Thông điệp không sử dụng vũ khí hạt nhân với Iran của Tổng thống Trump

Ngày 16/10, Reuters đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump lần đầu tiên công khai khẳng định sẽ không sử dụng vũ khí hạt nhân trong cuộc xung đột với Iran. Trong cuộc phỏng vấn với Newsmax, ông Trump tuyên bố: "Tôi sẽ không sử dụng vũ khí hạt nhân. Chúng tôi không cần làm vậy".

Đây là lần đầu Tổng thống Mỹ đưa ra tuyên bố dứt khoát về vấn đề này, sau nhiều tháng xuất hiện những đồn đoán về nguy cơ đối đầu hạt nhân trong cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, bùng phát từ cuối tháng 2.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Rob Newell / CameraSport

Tuy nhiên, động thái trên không đồng nghĩa Washington đang thu hẹp các lựa chọn quân sự. Trái lại, ông Trump tiếp tục cảnh báo Mỹ có thể tấn công những cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất của Iran, đặc biệt là khu vực núi Pickaxe, gần tổ hợp hạt nhân Natanz.

"Chương trình hạt nhân của họ được chôn dưới hàng triệu tấn đá. Giờ đây, chúng tôi đang xem xét núi Pickaxe. Có thể chúng tôi sẽ phải tới đó", ông Trump nói, đồng thời tuyên bố Mỹ có khả năng nhanh chóng phá hủy mục tiêu này.

Theo CNN, chính quyền Tổng thống Trump đang cân nhắc khả năng sử dụng GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB), thường được gọi là "mẹ của các loại bom" trong một chiến dịch tấn công mới nhằm vào các mục tiêu của Iran. Tuy nhiên, chưa có xác nhận chính thức về việc Tổng thống Mỹ đã phê chuẩn phương án này.

Trước đó, ông Trump từng khẳng định MOAB hoàn toàn không phải bom hạt nhân, mà chỉ là một loại bom thông thường có kích thước và sức công phá đặc biệt lớn.

MOAB ra mắt năm 2003, có trọng lượng khoảng 9,8 tấn, dài hơn 9 m và mang khoảng 8,5 tấn vật liệu nổ. Do kích thước lớn, loại vũ khí này phải được triển khai bằng máy bay vận tải quân sự phù hợp, thay vì các máy bay ném bom tàng hình.

Được thiết kế để phát nổ ở độ cao thấp phía trên mặt đất, MOAB tạo ra sóng xung kích mạnh, có khả năng phá hủy các công trình và mục tiêu trên diện rộng. Tuy nhiên, hiệu quả của loại bom này đối với những cơ sở hạt nhân được bảo vệ sâu trong lòng núi vẫn là vấn đề gây tranh luận.

Hình ảnh về bom MOAB do không quân Mỹ cung cấp. Ảnh: Reuters

Trao đổi với Al Jazeera, chuyên gia phân tích quân sự Elijah Magnier, làm việc tại Brussels, cho rằng MOAB có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho các mục tiêu trên bề mặt, nhưng chưa chắc chắn phát huy hiệu quả tương tự đối với những công trình ngầm được gia cố kiên cố. Theo chuyên gia này, địa hình đồi núi phức tạp của Iran còn đặt ra những thách thức đối với việc triển khai máy bay vận tải cỡ lớn mang MOAB.

Trên thực tế, sức công phá tổng thể và khả năng xuyên phá công trình ngầm là hai đặc tính quân sự khác nhau. MOAB được thiết kế chủ yếu để tạo sức nổ trên diện rộng, trong khi những mục tiêu nằm sâu dưới nhiều lớp đá và bê tông đòi hỏi loại vũ khí xuyên phá chuyên dụng.

Do đó, việc sử dụng MOAB, nếu được Washington thông qua, sẽ là dấu hỏi về khả năng vô hiệu hóa hoàn toàn những cơ sở hạt nhân được bảo vệ nghiêm ngặt nhất của Tehran.

Từ góc độ chiến lược, phương án này có thể giúp Mỹ phô diễn sức mạnh quân sự và gia tăng sức ép đối với Iran, nhưng đồng thời tiềm ẩn nguy cơ kích hoạt những đòn đáp trả mới, khiến xung đột tiếp tục mở rộng.

Được biết, Tổng thống Trump chưa từng công khai tuyên bố sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân chống Iran, nhưng những lo ngại về nguy cơ đối đầu hạt nhân từng gia tăng hồi tháng 4, khi nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo một nền văn minh có thể bị hủy diệt nếu Tehran không chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz.

Việc loại trừ phương án hạt nhân và tuyên bố không ưu tiên triển khai bộ binh cho thấy Washington đang phát đi tín hiệu tập trung vào những công cụ quân sự khác, đặc biệt là không kích tầm xa và phong tỏa hàng hải.

Dù vậy, những lựa chọn này cũng đối mặt với các giới hạn nhất định, nhất là khi Iran vẫn duy trì khả năng đáp trả thông qua các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng và hoạt động vận tải trong khu vực.

Theo Reuters, Iran đang điều chỉnh chiến thuật tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz, trong đó gia tăng sức ép đối với những phương tiện bị Tehran cho là vi phạm các hạn chế hàng hải mà nước này áp đặt. Động thái được đánh giá có liên quan đến nỗ lực gây sức ép kinh tế và chính trị đối với Washington trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ ngày 3/11.

Trong khi đó, Tehran mới đây đã phát đi tín hiệu sẵn sàng nối lại đối thoại nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột.

Ngày 16/10, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định nước này hoàn toàn không có ý định phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời tái khẳng định sẵn sàng tham gia các cuộc đàm phán ngoại giao.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh IRNA/TTXVN

Theo thông cáo từ Văn phòng Tổng thống Iran được truyền thông quốc tế dẫn lại, ông Pezeshkian đưa ra tuyên bố trên trong cuộc gặp Thủ tướng Gruzia Irakli Kobakhidze bên lề Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước Đa dạng sinh học của Liên hợp quốc, diễn ra tại Armenia.

Tuy nhiên, Tổng thống Pezeshkian nhấn mạnh sẽ không chấp nhận đàm phán dưới sức ép, cho rằng Washington không thể buộc Iran nhượng bộ bằng những biện pháp cưỡng ép.

Trong khi hai bên vẫn duy trì những lập trường khác biệt, triển vọng hạ nhiệt căng thẳng sẽ phụ thuộc vào diễn biến thực tế cũng như khả năng thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột.

Ở một diễn biến đáng chú ý khác, Bộ Ngoại giao Iran hôm 16/10 đã bác bỏ cáo buộc của Arab Saudi về sự liên quan của Tehran trong các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen nhằm vào Arab Saudi thời gian qua.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nêu rõ, Iran hoàn toàn không đóng bất kỳ vai trò nào trong các hoạt động của Houthi chống Arab Saudi. Ngược lại, Tehran luôn sẵn sàng làm trung gian hòa giải giúp hai bên giải quyết xung đột, chấm dứt giao tranh.