Thông qua 'Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực'

Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Phó Chủ tịch Ủy ban UNESCO Việt Nam Hoàng Đạo Cương tham dự phiên họp.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương và các đại biểu tại phiên bế mạc

Tại phiên họp, các đại biểu đã thảo luận, hoàn thiện và thông qua “Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực”. Văn kiện được đánh giá là một kết quả quan trọng của Hội nghị, được xây dựng qua quá trình trao đổi, thảo luận chuyên môn và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế, cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện cộng đồng.

Các đại biểu lưu ý cần quan tâm đến tính động của di sản trong thực tiễn; đồng thời cho rằng không thể bao quát tất cả các loại hình di sản cũng như mọi mối quan hệ của di sản trong một cách tiếp cận duy nhất. Một số nội dung của dự thảo tiếp tục được các đại biểu trao đổi trước khi Văn kiện được thông qua.

Theo các nhận định được đưa ra tại Hội nghị, sự thay đổi của môi trường và văn hóa có thể tác động đến di sản. Tính xác thực cần được xem xét trong những mối quan hệ cụ thể; sự thay đổi không nhất thiết đồng nghĩa với việc mất đi tính xác thực.

Những yếu tố như kiến thức, tập quán sống và các hình thức thực hành có thể chuyển đổi theo thời gian, nhưng cần được hiểu trong mối liên hệ với bản chất của di sản, bối cảnh văn hóa và các nguồn thông tin có liên quan. Hội nghị cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường mạng lưới liên kết trong khu vực và quốc tế.

Tính xác thực trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội

Phát biểu tại phiên bế mạc, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương khẳng định: “Sau những ngày làm việc nghiêm túc, cởi mở, trách nhiệm và xây dựng, Hội nghị "Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực" đã thành công tốt đẹp”.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương phát biểu tại phiên bế mạc

Theo Thứ trưởng, Hội nghị đã thực sự trở thành diễn đàn để các quốc gia, các tổ chức quốc tế, các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện cộng đồng cùng chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi quan điểm và suy ngẫm về tính xác thực - vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với việc bảo vệ di sản thế giới.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương cho biết, năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam, đánh dấu 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO và xây dựng quan hệ hợp tác với UNESCO. Trong 50 năm qua, hợp tác giữa Việt Nam và UNESCO ngày càng được mở rộng và đi vào chiều sâu, trong đó hợp tác về bảo vệ di sản thế giới luôn được xác định là một trong những lĩnh vực cốt lõi.

Việt Nam tham gia Công ước năm 1972 về Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới từ năm 1987 và đến nay có 09 di sản được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản Thế giới. Trong 40 năm qua, Việt Nam đã nỗ lực tham gia cùng cộng đồng quốc tế trong việc bảo vệ Giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và tính xác thực của các di sản thế giới cho các thế hệ mai sau.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh, qua các phiên thảo luận, các nghiên cứu điển hình và những trao đổi cởi mở tại Hội nghị, có thể thấy nhận thức của cộng đồng quốc tế về di sản và tính xác thực đã không ngừng phát triển, từ những nguyên tắc cơ bản được đề cập trong Hiến chương Venice năm 1964, Văn kiện Nara năm 1994, Hướng dẫn thực hiện Công ước 1972 và gần đây nhất là Hội nghị đối thoại Nairobi năm 2025.

Các trao đổi và kinh nghiệm quốc tế cho thấy ngày càng cần thiết phải xem xét tính xác thực trong mối quan hệ với bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội và các hệ giá trị cụ thể của từng di sản, trên cơ sở tôn trọng sự đa dạng văn hóa và vai trò chủ thể của cộng đồng.

Đối với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, vấn đề này càng có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là khu vực có sự đa dạng rất lớn về bối cảnh địa lý, lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, truyền thống tri thức và phương thức cộng đồng gắn bó, gìn giữ, trao truyền di sản.

Quang cảnh Hội nghị

Trong nhiều trường hợp, tính xác thực của di sản trong khu vực không chỉ được nhận diện qua các yếu tố vật thể như công trình, vật liệu, cảnh quan mà còn gắn với các yếu tố phi vật thể, được truyền tải thông qua nghi lễ, ký ức, ngôn ngữ, truyền thuyết, tri thức truyền thống, kỹ năng, tập quán tín ngưỡng và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.

Từ đó đặt ra yêu cầu tiếp tục suy ngẫm về cách tiếp cận đối với tính xác thực của di sản trong những bối cảnh cụ thể: “Trong bối cảnh khu vực chúng ta hiểu thế nào về tính xác thực và làm thế nào để bảo vệ tính xác thực của di sản thế giới?”.

Ba định hướng hợp tác

Theo Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương, Hội nghị “Đối thoại Khu vực châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực” đã đóng góp những tri thức và góc nhìn của khu vực vào tiến trình đối thoại chung của cộng đồng quốc tế về tính xác thực.

"Tính xác thực cần được nhận diện trong chính bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội của từng di sản, dựa trên hệ thống bằng chứng, nguồn tư liệu và tri thức đáng tin cậy; tôn trọng sự đa dạng văn hóa trong việc nhận diện và xác định tính xác thực của di sản"- Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng cũng cho rằng, cần nhìn nhận tính xác thực của di sản trong mối quan hệ hữu cơ giữa các yếu tố vật thể và phi vật thể. Tính xác thực cần được nhận diện cùng với quá trình kế thừa và biến đổi của di sản. Trong quá trình đó, một số yếu tố có thể biến đổi để thích ứng, nhưng điều quan trọng là phải bảo đảm sự biến đổi đó không làm mất đi Giá trị nổi bật toàn cầu và các thuộc tính cốt lõi truyền tải Giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Cùng với đó, cộng đồng phải được coi là một chủ thể quan trọng trong quá trình nhận diện, quyết định và bảo vệ tính xác thực của di sản.

Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam trình bày Văn kiện

Việt Nam đặc biệt hoan nghênh việc Hội nghị dành một phần quan trọng cho việc kết nối những nghiên cứu điển hình với thực tiễn di sản thế giới và khuôn khổ chính sách pháp lý. Theo Thứ trưởng, đây là hướng tiếp cận cần được thúc đẩy trong thời gian tới, để những suy ngẫm về tính xác thực trong bối cảnh khu vực được chuyển hóa thành công cụ bảo vệ Giá trị nổi bật toàn cầu của di sản thế giới.

Từ kết quả Hội nghị, Việt Nam mong muốn cùng UNESCO, các quốc gia thành viên, các cơ quan tư vấn và các chuyên gia tiếp tục thúc đẩy ba định hướng hợp tác.

Một là, tiếp tục tổ chức đối thoại về tính xác thực trong những bối cảnh văn hóa khác nhau; tập trung nghiên cứu, nhận diện và bảo vệ các thuộc tính biểu hiện tính xác thực trước những thách thức mới đối với di sản sống, di sản gắn với cộng đồng, sự tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu và quá trình phát triển.

Hai là, tăng cường chia sẻ kinh nghiệm và tri thức giữa các quốc gia trong khu vực và quốc tế; thúc đẩy các nghiên cứu so sánh, các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, chuyên gia và cộng đồng.

Ba là, từng bước chuyển hóa những kết quả nghiên cứu và đối thoại thành chính sách, công cụ bảo vệ di sản thế giới, bảo đảm sự phù hợp với Công ước 1972 và Hướng dẫn thực hiện Công ước 1972.

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương bày tỏ hy vọng kết quả và tinh thần của Hội nghị sẽ tiếp tục được lan tỏa trong cộng đồng quốc tế, góp phần thúc đẩy đối thoại về các cách tiếp cận đối với tính xác thực trong những bối cảnh văn hóa khác nhau.

Thứ trưởng cũng tin tưởng “Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực”, được hình thành từ quá trình trao đổi và đóng góp của các đại biểu tại Hội nghị, sẽ là một đóng góp thiết thực của khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào tiến trình đối thoại quốc tế về tính xác thực và kiến thiết tương lai Công ước 1972 về Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới; được Ủy ban Di sản Thế giới, Đại hội đồng các quốc gia thành viên Công ước 1972 ghi nhận như một điển hình về sự hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực.