Thu hẹp 'vùng trũng' y tế để không ai bị bỏ lại phía sau

Được chăm sóc sức khỏe là quyền cơ bản của mỗi người dân. Thế nhưng, ngay tại những đô thị lớn như TPHCM hay Hà Nội, cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng vẫn chưa thực sự đồng đều. Khoảng cách về thu nhập, nơi cư trú, điều kiện sống và khả năng chi trả đang tạo nên những "vùng trũng" trong chăm sóc sức khỏe. Thu hẹp khoảng cách ấy không chỉ là yêu cầu của ngành y tế mà còn là thước đo của sự phát triển bền vững và công bằng xã hội.

Khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ y tế vẫn còn hiện hữu

Những năm qua, hệ thống y tế nước ta đã có nhiều bước phát triển, chất lượng khám chữa bệnh ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải người dân nào cũng có điều kiện thụ hưởng thành quả đó như nhau.

Người có thu nhập khá và cao có nhiều cơ hội lựa chọn các cơ sở y tế chất lượng, trang thiết bị hiện đại, thời gian chờ đợi ngắn và dịch vụ thuận tiện. Trong khi đó, người nghèo, lao động nhập cư hay những gia đình có hoàn cảnh khó khăn chủ yếu trông cậy vào hệ thống bệnh viện công vốn luôn chịu áp lực quá tải. Với nhiều trường hợp mắc bệnh nặng hoặc bệnh mạn tính, chi phí điều trị kéo dài có thể trở thành gánh nặng, thậm chí đẩy cả gia đình vào cảnh khó khăn.

Ở TPHCM, Cần Giờ vẫn bị xem là "vũng trũng" y tế cho tới khi Bệnh viện Từ Dũ cơ sở 2 hình thành với sự chung sức, đồng lòng hỗ trợ chuyên môn của 8 bệnh viện đa khoa, chuyên khoa.

Khoảng cách ấy còn thể hiện ở yếu tố địa lý. Trong khi khu vực trung tâm tập trung nhiều bệnh viện chuyên khoa, cơ sở y tế hiện đại thì không ít khu vực ngoại thành, khu công nghiệp hay vùng ven vẫn còn thiếu dịch vụ khám chữa bệnh chất lượng. Nhiều người dân phải đi xa để được điều trị, vừa tốn thời gian, chi phí, vừa làm gia tăng áp lực cho các bệnh viện tuyến trên.

Bên cạnh đó, các nhóm yếu thế như người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ, lao động di cư hay người có hoàn cảnh khó khăn thường gặp nhiều rào cản hơn trong tiếp cận các dịch vụ dự phòng, sàng lọc và điều trị bệnh. Đây là những khoảng trống cần được quan tâm để mọi người dân đều có cơ hội chăm sóc sức khỏe một cách công bằng.

Vì sao vẫn còn người dân chịu thiệt thòi?

Thực trạng trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen. Trước hết là sự chênh lệch về thu nhập. Khi khả năng chi trả khác nhau, cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng cũng khác nhau. Không ít lao động tự do, lao động nhập cư chưa có điều kiện tham gia hoặc duy trì bảo hiểm y tế đầy đủ nên thường chỉ đi khám khi bệnh đã trở nặng.

Được chạy thận tại quê nhà là ước mơ lâu nay của bệnh nhân lọc thận ở đặc khu Côn Đảo.

Bên cạnh đó, nguồn lực y tế vẫn phân bổ chưa thật sự đồng đều. Các bệnh viện lớn, đội ngũ bác sĩ có chuyên môn cao và trang thiết bị hiện đại vẫn chủ yếu tập trung tại khu vực trung tâm. Trong khi đó, nhiều cơ sở y tế tuyến cơ sở còn hạn chế về nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị, khiến người dân chưa thực sự yên tâm lựa chọn khám chữa bệnh ngay từ tuyến đầu.

Chính sách bảo hiểm y tế đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn những điểm cần tiếp tục hoàn thiện. Một số danh mục chi trả, cơ chế thanh toán hay mức hỗ trợ đối với người mắc bệnh nặng, bệnh mạn tính vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học và áp lực môi trường sống cũng khiến nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng nhanh hơn khả năng đáp ứng của hệ thống y tế.

Đầu tư đúng chỗ để người dân được chăm sóc tốt hơn

Để thu hẹp "vùng trũng" trong chăm sóc sức khỏe, điều quan trọng nhất là phân bổ nguồn lực theo hướng công bằng và lấy người dân làm trung tâm.

Trước hết, cần tiếp tục đầu tư mạnh hơn cho y tế cơ sở, nhất là tại các khu vực ngoại thành, khu công nghiệp và nơi tập trung đông lao động nhập cư. Mô hình bệnh viện vệ tinh, khám chữa bệnh từ xa và chuyển đổi số trong y tế cần được phát huy hiệu quả nhằm giúp người dân tiếp cận dịch vụ chất lượng ngay tại nơi sinh sống.

Thai phụ Nguyễn Thị Kim Nhung được bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ thăm khám mà không phải đi xa hơn 50km.

Cùng với đó là tiếp tục hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế theo hướng mở rộng độ bao phủ, tăng mức hỗ trợ cho người nghèo, cận nghèo, lao động có hoàn cảnh khó khăn và người mắc bệnh nặng, bệnh mạn tính; đồng thời kiểm soát tốt chi phí khám chữa bệnh để giảm gánh nặng tài chính cho người dân.

Việc phát triển nguồn nhân lực y tế, nâng cao chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ bác sĩ, nhân viên y tế tại tuyến cơ sở cũng cần được quan tâm song song với quy hoạch đô thị gắn với phát triển hạ tầng y tế. Mỗi khu dân cư mới, khu công nghiệp hay khu đô thị mới đều cần được tính toán đầy đủ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngay từ đầu.

Chăm sóc sức khỏe toàn dân không chỉ là mục tiêu của ngành y tế mà còn là nền tảng của phát triển bền vững. Khi mọi người dân, dù ở trung tâm hay vùng ven, dù có thu nhập cao hay thấp, đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng với chi phí hợp lý, đó cũng là lúc những "vùng trũng" về y tế từng bước được thu hẹp và không ai bị bỏ lại phía sau.