Thông điệp từ Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV Tinh chỉnh bộ máy để vận hành hiệu quả hơn

Cũng như bất kỳ cuộc cải cách lớn nào, sau khi hoàn thành bước "kiến tạo hình hài", quan trọng hơn là tiếp tục hoàn thiện từ bên trong để bộ máy thực sự trở thành một thiết chế quản trị hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả.

Cuộc cải cách đúng đắn, mang tầm chiến lược

Trong phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: sau một năm vận hành, mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp đã khẳng định tính ưu việt, cơ bản vận hành thông suốt, phát huy hiệu quả, dù chất lượng hoạt động chưa đồng đều, nhất là ở cấp cơ sở. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, Trung ương yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, mối quan hệ công tác; bảo đảm phân cấp, phân quyền gắn với nhân lực, nguồn lực, dữ liệu, công cụ thực thi và cơ chế kiểm soát quyền lực để bộ máy hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hơn.

Giải bài toán về cán bộ cơ sở - "chìa khóa" để cán bộ gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân tốt hơn. Ảnh: Hồng Lam.

Điều đáng chú ý là, trước khi đặt ra yêu cầu "tinh chỉnh từ bên trong", Ban Chấp hành Trung ương tiếp tục khẳng định chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn hoàn toàn đúng đắn, là quyết sách chiến lược, mang tính cách mạng trong đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, tổ chức quyền lực nhà nước và quản trị quốc gia hiện đại. Trên nền tảng đó, Trung ương xác định tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy bên trong, đồng thời chuyển trọng tâm từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực quản trị quốc gia, năng lực kiến tạo phát triển và hiệu quả phục vụ Nhân dân.

Thông điệp ấy cũng cho thấy cuộc cải cách đang chuyển sang giai đoạn hoàn thiện mô hình trên cơ sở thực tiễn vận hành. Không chỉ tập trung nâng cao năng lực quản trị, Trung ương còn định hướng tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện mô hình tổ chức hành chính đô thị, các đô thị hạt nhân; mở rộng không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng và phát huy lợi thế liên kết vùng. Cùng với đó là tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy cấp tỉnh phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nâng cao năng lực của cấp xã và bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực thi. Đây là bước chuyển từ tư duy sắp xếp tổ chức sang tư duy kiến tạo phát triển, để mô hình mới không chỉ vận hành hiệu quả hơn mà còn tạo động lực tăng trưởng mới.

Thực tiễn từ phường Hải Châu (Đà Nẵng) là minh chứng rõ nét cho định hướng đó. Sau một năm vận hành, địa phương đề xuất tiếp tục hoàn thiện các điều kiện để mô hình hoạt động hiệu quả hơn: điều chỉnh một số đơn vị hành chính quy mô nhỏ nhằm mở rộng không gian phát triển; điều chỉnh biên chế phù hợp quy mô dân số, đặc thù địa bàn và thống nhất hệ thống giải quyết thủ tục hành chính trên phạm vi cả nước nhằm giảm áp lực cho cơ sở…

Ở một góc nhìn khác, xã Vân Sơn (Phú Thọ) cho thấy những yêu cầu đặt ra đối với địa bàn miền núi sau sắp xếp. Dù còn nhiều khó khăn về địa bàn, hạ tầng số và nguồn nhân lực, thực tiễn tại đây khẳng định mục tiêu của sắp xếp tổ chức bộ máy không chỉ là tinh gọn đầu mối mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng hoạt động, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: tiếp tục hoàn thiện bộ máy trên cơ sở thực tiễn để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ngày càng vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Tinh chỉnh từ bên trong, nâng tầm năng lực quản trị

Nếu giai đoạn đầu của cuộc cải cách tập trung thiết kế lại mô hình tổ chức, tinh gọn đầu mối và phân định lại thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thì giai đoạn hiện nay hướng tới mục tiêu cao hơn: nâng tầm năng lực quản trị. Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV xác định chuyển trọng tâm từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực quản trị quốc gia, năng lực kiến tạo phát triển và hiệu quả phục vụ Nhân dân.

Điểm đáng chú ý trong việc “tinh chỉnh” không chỉ yêu cầu hoàn thiện tổ chức bộ máy mà còn định hướng tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức hành chính đô thị, các đô thị hạt nhân; rà soát, điều chỉnh không gian phát triển của một số đơn vị hành chính nhằm phát huy lợi thế liên kết vùng và tạo động lực tăng trưởng mới. "Tinh chỉnh" vì thế không chỉ để bộ máy vận hành tốt hơn mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho từng địa phương.

"Tinh chỉnh từ bên trong" trước hết là hoàn thiện tổ chức bộ máy phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau gần một năm vận hành, nhiều nhiệm vụ của cấp huyện đã chuyển xuống cấp xã, trong khi tổ chức và phương thức quản lý ở cấp tỉnh vẫn còn mang dấu ấn của mô hình 3 cấp. Theo tôi, để bộ máy gọn gàng cất cánh thì cần phải tiếp tục kiện toàn tổ chức, bảo đảm bộ máy của cấp tỉnh tương thích với phương thức quản trị mới” - cử tri Trần Tuấn Anh, Phường 1 (Lâm Đồng) chia sẻ.

“Cùng với soát xét bộ máy cấp tỉnh trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là nâng cao năng lực của cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp, cấp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định là tuyến đầu quản trị công. Những kiến nghị từ thực tiễn đều hướng tới mục tiêu này: tăng đại biểu HĐND chuyên trách; kiện toàn bộ máy giúp việc; rà soát, bổ sung phòng chuyên môn phù hợp; mở rộng các điểm phục vụ hành chính công và tăng cường cán bộ hỗ trợ cơ sở trong giai đoạn đầu vận hành. Điểm chung không phải là tăng biên chế, mà là tăng năng lực thực thi, để bộ máy sau sắp xếp đủ sức đảm đương nhiệm vụ mới” - đại biểu HĐND Nguyễn Thùy, xã Mai Phụ (Hà Tĩnh) phân tích.

Một yêu cầu mang tính đột phá khác là đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành trên nền tảng dữ liệu số. Thực tiễn từ Hà Nội cho thấy việc vận hành Trung tâm điều hành IOC, quản trị theo OKR/KPI và hệ thống theo dõi nhiệm vụ theo thời gian thực đang chuyển phương thức điều hành từ dựa trên báo cáo sang dựa trên dữ liệu, từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo mục tiêu và kết quả. Đây không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là đổi mới tư duy quản trị.

Một cuộc cải cách chỉ thực sự thành công khi hiệu quả của bộ máy không chỉ được đo bằng số đầu mối được sắp xếp, mà bằng chất lượng quản trị, năng lực kiến tạo phát triển và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, sau "tinh gọn" là "tinh chỉnh"; sau sắp xếp là hoàn thiện vận hành. Đó là bước chuyển từ tư duy tổ chức sang tư duy quản trị, đưa thành quả cải cách trở thành động lực phát triển mới, tạo nền tảng thực hiện thắng lợi các mục tiêu Đại hội XIV của Đảng.