Để tổ chức nghề nghiệp trở thành 'cầu nối' trong phát triển xuất bản

PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, trao quà tặng là sách thiếu niên, nhi đồng. Ảnh: Quốc Anh.

Dự thảo sửa đổi Luật Xuất bản 2012 được kỳ vọng mở đường cho ngành xuất bản vận hành theo mô hình công nghiệp văn hóa - công nghệ, thay vì chỉ gói trong hoạt động biên tập, in ấn, phát hành truyền thống.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books - và ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - Chủ tịch HĐQT Saigon Books - cho rằng lần sửa luật này cần giải quyết các vấn đề của thị trường sách số, thương mại điện tử, bảo vệ bản quyền và vai trò của tổ chức nghề nghiệp.

Phát huy vai trò kết nối của tổ chức nghề nghiệp

Góp ý Dự thảo sửa đổi Luật Xuất bản 2012 cho phù hợp với tinh thần của Chỉ thị 04 và Nghị quyết 80, các chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh vai trò của tổ chức nghề nghiệp.

TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng Luật Xuất bản sửa đổi cần bổ sung quy định rõ về vị trí pháp lý, vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của Hội Xuất bản Việt Nam để tương xứng với vai trò tổ chức xã hội - nghề nghiệp của ngành.

Theo TS Hùng, Hội Xuất bản hiện nay là nơi tập hợp các nhà xuất bản, công ty sách và chuyên gia đầu ngành. Dù đóng vai trò cầu nối quan trọng, nếu Luật không quy định cụ thể, vị thế của Hội sẽ khó được phát huy tương xứng.

“Khi tiếng nói của Hội được luật hóa và có cơ chế tham vấn chính thức, chính sách quản lý nhà nước về xuất bản sẽ sát thực tiễn hơn, đồng thời tạo sự đồng thuận cao hơn trong quá trình triển khai”, ông nhận định.

TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Thái Hà Books, cho rằng trong bối cảnh ngành xuất bản thay đổi mạnh, cần có một tổ chức nghề nghiệp đủ mạnh để hỗ trợ chuyên môn, kết nối nghề nghiệp. Ảnh: Hoàng Đông.

Chủ tịch Thái Hà Books chỉ ra bối cảnh ngành xuất bản đang thay đổi mạnh do công nghệ số và AI, vai trò của một tổ chức nghề nghiệp đủ năng lực sẽ ngày càng quan trọng, đặc biệt trong các hoạt động phản biện chính sách, hỗ trợ chuyển đổi số, kết nối quốc tế và bảo vệ bản quyền. Ông cũng cho rằng Hội Xuất bản Việt Nam cần tham gia sâu hơn vào các hoạt động như tổ chức Giải thưởng Sách Quốc gia, xúc tiến xuất bản quốc tế hay hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho ngành.

“Nhà nước quản lý bằng pháp luật, còn Hội hỗ trợ bằng chuyên môn và kết nối nghề nghiệp. Hai vai trò này bổ sung cho nhau. Khi Hội được xác lập vị trí rõ ràng trong Luật, ngành xuất bản sẽ có thêm một động lực để phát triển chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn”, ông Hùng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, Chủ tịch Saigon Books, cho rằng khi vai trò của Hội Xuất bản được xác định rõ, nhiều hoạt động của ngành sẽ phát triển mạnh hơn. Ảnh: NVCC.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh cũng đánh giá việc xác lập vai trò rõ hơn cho Hội Xuất bản Việt Nam sẽ là điểm tiến bộ của dự thảo lần này.

Theo ông, khi vai trò của Hội được xác lập trong luật, tổ chức này có thể tham gia phản ánh kiến nghị của doanh nghiệp tới cơ quan quản lý, hỗ trợ xây dựng tiêu chuẩn nghề nghiệp và đại diện cho ngành trong các hoạt động hợp tác quốc tế về bản quyền, xuất bản.

“Khi vai trò của hội được xác lập trong luật, ít nhất ba việc sẽ trở nên khả thi hơn: phản ánh kiến nghị của doanh nghiệp đến cơ quan quản lý một cách có trọng lượng, tham gia xây dựng tiêu chuẩn và đạo đức nghề nghiệp cho ngành và đại diện cho ngành trong các hợp tác quốc tế về bản quyền và xuất bản”, ông Quỳnh nói.

Dù vậy, lãnh đạo Saigon Books cho rằng xác lập vai trò của Hội trong Luật là cần thiết nhưng chưa đủ. Ông nhấn mạnh bản thân Hội Xuất bản Việt Nam cũng cần nâng cao năng lực về nhân sự, tài chính, nghiên cứu và vận động chính sách để đáp ứng vai trò quan trọng được giao phó.

