Thống nhất không gian sinh thái, mở dư địa phát triển xanh phía Tây Thủ đô

Định vị Ba Vì – Viên Nam thành "Phòng thí nghiệm thực địa mở"

ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho biết, qua nghiên cứu Tờ trình số 1001 và Đề án số 1002 của Chính phủ, ĐBQH Nguyễn Thị Lan cơ bản đồng tình, đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, bài bản của Chính phủ, Bộ Nội vụ cùng sự phối hợp trách nhiệm giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ. Theo đại biểu, việc chuyển giao 40,06km² diện tích tự nhiên và 1.057 nhân khẩu (243 hộ dân) từ Phú Thọ về Hà Nội là quyết sách đúng đắn, kịp thời.

"Quyết định này giải quyết dứt điểm tình trạng "Một Vườn quốc gia, hai địa giới cấp tỉnh" kéo dài nhiều năm qua khi toàn bộ 97,02km² Vườn quốc gia Ba Vì được quản lý thống nhất, không chỉ chấm dứt tình trạng chia cắt trong quản lý lãnh thổ mà còn mở ra cơ hội chiến lược để tổ chức lại không gian sinh thái phía Tây Thủ đô theo tinh thần Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị và Luật Thủ đô năm 2026", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Thị Lan phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Phi Long

Bám sát nội dung thảo luận và mốc hiệu lực dự kiến từ ngày 1/1/2027, ĐBQH Nguyễn Thị Lan đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đưa vùng đất này trở thành không gian nghiên cứu, bảo tồn và phát triển kinh tế xanh bền vững.

Trước hết, đại biểu đề xuất định vị không gian Ba Vì – Viên Nam thành "Phòng thí nghiệm thực địa mở", gắn với chuỗi tri thức Hòa Lạc. Đại biểu cho biết, từ năm 2003, khi phê duyệt quy hoạch mở rộng Vườn quốc gia Ba Vì tại Quyết định số 510/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã xác định mục tiêu tạo môi trường sinh thái hài hòa cho các công trình văn hóa, kinh tế phía Tây Bắc Thủ đô như Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Khu công nghệ cao và Khu Đại học Quốc gia.

"Với nguồn gen tự nhiên vô giá về đa dạng sinh học của lâm phận Vườn quốc gia Ba Vì, cùng 14,77km² diện tích vùng đệm vừa tiếp nhận, đại biểu cho rằng đây là cơ sở để hình thành một vành đai sinh thái hoàn chỉnh. Do đó, thành phố cần sớm thiết lập cơ chế liên kết, đặt hàng nghiên cứu với các trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn; từng bước biến nơi đây thành trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, thực nghiệm các mô hình sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu", ĐBQH Nguyễn Thị Lan phân tích.

Giải pháp thứ hai được ĐBQH Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh là đổi mới quản trị rừng theo mô hình "Lâm nghiệp thông minh", ứng dụng công nghệ số. Theo đó, sau điều chỉnh địa giới, diện tích tự nhiên của xã Ba Vì tăng hơn 16%, đặc biệt xã Yên Xuân tăng gần 38%, trong đó phần lớn diện tích là rừng sâu, núi dốc hiểm trở. Trong khi đó, với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không còn cấp huyện làm trung gian, bộ máy cấp xã còn mỏng và đang thiếu hụt nhân lực chuyên môn về địa chính, lâm nghiệp, bản đồ GIS.

Theo đại biểu, nếu chỉ dựa vào tuần tra thủ công bằng sức người, chính quyền cơ sở chắc chắn sẽ quá tải, khó chủ động ngăn ngừa nguy cơ cháy rừng và lấn chiếm đất đai. Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị thành phố ưu tiên đầu tư công nghệ số ngay từ đầu năm 2027, ứng dụng thiết bị bay không người lái quét ảnh viễn thám để giám sát độ che phủ rừng; lắp đặt cảm biến IoT cảnh báo cháy sớm theo thời gian thực.

Đồng thời, thành phố cần sớm có cơ chế huy động, phát huy tối đa nguồn lực nghiên cứu, đội ngũ trí thức và các nhà khoa học trên địa bàn tham gia thử nghiệm, ứng dụng công nghệ mới vào thực tiễn quản lý.

Phát triển kinh tế sinh thái dưới tán rừng, tạo sinh kế bền vững

Đối với giải pháp thứ ba, ĐBQH Nguyễn Thị Lan đề xuất phát triển kinh tế sinh thái dưới tán rừng, lấy chuỗi dược liệu bản địa làm sinh kế bền vững cho người dân. Theo đại biểu, cùng với các giải pháp công nghệ, nền tảng để bảo vệ rừng lâu dài chính là bảo đảm sinh kế và phát triển kinh tế cho người dân sống cùng rừng. Trong đợt điều chỉnh địa giới này, Hà Nội tiếp nhận 243 hộ gia đình với 1.057 nhân khẩu tại xóm Mom và xóm Bu Chằm về xã Ba Vì. Đồng bào Mường, Dao tại đây sở hữu kho tàng tri thức bản địa quý báu về các loài cây dược liệu truyền thống.

Đại biểu đề nghị thành phố phối hợp với các cơ sở nghiên cứu chuyên ngành hỗ trợ chuẩn hóa nguồn giống, bảo tồn quỹ gen cây thuốc quý và hướng dẫn người dân canh tác dược liệu sạch dưới tán rừng đạt chuẩn.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Phi Long

"Thay vì để người dân chỉ phụ thuộc vào hỗ trợ an sinh hoặc tiền khoán bảo vệ rừng, thành phố cần có cơ chế thu hút đội ngũ giảng viên, nhà khoa học về tận thôn bản tập huấn kỹ thuật, nâng cấp sản phẩm OCOP hữu cơ, kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm văn hóa bản địa. Qua đó, giúp đồng bào nâng cao thu nhập, từng bước làm giàu bền vững ngay trên quê hương mình", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nêu quan điểm.

Giải pháp thứ tư, ĐBQH Nguyễn Thị Lan đề xuất khai thác cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026 để thí điểm thị trường tín chỉ carbon rừng. Đại biểu cho rằng, Luật Thủ đô đã phân quyền vượt trội cho Hà Nội trong việc thí điểm các cơ chế tài chính xanh và mô hình kinh tế mới. Trên cơ sở đó, thành phố cần sớm giao nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đặt hàng các trường đại học và viện nghiên cứu trên địa bàn đo đạc, lượng hóa sinh khối và khả năng hấp thụ carbon của toàn bộ lâm phận Vườn quốc gia Ba Vì theo các tiêu chuẩn quốc tế.

"Nguồn thu từ thương mại hóa tín chỉ carbon kết hợp với dịch vụ môi trường rừng sẽ tạo ra dòng tài chính xanh bền vững, góp phần tái đầu tư cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và chi trả thỏa đáng cho lực lượng tham gia giữ rừng. Qua đó, từng bước đưa Ba Vì trở thành mô hình kiểu mẫu về kinh tế xanh và phát triển bền vững của cả nước", ĐBQH Nguyễn Thị Lan đề xuất.