Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam: Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại là nhiệm vụ chiến lược của đất nước

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng và Nhà nước dự phiên khai mạc trọng thể Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam

Công nhân hiện đại - nền tảng của một quốc gia công nghiệp hiện đại

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt giai cấp công nhân và người lao động vào đúng vị trí trung tâm của tiến trình phát triển đất nước. Đó không chỉ là sự ghi nhận vai trò truyền thống của giai cấp công nhân trong lịch sử cách mạng Việt Nam, mà còn là một định hướng chiến lược cho tương lai: muốn có một đất nước công nghiệp hiện đại, tự cường, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc thì trước hết phải có một đội ngũ công nhân hiện đại, bản lĩnh, trí tuệ, có kỹ năng, có kỷ luật và có khát vọng vươn lên.

Luận điểm “Không có một nền công nghiệp hiện đại nếu thiếu đội ngũ công nhân hiện đại” là điểm nhấn rất quan trọng. Công nghiệp hóa không thể chỉ được đo bằng số khu công nghiệp, số nhà máy, số dây chuyền sản xuất hay quy mô vốn đầu tư. Công nghiệp hóa trước hết phải được đo bằng chất lượng con người - những người trực tiếp vận hành máy móc, làm chủ công nghệ, sáng tạo trong sản xuất, tuân thủ kỷ luật lao động, thích ứng với thay đổi và góp phần nâng cao năng suất quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam

Trong nhiều năm qua, giai cấp công nhân Việt Nam đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển đất nước, là lực lượng trực tiếp làm ra của cải vật chất, tạo sức bật cho nền sản xuất, góp phần làm nên vị thế mới của đất nước. Nhưng người công nhân hôm nay đang đứng trước những yêu cầu hoàn toàn mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Người công nhân hôm nay không chỉ cần đôi bàn tay cần cù, mà còn cần tri thức, kỹ năng, kỷ luật, tác phong công nghiệp, năng lực làm chủ công nghệ và tinh thần đổi mới sáng tạo.” Đây chính là chân dung của người công nhân hiện đại trong kỷ nguyên mới.

Công nhân hiện đại không chỉ là người làm theo quy trình, mà phải là người hiểu quy trình, làm chủ thiết bị, biết cải tiến thao tác, có khả năng học hỏi công nghệ mới, biết thích ứng với mô hình sản xuất mới và có ý thức cao về chất lượng, năng suất, an toàn, trách nhiệm xã hội. Đó là sự chuyển đổi rất căn bản từ “lao động giản đơn” sang “lao động có kỹ năng”, từ “người làm thuê trong dây chuyền” sang “chủ thể tham gia tạo giá trị”.

Điều này càng trở nên cấp thiết khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và kinh tế xanh đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động. Nhiều công việc cũ có thể mất đi, nhiều công việc mới sẽ xuất hiện. Nhiều kỹ năng hôm nay còn hữu ích nhưng có thể lạc hậu chỉ sau vài năm. Nguy cơ lớn nhất đối với một bộ phận người lao động không chỉ là mất việc làm trước mắt, mà là tụt hậu kỹ năng, không theo kịp tốc độ đổi mới của nền kinh tế. Vì vậy, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại chính là chuẩn bị năng lực cạnh tranh dài hạn cho quốc gia.

Quang cảnh Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam

Thông điệp “mỗi công nhân phải có cơ hội học tập suốt đời” vì thế có ý nghĩa rất sâu xa. Học tập suốt đời phải trở thành một quyền năng phát triển của người lao động. Một đất nước muốn tăng năng suất lao động không thể chỉ kêu gọi người lao động làm nhiều hơn, mà phải tạo điều kiện để họ làm thông minh hơn, hiệu quả hơn và sáng tạo hơn.

Ở đây, vai trò của Công đoàn rất quan trọng. Công đoàn không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động khi có tranh chấp, không chỉ chăm lo quà Tết, hỗ trợ lúc khó khăn, mà phải trở thành một lực lượng đồng hành trong quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nhân. Công đoàn phải cùng Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo chăm lo nâng cao trình độ nghề nghiệp, kỹ năng số, kỹ năng thích ứng cho người lao động. Nếu Công đoàn chỉ chăm lo phần “đời sống trước mắt” mà chưa quan tâm đầy đủ đến “năng lực tương lai” của công nhân thì chưa thể đáp ứng yêu cầu mới.

