Thông điệp của Giám đốc Chương trình Môi trường Liên hợp quốc nhân Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozone
Nhân Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozone (16/9/2026), bà Inger Andersen, Giám đốc điều hành Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) đã có bài phát biểu truyền tải thông điệp quan trọng, chia sẻ những thành quả về bảo vệ tầng ozone, bảo vệ hàng triệu sinh mạng và các hệ sinh thái thiết yếu khỏi bức xạ tia cực tím có hại thông qua việc các quốc gia đang từng bước cắt giảm HFC- những chất có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu cao và được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống làm mát; đồng thời kêu gọi các chính phủ đẩy nhanh tiến độ triển khai; cộng đồng doanh nghiệp đầu tư vào các giải pháp làm mát tiết kiệm năng lượng và thân thiện với khí hậu…
Bà Inger Andersen nêu rõ: khi biến động khí hậu đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng vượt mức mục tiêu 1,5°C của Thỏa thuận Paris, thế giới đang tìm kiếm những giải pháp mang lại kết quả thực tế. Vì vậy, "nhân Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozone, chúng ta cùng tôn vinh một giải pháp như vậy. Đó chính là Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone".
Năm nay, chúng ta kỷ niệm 10 năm ngày thông qua bản sửa đổi Kigali của Nghị định thư này. Theo bản sửa đổi này, các quốc gia đang từng bước cắt giảm HFC - những chất có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu cao, và được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống làm mát.
Giám đốc điều hành Chương trình Môi trường Liên hợp quốc cho rằng “nếu được thực hiện đầy đủ, biện pháp này có thể giúp ngăn chặn mức tăng nhiệt độ toàn cầu lên tới 0,6°C vào cuối thế kỷ này và nếu kết hợp quá trình chuyển đổi với các giải pháp làm mát tiết kiệm năng lượng, chúng ta có thể nhân đôi hiệu quả đạt được”.
Theo bà Inger Andersen, việc đạt được những kết quả này là vô cùng cấp thiết. Đây chính là lý do khiến chủ đề “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” năm nay trở nên đặc biệt quan trọng.
Bà Inger Andersen nhấn mạnh rằng làm mát bền vững không phải là điều xa xỉ; đó là yếu tố thiết yếu đối với sức khỏe, sự phát triển và sự ổn định của khí hậu. Tuy nhiên, "để phát huy tối đa tiềm năng của bản sửa đổi Kigali, chúng ta cần sự phê chuẩn và thực thi đầy đủ từ tất cả các quốc gia".
Kết lại phát biểu của mình nhân Ngày Quốc tế Bảo vệ tầng ozone, Giám đốc điều hành Chương trình Môi trường Liên hợp quốc kêu gọi các quốc gia chưa thực hiện hãy nhanh chóng phê chuẩn bản sửa đổi Kigali, đồng thời kêu gọi các chính phủ đẩy nhanh tiến độ triển khai.
Bà Inger Andersen cũng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp đầu tư vào các giải pháp làm mát tiết kiệm năng lượng và thân thiện với khí hậu, bởi “mỗi mức giảm nhiệt độ toàn cầu, dù rất nhỏ, đều có ý nghĩa quan trọng. Nếu được thực hiện đầy đủ, bản sửa đổi Kigali có thể mang lại những kết quả thiết thực”.
Gần bốn thập kỷ kể từ khi Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone được thông qua năm 1987, thế giới đã chứng kiến một trong những nỗ lực hợp tác môi trường thành công nhất trong lịch sử. Khoảng 99% các chất làm suy giảm tầng ozone được kiểm soát đã được loại bỏ và tầng ozone đang trên đà phục hồi.
Thành công của Nghị định thư Montreal không dừng lại ở bảo vệ tầng ozone. Năm 2016, các Bên thông qua Bản sửa đổi, bổ sung Kigali, bổ sung mục tiêu giảm dần hydrofluorocarbon (HFC) - nhóm chất không làm suy giảm tầng ozone nhưng nhiều chất có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao và được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí. Đến nay, 174 trong tổng số 198 Bên tham gia Nghị định thư Montreal đã phê chuẩn, chấp thuận hoặc phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali.
Nghị định thư Montreal đã tạo ra một cơ chế đặc biệt, trong đó mục tiêu môi trường được thực hiện thông qua lộ trình giảm dần sử dụng các chất được kiểm soát; hệ thống quản lý sản xuất, nhập khẩu và tiêu thụ; cơ chế hỗ trợ tài chính cho chuyển đổi công nghệ; cùng với sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp.
Việt Nam tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal năm 1994; đồng thời phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali năm 2019. Hơn ba thập kỷ qua, Việt Nam đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ kiểm soát theo lộ trình của Nghị định thư, từng bước xây dựng cơ chế quản lý, huy động nguồn lực và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ để đưa các cam kết quốc tế vào thực tiễn.
Theo thống kê của Ban Thư ký Ozone, quá trình thực hiện Nghị định thư Montreal tại Việt Nam đã góp phần ngăn ngừa phát thải khoảng 260 triệu tấn CO₂ tương đương. Quan trọng hơn, qua từng giai đoạn, Việt Nam không chỉ đáp ứng các mốc kiểm soát mà còn từng bước nâng cao năng lực quản lý, hỗ trợ nhiều ngành sản xuất chuyển đổi công nghệ và chuẩn bị nền tảng để chủ động hơn trong giai đoạn tiếp theo.