Thu hút FDI trong bối cảnh mới: Luật chơi dịch chuyển, cuộc đua tái định hình

Ông Trương Khắc Nguyên Minh, Phó tổng Giám đốc Prodezi Long An

Nhà đầu tư tìm môi trường ổn định và có thể dự đoán

Chia sẻ tại hội thảo do Saigon Times tổ chức ngày 2-4, ông Trương Khắc Nguyên Minh, Phó tổng Giám đốc Prodezi Long An, cho biết trong quá trình làm việc với các nhà đầu tư nước ngoài, ông nhận thấy mối quan tâm của họ đối với Việt Nam không còn chỉ dừng ở chi phí lao động hay giá thuê đất, mà chuyển sang các yếu tố dài hạn như khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, hạ tầng hỗ trợ ESG và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện nay không chỉ tìm một địa điểm sản xuất, mà tìm một nền tảng sản xuất dài hạn có thể đáp ứng các yêu cầu về môi trường, phát thải, minh bạch dữ liệu và truy xuất nguồn gốc. Điều này cho thấy lợi thế cạnh tranh trong thu hút FDI đang dịch chuyển từ chi phí sang năng lực vận hành theo chuẩn mực quốc tế và phát triển bền vững.

Nhận định này cũng được ông André de Jong, thành viên Ban điều hành EuroCham Việt Nam, chia sẻ. Theo ông, trong một thế giới đầy những “bất định mang tính cấu trúc”, điều mà nhà đầu tư tìm kiếm không chỉ là chi phí thấp mà là tính dự đoán được và sự ổn định của môi trường kinh doanh. Chính yếu tố này khiến Việt Nam được nhìn nhận như một môi trường rủi ro tương đối thấp trong một thế giới rủi ro cao.

Ở góc độ tiêu chuẩn, TS. Jackson Woo, Tổng Giám đốc SGS Việt Nam, cho rằng các nhà mua hàng toàn cầu đang thay đổi tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế không còn là lợi thế cạnh tranh mà đã trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp có thể chấp nhận chi phí cao hơn, nhưng không thể chấp nhận rủi ro không đạt chuẩn hoặc mất khả năng tiếp cận thị trường.

Xu hướng này đang thay đổi cách các tập đoàn đa quốc gia lựa chọn địa điểm đầu tư. Chi phí thấp không còn là yếu tố quyết định duy nhất, mà khả năng sản xuất ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và giảm rủi ro chuỗi cung ứng mới là yếu tố then chốt. Vì vậy, cạnh tranh thu hút FDI đang chuyển từ lợi thế ngắn hạn sang năng lực dài hạn của môi trường đầu tư và hệ sinh thái sản xuất.

Hạ tầng sinh thái công nghiệp và cuộc cạnh tranh mới trong thu hút FDI

Theo ông Trương Khắc Nguyên Minh, trong làn sóng dịch chuyển đầu tư toàn cầu, lợi thế cạnh tranh của các địa phương không còn nằm ở giá rẻ mà ở chất lượng hệ sinh thái sản xuất, nơi hạ tầng, dịch vụ, quản lý và nguồn nhân lực có thể vận hành đồng bộ theo tiêu chuẩn toàn cầu.

Khi chi phí lao động tăng, tiêu chuẩn môi trường khắt khe và chuỗi cung ứng yêu cầu minh bạch, truy xuất nguồn gốc, cạnh tranh thu hút FDI không còn là cuộc đua ưu đãi thuế hay giá thuê đất, mà là cuộc đua về chất lượng môi trường đầu tư và hạ tầng công nghiệp.

Trong bối cảnh mới, khu công nghiệp không còn chỉ cung cấp đất và hạ tầng cơ bản, mà đang dần trở thành một nền tảng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp vận hành theo tiêu chuẩn toàn cầu, hay còn gọi là hạ tầng sinh thái công nghiệp.

Mô hình này không chỉ bao gồm hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, xử lý nước thải, logistics hay viễn thông, mà còn bao gồm năng lượng tái tạo, hệ thống quản lý môi trường, dịch vụ hỗ trợ ESG, hệ sinh thái doanh nghiệp hỗ trợ, đào tạo nhân lực, nhà ở chuyên gia và các dịch vụ đô thị. Mục tiêu là tạo ra một hệ sinh thái công nghiệp tích hợp, giúp doanh nghiệp giảm chi phí đáp ứng tiêu chuẩn, rút ngắn thời gian triển khai dự án và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Minh, khi làm việc với các nhà đầu tư quốc tế, những yếu tố họ quan tâm nhiều nhất hiện nay không còn là giá thuê đất, mà là khả năng sử dụng năng lượng tái tạo để giảm phát thải carbon, hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao, hạ tầng logistics và kết nối giao thông, cũng như hệ sinh thái dịch vụ giúp doanh nghiệp triển khai dự án nhanh và vận hành ổn định.

Tại khu công nghiệp do Prodezi phát triển ở Tây Ninh, nhiều hạng mục đã được đầu tư theo hướng này như hệ thống năng lượng tái tạo, hạ tầng xử lý nước thải theo tiêu chuẩn cao, quy hoạch theo mô hình cộng sinh công nghiệp và tích hợp khu đô thị - dịch vụ nhằm tạo môi trường sống và làm việc cho chuyên gia và người lao động. Những yếu tố này ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong quyết định đầu tư của doanh nghiệp.

Sự chuyển dịch sang mô hình hạ tầng sinh thái công nghiệp cũng đang tạo ra một cuộc cạnh tranh mới giữa các địa phương. Nếu trước đây việc thu hút đầu tư chủ yếu dựa vào ưu đãi và vị trí địa lý, thì nay yếu tố quyết định là chất lượng hệ sinh thái công nghiệp, hạ tầng logistics, năng lượng, dịch vụ hỗ trợ và khả năng đáp ứng các yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở cấp độ rộng hơn, điều này cho thấy Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới của quá trình công nghiệp hóa. Trong giai đoạn trước, Việt Nam cạnh tranh bằng chi phí thấp và lao động dồi dào. Trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ phải cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, năng lực vận hành theo chuẩn quốc tế và khả năng xây dựng hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh.

Cuộc đua thu hút đầu tư vì vậy không còn là cuộc đua xuống đáy về chi phí, mà là cuộc đua lên cao về chất lượng. Quốc gia hoặc địa phương nào xây dựng được hệ sinh thái công nghiệp đủ tốt để doanh nghiệp vận hành ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn và giảm rủi ro chuỗi cung ứng sẽ không chỉ thu hút được nhà đầu tư, mà còn giữ được họ trong chuỗi giá trị dài hạn.