Chính quyền địa phương 2 cấp: Hiệu quả thể hiện qua chất lượng quản trị sau sắp xếp

Mô hình mới không chỉ sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức và phân định lại thẩm quyền giữa các cấp chính quyền mà còn đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện theo hướng quản trị hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Từ thực tiễn tại Đồng Nai cho thấy giai đoạn tới cần chuyển trọng tâm từ kiện toàn tổ chức bộ máy sang nâng cao năng lực quản trị và năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và công chức trực tiếp giải quyết công việc ở cơ sở, tạo nền tảng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp phát huy hiệu quả.

Người dân giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ Hành chính công xã Phú Riềng (Đồng Nai). Ảnh: K GƯỈH/TTXVN.

Lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo

Nhằm nâng cao hiệu quả cải cách hành chính, đổi mới phong cách phục vụ của chính quyền cơ sở, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai đã triển khai nhiều kế hoạch hành động cụ thể.

Ngày 4/6/2026, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Kế hoạch số 60/KH-UBND về triển khai đánh giá và công nhận xã, phường đạt chuẩn "Chính quyền thân thiện" giai đoạn 2026-2030.

Các xã, phường được công nhận đạt chuẩn "Chính quyền thân thiện" sẽ được Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố quyết định công nhận và gắn biển hiệu tại Trung tâm Phục vụ hành chính công. Những đơn vị đạt chuẩn ở mức từ 1 đến 3 sao tiếp tục đăng ký để được xét công nhận ở mức cao hơn. Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai khẳng định, việc xây dựng "Chính quyền thân thiện" nhằm tạo tâm lý thoải mái, cởi mở trong giao tiếp, ứng xử, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa người dân với cán bộ, công chức trong giải quyết công việc, tạo nên sự khác biệt so với trước đây.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, diễn ra ngày 1/7 vừa qua, Bí thư Thành ủy thành phố Đồng Nai Vũ Hồng Văn cho biết: Thực tiễn vận hành đã tạo được sự đồng thuận và thống nhất cao trong xã hội, nhận được sự ủng hộ, phấn khởi và tin tưởng của đông đảo quần chúng nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp. Đây là minh chứng cho tính đúng đắn, hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế phân cấp, phân quyền, phân bổ nguồn lực, dữ liệu quản trị và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ để mô hình phát huy đầy đủ hiệu quả.

Theo Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai, sau một năm triển khai, bộ máy của hệ thống chính trị thành phố đã nhanh chóng ổn định, vận hành thông suốt, bảo đảm hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp không bị gián đoạn.

Ban Thường vụ Thành ủy đã ban hành 119 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, quy định, đề án và kế hoạch. Hội đồng nhân dân thành phố ban hành 175 văn bản phục vụ tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và bảo đảm điều kiện vận hành. Đảng ủy Ủy ban nhân dân thành phố và Ủy ban nhân dân thành phố ban hành 70 văn bản chỉ đạo, thực hiện 18 quyết định phân cấp và 34 quyết định, văn bản ủy quyền. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố ban hành 48 văn bản hướng dẫn kiện toàn tổ chức, quy chế hoạt động và cơ chế phối hợp.

Theo Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai, một trong những kết quả nổi bật sau một năm vận hành là phương thức quản lý, điều hành của chính quyền các cấp từng bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển.

Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và ủy quyền đã tạo chuyển biến rõ nét trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Đến nay, khối chính quyền thực hiện 784 nhiệm vụ phân cấp, phân quyền và ủy quyền, trong đó giao 643 nhiệm vụ cho các sở, ngành và 141 nhiệm vụ cho cấp xã; khối Đảng thực hiện 49 nhiệm vụ; Hội đồng nhân dân thực hiện 6 nhiệm vụ; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện 4 nhiệm vụ theo thẩm quyền. Việc phân định rõ nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm từng bước hình thành cơ chế quản trị mới, phát huy vai trò của cấp xã là cấp trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp, đồng thời giúp cấp thành phố tập trung thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, liên ngành và liên vùng.

Cùng với đó, công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số được thành phố Đồng Nai xác định là nền tảng đổi mới phương thức quản trị. Hiện toàn thành phố thực hiện 2.139 thủ tục hành chính, trong đó 1.365 thủ tục được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 507 thủ tục trực tuyến một phần.

Nâng cao năng lực quản trị và thực thi của đội ngũ cán bộ

Thực tiễn sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố Đồng Nai nhìn nhận còn những “điểm nghẽn”, vướng mắc cần được khơi thông trong thời gian tới.

Trong đó, một số quy định của pháp luật về đất đai, đầu tư công, quy hoạch, xây dựng, tài nguyên và môi trường, nội vụ, tài chính công, tổ chức bộ máy... chưa đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; việc phân định thẩm quyền giữa cấp thành phố và cấp xã ở một số lĩnh vực còn chồng chéo hoặc chưa được hướng dẫn đầy đủ.

Theo Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai, mặc dù địa phương đã chủ động ban hành nhiều quy định cụ thể hóa, vẫn còn những nội dung vừa thực hiện vừa phải xin ý kiến hướng dẫn, ảnh hưởng đến tính chủ động của cơ sở.

Bên cạnh đó, sự khác biệt lớn giữa các đơn vị hành chính cấp xã về quy mô dân số, diện tích, mức độ đô thị hóa, cơ cấu kinh tế, số lượng doanh nghiệp, khu công nghiệp, đặc điểm dân tộc, tôn giáo, biên giới và khối lượng công việc chưa được phản ánh đầy đủ trong việc bố trí tổ chức bộ máy, biên chế và vị trí việc làm. Thực tế có địa bàn khối lượng công việc rất lớn nhưng cơ cấu tổ chức, biên chế vẫn áp dụng như các địa bàn khác với quy mô nhỏ hơn nhiều lần.

Qua thống kê, một công chức Phòng kinh tế, hạ tầng và đô thị phường phải xử lý từ 18-21 đầu việc/ngày, chưa bao gồm thời gian họp, kiểm tra thực địa, tiếp dân, phối hợp liên ngành, cập nhật cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nhiệm vụ đột xuất.

Từ thực tiễn trên, thành phố Đồng Nai cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời nghiên cứu cơ chế phân bổ nguồn lực, phân loại đơn vị hành chính theo quy mô quản trị và đặc điểm phát triển, làm cơ sở xác định tổ chức bộ máy, biên chế, vị trí việc làm và phân bổ nguồn lực phù hợp.

Đối với vấn đề phân cấp, phân quyền, Ban Thường vụ Thành ủy thành phố Đồng Nai cho rằng phải chuyển từ tư duy “phân cấp thẩm quyền” sang “phân quyền đầy đủ”, phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện đồng bộ với phân quyền, phân bổ nguồn lực và tăng cường trách nhiệm giải trình. Mỗi nhiệm vụ được giao phải gắn với nhân lực, ngân sách, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp để chính quyền cơ sở chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

“Hiệu quả của mô hình không được quyết định bởi số lượng đầu mối được tinh gọn mà bởi chất lượng quản trị sau sắp xếp. Trọng tâm của giai đoạn hiện nay cần chuyển từ “sắp xếp tổ chức” sang “nâng cao chất lượng quản trị”, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và kết quả phát triển kinh tế - xã hội làm thước đo”, Bí thư Thành ủy Đồng Nai Vũ Hồng Văn cho biết đồng thời khẳng định đội ngũ cán bộ và năng lực tổ chức thực hiện là yếu tố quyết định thành công của mô hình. Trong điều kiện cùng một thể chế và cơ chế phân cấp, hiệu quả hoạt động giữa các địa phương phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng đội ngũ cán bộ. Vì vậy, cần tiếp tục đổi mới công tác cán bộ theo hướng lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng phục vụ nhân dân và hiệu quả phát triển làm tiêu chí đánh giá chủ yếu.