lưu trú, địa phương sẽ tăng cường liên kết với các doanh nghiệp lữ hành nhằm mở rộng thị trường khách trong nước và quốc tế”.

Khi dòng khách được phân bổ hợp lý hơn, thời gian lưu trú được kéo dài hơn và cơ hội hưởng lợi từ du lịch cũng lan tỏa đến nhiều cộng đồng xung quanh.

Rời thôn Tha, tôi nhớ buổi sáng mây còn quấn quanh những mái cọ, nhớ tiếng chổi tre xào xạc trước sân nhà sàn và nhớ nụ cười hiền của người phụ nữ Tày khi mời khách cốc trà nóng sau cơn mưa.

Nhiều năm nữa, có thể tôi sẽ quên mình đã ở căn phòng nào ở Cậy Homestay, ăn món gì hay chụp bao nhiêu bức ảnh. Nhưng tôi tin mình vẫn sẽ nhớ cảm giác bình yên mà ngôi làng ấy mang lại.