Một điểm rất nhân văn trong bài phát biểu là cách nhìn nhận khu công nghiệp không chỉ là nơi có nhà máy, mà còn phải là nơi có đời sống. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ: “Mỗi khu công nghiệp phải là nơi không chỉ có nhà máy, mà còn có thiết chế văn hóa, nhà ở, trường học, y tế, môi trường sống an toàn, nhân văn.” Đây là thông điệp rất đáng suy nghĩ. Công nhân không chỉ sống trong ca làm việc. Họ còn có gia đình, con cái, nhu cầu học tập, nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe, hưởng thụ văn hóa và tham gia đời sống cộng đồng.

Nếu khu công nghiệp chỉ có dây chuyền sản xuất mà thiếu nhà ở, trường học, y tế, thiết chế văn hóa, thì người công nhân khó có thể yên tâm gắn bó lâu dài, càng khó phát huy hết năng lực sáng tạo. Vì vậy, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại không thể tách rời việc xây dựng môi trường sống hiện đại, an toàn, nhân văn cho công nhân. Nhà ở công nhân, nhà trẻ cho con công nhân, y tế cơ sở, bữa ăn ca, an toàn lao động, thiết chế văn hóa, sân chơi thể thao, không gian sinh hoạt cộng đồng, tư vấn pháp luật, hỗ trợ tâm lý, đào tạo nghề – tất cả đều là những thành tố của một chiến lược phát triển con người.

Từ góc nhìn đó, chăm lo công nhân không chỉ là hỗ trợ lúc khó khăn, mà là tạo điều kiện để người lao động trưởng thành, tiến bộ và có tương lai tốt hơn. Một chính sách tiến bộ không chỉ giúp người lao động vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn phải giúp họ đi lên, có năng lực cạnh tranh, có khả năng thích ứng, có niềm tin vào tương lai và có cơ hội thụ hưởng xứng đáng thành quả phát triển.

Bắt đầu từ đổi mới Công đoàn, doanh nghiệp và chính sách phát triển con người

Nếu công nhân hiện đại là nền tảng của quốc gia công nghiệp hiện đại, thì câu hỏi đặt ra là: phải làm gì để xây dựng được giai cấp công nhân hiện đại? Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã gợi mở câu trả lời rất rõ: phải đổi mới Công đoàn, phát huy trách nhiệm của Nhà nước, nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và đặt người lao động vào trung tâm của mọi chính sách phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Đại hội. Ảnh: Lâm Hiển

Trước hết, Công đoàn phải đổi mới mạnh mẽ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, Công đoàn không thể mạnh nếu xa công nhân, không thể hấp dẫn nếu người lao động không thấy quyền lợi của mình được bảo vệ tốt hơn, không thể hiện đại nếu vẫn chủ yếu hoạt động bằng giấy tờ, hội họp và khẩu hiệu. Đây không chỉ là sự nhắc nhở, mà còn là yêu cầu đổi mới căn bản phương thức hoạt động Công đoàn.

Công đoàn của thời kỳ mới phải chuyển từ hành chính sang phục vụ, từ phong trào chung chung sang giải quyết vấn đề cụ thể, từ hoạt động theo thói quen tổ chức sang lắng nghe nhu cầu thực tế của người lao động. Mọi chương trình, kế hoạch, phong trào phải trả lời được câu hỏi: người lao động được gì, quyền lợi nào được bảo vệ, khó khăn nào được tháo gỡ, tiếng nói nào được lắng nghe. Đây phải là tiêu chí cốt lõi đánh giá chất lượng hoạt động Công đoàn.

Đặc biệt, muốn xây dựng giai cấp công nhân hiện đại thì Công đoàn cơ sở phải mạnh. Sức sống của Công đoàn nằm ở chỗ người công nhân có tìm đến Công đoàn khi gặp khó khăn, có vướng mắc hay không. Công đoàn cơ sở phải gần công nhân, hiểu công nhân, nghe được tiếng nói của công nhân và dám bảo vệ công nhân bằng pháp luật, bằng đối thoại, bằng trách nhiệm.

Các đại biểu dự phiên khai mạc trọng thể Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam

Cùng với đó, Công đoàn phải hiện đại hóa chính mình. Công đoàn số không chỉ là phần mềm quản lý đoàn viên, mà phải là hệ sinh thái hỗ trợ người lao động: giúp họ phản ánh kiến nghị, tra cứu quyền lợi, được tư vấn pháp luật, đăng ký hỗ trợ, tham gia khảo sát, đánh giá hoạt động Công đoàn. Dữ liệu phải giúp Công đoàn nắm chắc tình hình lao động, dự báo sớm tranh chấp, chăm lo đúng người, đúng việc, đúng thời điểm.

Tuy nhiên, Công đoàn không thể làm việc này một mình. Xây dựng giai cấp công nhân hiện đại đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, hệ thống giáo dục nghề nghiệp, chính quyền địa phương, các thiết chế xã hội và bản thân người lao động. Nhà nước phải hoàn thiện chính sách về tiền lương, nhà ở, bảo hiểm, đào tạo nghề, an toàn lao động, thiết chế văn hóa công nhân. Chính quyền địa phương phải coi chăm lo giai cấp công nhân là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên đối thoại, lắng nghe, giải quyết kịp thời kiến nghị chính đáng của công nhân, người lao động.

Doanh nghiệp cũng phải thay đổi tư duy. Người lao động không chỉ là chi phí sản xuất, mà là tài sản phát triển. Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể chỉ quan tâm đến đơn hàng, lợi nhuận, doanh thu, mà phải quan tâm đến chất lượng đời sống và năng lực phát triển của công nhân.

Bài phát biểu đã nêu rất rõ tinh thần này: doanh nghiệp phát triển thì người lao động phải có việc làm, thu nhập và điều kiện sống tốt hơn; người lao động yên tâm, gắn bó, sáng tạo thì doanh nghiệp mới phát triển bền vững. Đó là quan hệ hai chiều, là nền tảng của quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động phải được xử lý hài hòa.

Ở một tầng sâu hơn, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại cũng là xây dựng nền tảng xã hội của Đảng trong giai cấp công nhân. Người công nhân hiện đại không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp, mà còn cần lý tưởng, lòng yêu nước, ý thức công dân, kỷ luật lao động, đạo đức nghề nghiệp và khát vọng cống hiến. Công đoàn phải phát hiện, bồi dưỡng, giới thiệu nhiều công nhân ưu tú cho Đảng xem xét, kết nạp; để trong các nhà máy, công trường, khu công nghiệp, doanh nghiệp ngày càng có nhiều đảng viên là công nhân trực tiếp sản xuất, lao động sáng tạo, có uy tín với đồng nghiệp.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn về tốc độ, chất lượng và tính bền vững. Một quốc gia muốn vươn lên mạnh mẽ không thể chỉ dựa vào tài nguyên, vốn đầu tư hay lợi thế lao động giá rẻ. Nguồn lực quyết định vẫn là con người. Trong đó, giai cấp công nhân hiện đại là lực lượng trực tiếp biến đường lối phát triển thành sản phẩm, biến công nghệ thành năng suất, biến sáng tạo thành giá trị, biến khát vọng quốc gia thành thành quả cụ thể trong từng nhà máy, công trường, khu công nghiệp.

Các đại biểu tham dự Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam

Vì vậy, xây dựng giai cấp công nhân hiện đại phải được nhìn nhận như một nhiệm vụ chiến lược của đất nước. Đó không chỉ là nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn, không chỉ là trách nhiệm của ngành lao động, không chỉ là câu chuyện phúc lợi xã hội, mà là một cấu phần của chiến lược phát triển quốc gia. Mỗi chính sách về giáo dục nghề nghiệp, nhà ở xã hội, y tế cơ sở, bảo hiểm, tiền lương, an toàn lao động, văn hóa công nhân, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo đều phải hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng và vị thế của người lao động.

Từ bài phát biểu tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam, có thể thấy một tư duy rất rõ: muốn đất nước phát triển nhanh và bền vững, phải chăm lo người lao động; muốn năng suất cao, phải đầu tư cho kỹ năng; muốn công nghiệp hiện đại, phải có công nhân hiện đại; muốn xã hội ổn định, phải có quan hệ lao động hài hòa; muốn Công đoàn mạnh, phải bắt đầu từ niềm tin của đoàn viên và sức sống ở cơ sở.

Khi người công nhân được học tập, được bảo vệ, được chăm lo, được sáng tạo, được thụ hưởng và được tin tưởng, họ sẽ trở thành lực lượng trung tâm của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Khi giai cấp công nhân hiện đại lớn mạnh, đất nước sẽ có thêm một nền tảng vững chắc để đi tới phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.