Thu hẹp khoảng cách từ học nghề đến làm nghề

Đưa “xưởng thực hành” vào doanh nghiệp

Với giáo dục nghề nghiệp, chất lượng đào tạo không chỉ thể hiện ở tấm bằng mà quan trọng hơn là người học làm được việc và tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp. Trong bối cảnh công nghệ sản xuất và yêu cầu tuyển dụng liên tục thay đổi, việc đưa người học đến gần hơn với môi trường doanh nghiệp trở thành yêu cầu thiết thực.

Sinh viên Trường Cao đẳng Cơ điện Nông nghiệp và Môi trường thực hành nghề Vận hành cần trục. Ảnh: Minh Thuận

Tại Trường Cao đẳng Cơ điện Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh Ninh Bình, năm 2025, 100% học sinh, sinh viên được thực tập, trải nghiệm tại doanh nghiệp trước khi ra trường. Trên 80% có việc làm đúng ngành nghề trong vòng ba tháng sau tốt nghiệp và 90% có việc làm sau sáu tháng.

Thực tế cho thấy, “xưởng thực hành” của trường nghề không nhất thiết kết thúc ở cổng trường. Kiến thức, kỹ năng nền tảng có thể được trang bị tại trường, trong khi một phần kỹ năng chuyên sâu được rèn luyện trên thiết bị và trong môi trường sản xuất thực tế. Qua đó, người học làm quen với máy móc, quy trình, kỷ luật lao động và yêu cầu của từng vị trí việc làm.

Doanh nghiệp khi tham gia đào tạo cũng phải dành nguồn lực để bố trí người hướng dẫn, thiết bị, vị trí thực hành, đồng thời bảo đảm an toàn và tiến độ sản xuất. Vì vậy, để mối liên kết bền vững, cần hài hòa lợi ích giữa nhà trường, doanh nghiệp và người học.

Hoạt động liên kết đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh đã được triển khai khá rộng. Theo Sở GD&ĐT Ninh Bình, đến tháng 5/2026, 13 trường cao đẳng, trung cấp trong tỉnh và 18 trường ngoài tỉnh liên kết đào tạo với 23 trung tâm trực thuộc Sở ở 18 ngành, nghề. Trong ba năm học gần đây, tuyển sinh đào tạo liên kết đạt gần 30 nghìn học sinh; riêng năm học 2025-2026 có hơn 10,5 nghìn học sinh.

Quy mô liên kết góp phần mở rộng cơ hội học nghề. Song, điều quan trọng không chỉ là mở rộng quy mô mà còn phải xác định thị trường đang cần nghề gì, doanh nghiệp cần kỹ năng nào để điều chỉnh chương trình và tăng thực hành, trải nghiệm cho người học.

Lấy việc làm, năng lực nghề làm thước đo

Ninh Bình hiện có 34 cơ sở giáo dục nghề nghiệp; riêng các trường cao đẳng có quy mô đào tạo trên 25 nghìn người mỗi năm. Tỉnh đã đầu tư 2 trường cao đẳng chất lượng cao và 21 cơ sở giáo dục nghề nghiệp với 77 ngành, nghề trọng điểm; tỷ lệ giải quyết việc làm sau tốt nghiệp đạt trên 90%.

Sinh viên Trường Cao đẳng Kinh tế và Công nghệ tỉnh Ninh Bình trong giờ thực hành trên thiết bị CNC.

Tuy nhiên, Đề án phát triển giáo dục và đào tạo của tỉnh cũng chỉ ra những điểm nghẽn: giáo dục nghề nghiệp chưa tạo được sức hút mạnh với người học; quy mô tuyển sinh chưa đáp ứng nhu cầu xã hội; cơ sở vật chất của nhiều trường nghề còn hạn chế, chương trình đào tạo chưa gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động.

Điều đó đặt ra yêu cầu đào tạo phải chuyển mạnh từ những gì nhà trường “có” sang những gì thị trường lao động “cần”. Nhu cầu tuyển dụng, yêu cầu kỹ năng và sự thay đổi công nghệ của doanh nghiệp cần trở thành căn cứ để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp điều chỉnh chương trình, phương thức đào tạo.

Theo định hướng của tỉnh, chương trình, giáo trình sẽ được cập nhật theo hướng tăng thực hành, ứng dụng công nghệ số, chú trọng năng lực nghề nghiệp thực tế; đồng thời tăng liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, nhất là tại các khu, cụm công nghiệp.

Các mô hình đào tạo tại doanh nghiệp, lớp đặt tại doanh nghiệp, đào tạo song hành theo nhu cầu thị trường lao động cũng được định hướng mở rộng; chuyên gia, kỹ sư, nghệ nhân, doanh nhân được khuyến khích tham gia giảng dạy. Qua đó, người học được tiếp cận sớm với công nghệ và môi trường sản xuất, nhà trường đào tạo sát thực tế hơn, còn doanh nghiệp có thêm nguồn nhân lực phù hợp.

Cùng với đó, tỉnh xác định chuyển quản lý giáo dục nghề nghiệp từ hành chính sang quản trị dựa trên kết quả đầu ra, lấy việc làm và năng lực nghề của người học làm thước đo chất lượng.

Hướng tới năm 2030, Ninh Bình đặt mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 82%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt trên 37,5%; đào tạo nghề cho khoảng 63 nghìn người. Tỉnh đồng thời đặt yêu cầu nâng cao chất lượng dự báo nhu cầu nguồn nhân lực, tăng kết nối cung - cầu lao động.

Để đạt mục tiêu này, liên kết nhà trường - doanh nghiệp - thị trường lao động cần đi vào thực chất: nhu cầu của doanh nghiệp trở thành căn cứ cho đào tạo, người học được rèn nghề trong môi trường sản xuất và việc làm, năng lực nghề trở thành thước đo đầu ra. Khi đó, khoảng cách từ học nghề đến làm nghề mới thực sự được thu hẹp.