Thủ tướng Bỉ đệ đơn từ chức sau bế tắc ngân sách

Thủ tướng Bỉ Bart De Wever (trái) và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Ảnh: Wikimedia Commons

Theo truyền thông châu Âu, Thủ tướng Bỉ Bart De Wever ngày 2/11 đã tới hoàng cung trình Quốc vương Philippe đơn từ chức, sau khi các cuộc đàm phán ngân sách kéo dài với nhóm bộ trưởng chủ chốt kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.

Cuộc gặp kéo dài khoảng một tiếng rưỡi. Ông De Wever rời hoàng cung mà không phát biểu với báo chí. Trong thông báo sau đó, Quốc vương Philippe cho biết đang cân nhắc quyết định và sẽ bắt đầu tham vấn lãnh đạo các đảng trong liên minh cầm quyền từ ngày 3/11.

Quốc vương bày tỏ tiếc nuối khi các bên chưa tìm được tiếng nói chung, nhấn mạnh đất nước không thể gánh chịu một cuộc khủng hoảng chính trị kéo dài. Ông kêu gọi các bên đặt lợi ích chung lên hàng đầu và thể hiện tinh thần thỏa hiệp. Thủ tướng De Wever dự kiến gặp lại Quốc vương vào ngày 6/11.

Trao đổi với truyền thông Bỉ, Ngoại trưởng Maxime Prevot cho biết các cuộc thương lượng còn quá nhiều vướng mắc. Theo ông, số lượng vấn đề chưa được giải quyết lớn đến mức khó có thể liệt kê hết.

Bất đồng chủ yếu nằm ở cách cân đối ngân sách giữa tăng nguồn thu và cắt giảm chi tiêu. Chính phủ phải tìm phương án tiết kiệm 10 tỷ euro để đáp ứng các giới hạn chi tiêu của Liên minh châu Âu (EU), nhưng các đối tác trong liên minh chưa thống nhất được cách phân bổ gánh nặng này.

Liên minh cầm quyền, thường được gọi là Arizona, gồm đảng bảo thủ N-VA của ông De Wever, đảng tự do MR, đảng trung dung Les Engages, đảng xã hội Vooruit và đảng Dân chủ Cơ đốc giáo CD&V. Trước đó, các đảng này đã mất 236 ngày thương lượng mới đạt được thỏa thuận thành lập liên minh vào ngày 31/1/2025.

Cuộc đàm phán ngân sách ngày 1/11 cho thấy chia rẽ vẫn tồn tại giữa N-VA và MR ở một phía và các đảng Vooruit, CD&V và Les Engages ở phía còn lại. Các đảng trung dung và xã hội muốn huy động thêm từ 1 tỷ đến 1,5 tỷ euro thông qua đánh thuế người có thu nhập cao, trong khi phía bảo thủ muốn tập trung cắt giảm chi tiêu.

Phó thủ tướng David Clarinval quy trách nhiệm cho đảng Vooruit về thất bại của các cuộc thương lượng, cho rằng đảng này vẫn giữ yêu cầu tăng thuế. Trong khi đó, phe đối lập chỉ trích khả năng điều phối liên minh của ông De Wever.

Ông Matti Vandemaele, thành viên đảng đối lập Groen, cho rằng Thủ tướng không thể thống nhất nội bộ chính phủ nếu các bên không chấp nhận chương trình của N-VA. Ông cũng chỉ trích tình trạng trì trệ và cảnh báo Bỉ có nguy cơ phải áp dụng cơ chế chi tiêu tạm thời theo tháng trong năm thứ hai liên tiếp.

Bế tắc chính trị diễn ra trong lúc Bỉ chịu sức ép lớn về tài chính công. Thâm hụt ngân sách năm 2025 tương đương 5% GDP, vượt ngưỡng tối đa 3% theo quy định của EU. Nợ công vượt 735 tỷ euro, tương đương hơn 110% GDP, cao hơn đáng kể so với ngưỡng 60% của khối.

Việc các bên không đạt thỏa thuận ngân sách đã khiến lợi suất trái phiếu chính phủ tăng, làm gia tăng chi phí vay nợ của Bỉ. Điều này tạo thêm áp lực lên ngân sách khi chính phủ vừa phải tìm cách tiết kiệm, vừa phải dành nhiều tiền hơn để thực hiện các nghĩa vụ nợ.

Đây không phải lần đầu liên minh Arizona rơi vào căng thẳng vì ngân sách. Đầu tháng 11/2025, sau các cuộc thương lượng không có kết quả về phương án tiết kiệm 10 tỷ euro, ông De Wever cũng đã tới gặp Quốc vương. Khi đó, ông không đệ đơn từ chức mà đề nghị gia hạn thời gian đàm phán và được cho thêm 50 ngày để tìm kiếm thỏa thuận.