Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên: 'Chăm sóc người cao tuổi không còn là trách nhiệm riêng của mỗi gia đình'

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, việc xây dựng hệ thống hỗ trợ gia đình chăm sóc người cao tuổi trở thành yêu cầu cấp thiết.

Tại Hội thảo khoa học "Tăng cường công tác tham mưu xây dựng gia đình trong tình hình mới” diễn ra tại Hà Nội ngày 30/7, ông Đỗ Xuân Tuyên, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội KHHGĐ Việt Nam đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm quốc tế, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm giúp gia đình thích ứng với già hóa dân số, hướng tới xây dựng một xã hội già hóa chủ động, nhân văn và bền vững.

Già hóa dân số đang trở thành một trong những xu hướng nhân khẩu học nổi bật trên toàn cầu. Theo Liên hợp quốc, đến năm 2050, người từ 65 tuổi trở lên sẽ chiếm khoảng 16% dân số thế giới, trong khi tuổi thọ trung bình tiếp tục gia tăng. Xu hướng này đặt ra những thách thức lớn đối với tăng trưởng kinh tế, thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội.

Ông Đỗ Xuân Tuyên, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội KHHGĐ Việt Nam trình bày tham luận tại hội nghị.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới.

Năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người cao tuổi, chiếm gần 13,9% dân số. Dự báo đến năm 2034, Việt Nam sẽ bước sang giai đoạn dân số già và trở thành quốc gia "siêu già" vào khoảng năm 2050. Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi từ "già hóa dân số" sang "dân số già" của Việt Nam chỉ diễn ra trong khoảng 23 năm, ngắn hơn rất nhiều so với nhiều quốc gia phát triển.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, trong khi gia đình vẫn là trụ cột chính trong chăm sóc người cao tuổi thì quá trình đô thị hóa, quy mô gia đình thu hẹp, xu hướng gia đình hạt nhân và những thay đổi trong lối sống đang khiến mô hình chăm sóc truyền thống đứng trước nhiều sức ép.

"Việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để chủ động đề xuất các chính sách hỗ trợ gia đình phù hợp sẽ góp phần bảo đảm một xã hội già hóa chủ động, nhân văn và bền vững", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Nhiều quốc gia đặt gia đình vào trung tâm của hệ thống chăm sóc

Tại hội nghị, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đã điểm lại nhiều mô hình chăm sóc người cao tuổi đang được triển khai hiệu quả tại các quốc gia có tốc độ già hóa dân số cao.

Ở Trung Quốc, mô hình "90-7-3" được áp dụng, trong đó khoảng 90% người cao tuổi được chăm sóc tại gia đình, 7% dựa vào các dịch vụ cộng đồng và chỉ khoảng 3% sống tại các cơ sở dưỡng lão. Chính phủ nước này còn đầu tư mạnh cho các mô hình chăm sóc thông minh tại nhà và phát triển hệ thống bác sĩ gia đình.

Ảnh minh họa

Thái Lan xây dựng mạng lưới chăm sóc dựa vào cộng đồng với sự tham gia của đội ngũ tình nguyện viên y tế, triển khai mô hình "ngân hàng thời gian", cho phép người dân tích lũy giờ chăm sóc để sử dụng khi về già.

Nhật Bản từ năm 2000 đã chuyển từ mô hình chăm sóc chủ yếu dựa vào gia đình sang hệ thống bảo hiểm chăm sóc dài hạn bắt buộc. Mô hình này giúp giảm áp lực cho các gia đình, đồng thời phát triển mạnh thị trường dịch vụ chăm sóc người cao tuổi.

Hàn Quốc xây dựng hệ thống bảo hiểm chăm sóc dài hạn toàn dân từ năm 2008, đồng thời hỗ trợ tài chính trực tiếp cho các gia đình ở vùng chưa có dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp. Năm 2024, nước này còn triển khai mô hình nghỉ phép chăm con "6+6", khuyến khích cả cha và mẹ cùng tham gia chăm sóc con nhằm ứng phó với mức sinh thấp.

Singapore lựa chọn cách tiếp cận tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ thông qua các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ nhà ở cho con cái sống gần cha mẹ và phát triển hệ thống "Smart Care" với các cảm biến cảnh báo tại nhà.

Trong khi đó, Australia và các nước Bắc Âu như Thụy Điển, Đan Mạch tập trung phát triển các dịch vụ chăm sóc tại nhà, chăm sóc cộng đồng, đồng thời xây dựng hệ thống tài chính và phúc lợi giúp người cao tuổi có thể "già hóa tại chỗ", hạn chế phải vào các cơ sở chăm sóc tập trung.

Năm bài học cho Việt Nam

Từ kinh nghiệm quốc tế, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề xuất năm nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hỗ trợ gia đình trong chăm sóc người cao tuổi.

Trước hết là phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi thông qua việc xây dựng mạng lưới tình nguyện viên, cộng tác viên hỗ trợ tại nhà, nhân rộng mô hình bác sĩ gia đình và nghiên cứu triển khai mô hình "ngân hàng thời gian".

Bên cạnh đó, cần phát triển hệ thống chăm sóc đa tầng gồm chăm sóc tại nhà, chăm sóc cộng đồng, các trung tâm chăm sóc ban ngày, cơ sở dưỡng lão và các loại hình chăm sóc dài hạn phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Thứ trưởng cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng hệ thống bảo hiểm chăm sóc dài hạn nhằm chia sẻ gánh nặng tài chính với các gia đình khi số người cao tuổi ngày càng tăng.

Một giải pháp quan trọng khác là ban hành các chính sách khuyến khích gắn kết giữa các thế hệ, tạo điều kiện để cha mẹ và con cái có thể sống gần nhau, đồng thời có thêm các ưu đãi dành cho những gia đình trực tiếp chăm sóc người cao tuổi.

Song song với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong chăm sóc người cao tuổi thông qua các thiết bị theo dõi sức khỏe từ xa, cảm biến cảnh báo té ngã, thiết bị định vị và các nền tảng kết nối với hệ thống y tế cơ sở.

Kết luận tham luận, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: "Trước tốc độ già hóa dân số nhanh, chăm sóc người cao tuổi không còn là nhiệm vụ riêng của từng cá nhân, từng gia đình, của ngành y tế hay an sinh xã hội mà còn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị. Tăng cường đoàn kết liên thế hệ, phát huy trách nhiệm của gia đình, cộng đồng, Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội cùng tham gia chăm sóc người cao tuổi sẽ là nền tảng để xây dựng một xã hội không ai bị bỏ lại phía sau”.