Ngành sách cần luật cho thời đại số

Bên cạnh vai trò của Hội Xuất bản, chuyên gia cho rằng dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi cần theo sát hơn những thay đổi căn bản của thị trường sách trong môi trường số.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh nhận định Luật Xuất bản 2012 được xây dựng trong bối cảnh ngành sách còn vận hành theo mô hình truyền thống trong khi hiện nay toàn bộ chuỗi giá trị của ngành đã thay đổi mạnh.

“Năm 2012, khi Luật Xuất bản được ban hành, thị trường sách Việt Nam vẫn vận hành theo mô hình truyền thống: nhà xuất bản làm nội dung, đơn vị liên kết lo bản thảo, nhà sách phân phối, độc giả ra cửa hàng mua. Chuỗi đó tương đối tuyến tính và ổn định. 15 năm sau, gần như mọi mắt xích trong chuỗi đó đã thay đổi hoặc đang bị thay thế”, ông nói.

Theo ông, độc giả hiện không còn chỉ đọc sách giấy mà còn đọc ebook, podcast, video tóm tắt sách hay bài đăng trên mạng xã hội. Mặt khác, thương mại điện tử và livestream bán sách lại đang trở thành kênh phân phối chính của thị trường.

Bên cạnh sách in, độc giả hiện đại còn sử dụng ebook, podcast, mạng xã hội để đọc sách. Luật sửa đổi cần tạo hành lang pháp lý cho xuất bản phẩm số phát triển.

Ông cho rằng dự thảo luật cần chú trọng ba vấn đề lớn, bao gồm: hành lang pháp lý cho xuất bản số và thương mại điện tử sách; bảo vệ bản quyền trên môi trường mạng; thiết kế luật đủ linh hoạt để không nhanh chóng lạc hậu trước sự thay đổi của công nghệ.

“Luật 2012 được viết cho một ngành sách của thế giới analog. Chúng ta đang cần một bộ luật cho ngành sách của thế giới số và thế giới đó đang thay đổi rất nhanh”, Chủ tịch Saigon Books nhận định.

Để hỗ trợ các mô hình kinh doanh mới, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh đề xuất áp dụng cơ chế thử nghiệm chính sách. Luật nên có điều khoản cho phép thực hiện mô hình “regulatory sandbox” (một loại mô hình thử nghiệm pháp lý có kiểm soát - PV) tương tự lĩnh vực fintech, để tạo không gian cho các nền tảng tự xuất bản hay ứng dụng AI biên soạn nội dung được hoạt động trong tầm kiểm soát.

Trong khi đó, TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng ngoài việc cập nhật các mô hình kinh doanh mới, dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi cũng cần tạo điều kiện để ngành xuất bản phát triển theo hướng chuyên nghiệp và hội nhập sâu hơn với quốc tế. Bởi lẽ, xuất bản hiện không chỉ là hoạt động kinh doanh mà còn là công cụ ngoại giao văn hóa, góp phần quảng bá tri thức và hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, tiếp Phó chủ tịch Frankfurt Book Fair (hội sách lớn nhất thế giới) Claudia Kaiser. Ảnh: Thái Hà Books.

“Hội Xuất bản Việt Nam có thể đóng vai trò cầu nối trong: Kết nối với các hội xuất bản quốc tế; Tham gia các hội sách quốc tế; Xúc tiến mua bán bản quyền; Giới thiệu tác phẩm Việt Nam ra nước ngoài; Mời các đối tác quốc tế đến Việt Nam giao lưu, hợp tác; Hỗ trợ đào tạo, cập nhật xu hướng xuất bản hiện đại cho hội viên”, ông liệt kê.

Do đó, theo TS Hùng, ngành xuất bản Việt Nam càng cần một tổ chức nghề nghiệp đủ năng lực kết nối quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập sâu rộng hơn.

Hai chuyên gia cho rằng lần sửa đổi Luật Xuất bản này cần cập nhật các quy định quản lý ngành sách đồng thời định vị xuất bản trong bối cảnh kinh tế số và công nghiệp văn hóa.

Một bộ luật phù hợp với thực tiễn phải vừa tạo không gian cho đổi mới công nghệ, phát triển các mô hình kinh doanh mới, vừa nâng cao vai trò của các tổ chức nghề nghiệp để kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy văn hóa đọc và hỗ trợ ngành xuất bản hội nhập quốc tế sâu rộng hơn.