Thông quan nhanh, kiểm soát hiệu quả: Động lực cho tăng trưởng xuất khẩu

4 tháng đầu năm nay, hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn và biến động. Lạm phát kéo dài tại nhiều nền kinh tế lớn, nhu cầu tiêu dùng suy giảm, xung đột địa chính trị và chi phí logistics còn ở mức cao đã tác động không nhỏ đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, với sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp cùng các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ, hoạt động xuất khẩu vẫn ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, góp phần duy trì tăng trưởng kinh tế và ổn định cán cân thương mại.

Lực lượng hải quan giám sát hàng hóa thông qua hệ thống camera.

Theo thông tin từ Cục Hải quan, 4 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 345,6 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, xuất khẩu đạt 169,02 tỷ USD, tăng 20,1%; nhập khẩu đạt 176,6 tỷ USD, tăng 29,5%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 7,6 tỷ USD.

Theo thống kê, trong 4 tháng đầu năm 2026 có 24 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 1 tỷ USD, chiếm 89,1% tổng kim ngạch xuất khẩu (có 7 mặt hàng xuất khẩu hơn 5 tỷ USD, chiếm 69,1%, gồm: Điện tử, máy tính và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác; hàng dệt, may; giày dép; phương tiện vận tải và phụ tùng; gỗ và sản phẩm gỗ).

Về thị trường xuất, nhập khẩu hàng hóa 4 tháng đầu năm 2026, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch ước đạt 53,9 tỷ USD. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch ước đạt 69 tỷ USD.

Cùng với đà tăng của hoạt động thương mại, số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng đáng kể. Tính đến ngày 30-4, thu ngân sách đạt hơn 166.300 tỷ đồng, bằng 36,9% dự toán và tăng 16,5% so với cùng kỳ năm ngoái, tương ứng tăng hơn 23.560 tỷ đồng.

Từ ngày 1-6, Cục Hải quan sẽ thí điểm mô hình thông quan tập trung đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Chi cục Hải quan khu vực III.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu cạnh tranh ngày càng gay gắt, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15-16% trong năm 2026 được đánh giá là thách thức lớn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp nhằm duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Đối với ngành hải quan, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là vừa bảo đảm thông quan nhanh, thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa tăng cường kiểm soát rủi ro, chống gian lận thương mại và hạn chế thất thu ngân sách.

Đặc biệt, phương thức quản lý rủi ro tiếp tục được tăng cường, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Theo đó, cơ quan hải quan tập trung kiểm tra các lô hàng có dấu hiệu rủi ro cao, đồng thời tạo điều kiện thông quan nhanh đối với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật. Cách làm này không chỉ giúp giảm áp lực thủ tục mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, từ ngày 1-6, Cục Hải quan sẽ thí điểm mô hình thông quan tập trung đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại Chi cục Hải quan khu vực III. Việc triển khai mô hình mới hướng tới thủ tục phi giấy tờ, tinh gọn quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Bên cạnh cải cách thủ tục, ngành hải quan cũng chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp thông qua hoạt động đối thoại, hướng dẫn chính sách và tháo gỡ khó khăn phát sinh trong quá trình làm thủ tục xuất nhập khẩu. Nhiều đơn vị hải quan địa phương đã duy trì các tổ hỗ trợ trực tuyến, đường dây nóng và kênh tư vấn để kịp thời giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp.