Thu hút đầu tư, đưa cảng biển trở thành trung tâm logistics

Thu hút đầu tư, gắn với hợp tác quốc tế để nâng tầm cảng biển. Ảnh: ST

Đánh thức tiềm năng cảng biển

Bất chấp tình hình chung còn nhiều khó khăn, năm 2025, cảng biển Hải Phòng được đánh giá là hoạt động nhộn nhịp nhất cả nước khi lượng phương tiện ra, vào cảng biển lên tới hơn 40.000 lượt, với nhiều kỷ lục được thiết lập. Kết quả này có được là nhờ cảng được đầu tư mạnh mẽ, chỉ riêng năm 2025 có thêm 4 bến cảng tại Lạch Huyện được đưa vào khai thác. Đây đều là những bến cảng đầu tư công nghệ, thiết bị xếp dỡ tiên tiến, hiện đại hàng đầu thế giới.

Năm 2026, 6 bến cảng tiếp theo tại Lạch Huyện tiếp tục được khởi công xây dựng. Tập đoàn Vingroup dự kiến đầu tư Dự án khu bến cảng và trung tâm logistics tại cảng Nam Đồ Sơn, quy mô hơn 4.300ha, trị giá gần 14,2 tỷ USD.

Mới đây, liên danh do Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) đại diện vừa được trao Quyết định chấp thuận nhà đầu tư thực hiện Dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, với tổng mức đầu tư gần 128.873 tỷ đồng (tương đương khoảng 4,99 tỷ USD). Công suất thiết kế cảng dự kiến đạt khoảng 4,8 triệu TEU vào năm 2030 và tăng lên khoảng 16,9 triệu TEU vào năm 2047.

Các dự án được triển khai góp phần quan trọng vào việc hiện đại hóa, đưa cảng biển trở thành trung tâm logistics, trước bối cảnh biến động từ tình hình thế giới gây gián đoạn các tuyến vận tải hiện nay. Điểm nhấn là các móng mô hình cảng biển liên doanh đầu tư hoặc khai thác với các hãng vận tải biển lớn đang trở thành xu hướng trong phát triển cảng biển tại Việt Nam.

Ông Hồ Kim Lân - Tổng thư ký Hiệp hội cảng biển Việt Nam cho biết, cảng biển giữ vai trò then chốt của kết cấu hạ tầng, cần được phát triển đi trước một bước, cho kinh tế nói chung và các mảng kinh tế biển khác nói riêng phát triển. “Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển cảng biển trở thành trung tâm trung chuyển của quốc tế. Tuy nhiên, việc thiếu quy hoạch phù hợp trong thời gian dài trước đó, cộng với hạn chế nguồn lực đầu tư một cách bài bản khiến các cảng biển chưa phát huy được thế mạnh” - ông Lân nhận định.

Với định hướng phát triển cảng biển trở thành trung tâm kết nối vận tải, Quy hoạch chi tiết nhóm cảng biển, bến cảng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định, nhu cầu vốn đầu tư hệ thống cảng biển đến năm 2030 khoảng 351.500 tỷ đồng, trong đó, đa phần là nguồn ngoài ngân sách. Vốn ngân sách sẽ chỉ tập trung cho hạ tầng công cộng, khu vực trọng điểm, tạo sức lan tỏa và thu hút đầu tư.

Tại Dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, lần đầu tiên các thuật ngữ về “cảng xanh”, “cảng thông minh” được luật hóa, phản ánh vai trò của cảng biển trong chuỗi cung ứng hiện đại, phù hợp với xu hướng phát triển logistics theo Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, ứng dụng khoa học, công nghệ. Điều này cũng kéo theo những thay đổi lớn về nhu cầu đầu tư, cũng như các chính sách thu hút đầu tư hiện hành cần sửa đổi cho phù hợp.

Đề xuất cơ chế ưu đãi đủ mạnh để thu hút đầu tư

Theo Bộ Xây dựng, các dự án về phát triển cảng xanh, cảng thông minh, vận tải biển và đường thủy nội địa xanh, công nghiệp đóng tàu sử dụng nhiên liệu thay thế, đội tàu sử dụng nhiên liệu thay thế có đặc thù là vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro công nghệ cao. Do đó, việc đưa ra những quy định mới góp phần đảm bảo tính khả thi của các chính sách nhà nước, chuyển từ hình thức khuyến khích chung sang hỗ trợ định lượng cụ thể.

Đại diện Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Bộ Xây dựng) cho biết, để tạo động lực tài chính đủ hấp dẫn, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và xây dựng hạ tầng cung ứng nhiên liệu mới, dự thảo Bộ luật đề xuất thiết lập cơ chế ưu đãi đủ mạnh, tạo động lực thị trường để thu hút nguồn lực xã hội hóa, với những ưu đãi về thuế, phí, tín dụng, đất đai…

Bên cạnh đó, một trong những định hướng được Bộ Xây dựng đặt ra nhằm thu hút nguồn lực đầu tư vào các cảng biển, đó là tăng cường hợp tác với các hãng vận tải biển lớn thế giới - hướng đi đang được một số doanh nghiệp hàng hải chú trọng triển khai.

Là doanh nghiệp chủ lực trong ngành hàng hải, đại diện VIMC cho biết, công tác đầu tư phát triển tiếp tục được VIMC tập trung triển khai năm nay, đặc biệt là với Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ - dự án mang tính chiến lược quốc gia; đồng thời rà soát, kiểm soát chặt chẽ các dự án khác nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư. Hợp tác với các hãng vận tải quốc tế để thu hút thêm nguồn lực đầu tư là xu hướng, song cũng đặt ra nhiều thách thức. Bởi lẽ, để liên kết cùng hãng tàu quốc tế, đơn vị phải nỗ lực đáp ứng nhiều tiêu chí khắt khe về năng lực, tiềm lực như nguồn tài chính, chất lượng nhân lực và quy mô vận hành.

Các chuyên gia cho rằng, để thu hút nguồn lực đầu tư vào hạ tầng cảng biển, trước hết cần có cơ chế quản lý phù hợp, linh hoạt theo đặc thù từng vùng, địa phương. Tiếp đó là phải vượt qua được áp lực từ thị trường bên ngoài, kể cả áp lực cạnh tranh giảm giá, đặc biệt là áp lực của doanh nghiệp tàu biển container nước ngoài… Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đề xuất về một “luồng xanh” dành riêng cho đầu tư cảng biển để đảm bảo các thủ tục hành chính được thông thoáng.

Đặc biệt, trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được thể chế hóa, từng bước đi vào cuộc sống, việc xây dựng cơ chế đủ mạnh để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển cảng biển, đặc biệt là các cảng trọng điểm, cảng xanh, cảng thông minh là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao giá trị khai thác từ các cảng biển, từ đó thúc đẩy kinh tế hàng hải, góp phần vào thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước./.