Thủ tướng: Doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn, vậy kiểm soát sau đó như thế nào?

Phát biểu tại tổ TP Hải Phòng, Lạng Sơn, Hà Tĩnh, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết tinh thần chung là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời tiếp tục tạo những điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Điểm quan trọng nhất là trong dự thảo luật, Chính phủ đề xuất nhiều cơ chế chính sách mới như quản lý theo nguy cơ, theo chuỗi, chuyển đổi số và đặc biệt là một đầu mối quản lý thống nhất.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu chiều nay

"Cấp thẩm quyền đã quyết định Bộ Y tế là cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm, dưới địa phương là Sở Y tế. Cấp xã sẽ có Phòng Văn hóa - Xã hội, trong đó sẽ bổ sung nhân sự để chuyên về lĩnh vực bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Đây là quan điểm để bảo đảm sự thống nhất rất cao với một đầu mối quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm" - Thủ tướng nêu rõ.

Ông thông tin thêm về vấn đề quản lý một đầu mối trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản, khi vừa qua Chính phủ quyết định chuyển toàn bộ về Bộ Công Thương.

Về cơ chế hậu kiểm trong an toàn thực phẩm, Thủ tướng bày tỏ tán thành với cách đặt vấn đề của đại biểu "cơ chế hậu kiểm và quy định như thế nào về tần suất kiểm tra".

"Doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn, vậy chúng ta kiểm soát sau đó như thế nào? Cùng với đó là tần suất để lấy mẫu kiểm tra, kiểm định cũng rất quan trọng" - ông đưa quan điểm.

Theo ông trách nhiệm không chỉ ở cơ quan quản lý nhà nước là Bộ Y tế hay Sở Y tế mà đòi hỏi sự tham gia của Hiệp hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các doanh nghiệp sản xuất. Và trực tiếp người tiêu dùng cũng phải đấu tranh mạnh mẽ với những hành vi vi phạm.

"Đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Các doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng phải đấu tranh rất mạnh mẽ với các sản phẩm vi phạm quy chuẩn vì liên quan đến sức khỏe, quyền lợi của người tiêu dùng" - Thủ tướng nhấn mạnh.

Băn khoăn hậu kiểm không theo kịp có thể làm lọt sản phẩm không an toàn

Trong khi đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá đã có bước tiến khi xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, mô hình được thiết kế vẫn có nguy cơ mới dừng ở một đầu mối điều phối, chưa thực sự bảo đảm một cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng. Vì dự thảo luật xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối nhưng đồng thời vẫn giao nhiều bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành. Trong đó, Bộ Y tế thực hiện nhiệm vụ hậu kiểm đối với thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của các bộ chuyên ngành khác khi cần thiết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu. Ảnh: Media QH

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định nhằm phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa Bộ Y tế và các bộ, nhất là tại những khâu giao thoa như: sản xuất ban đầu, sơ chế, giết mổ, chợ đầu mối, nhập khẩu và lưu thông thực phẩm.

Ông lưu ý cần bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một cơ quan chịu trách nhiệm chính, có cơ chế phối hợp hiệu quả, không chồng chéo, không bỏ trống nhiệm vụ và xác định rõ trách nhiệm đến cùng khi xảy ra vi phạm, sự cố.

Ngoài ra, ông cũng cho rằng cần rà soát, bảo đảm cải cách thực chất chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ không cần thiết. Bởi theo ông, đây là nội dung có tác động rất lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời quyết định hiệu quả đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm.

Đại biểu Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) thì cho rằng cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng, hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm, trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán... Bà cũng nhìn nhận nếu tiền kiểm "lỏng" nhưng hậu kiểm không theo kịp, sản phẩm không an toàn có thể lọt ra thị trường. Ngược lại, nếu siết thủ tục khi hướng dẫn, hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng thì lại gây ách tắc cho doanh nghiệp.

Vì thế, bà đề nghị biến hậu kiểm thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu.

Đại biểu Phạm Thu Xanh

Dẫn chứng vụ việc gần 600 loại (573 nhãn) sữa bột giả được mang ra tiêu thụ công khai trong khoảng 4 năm, chất lượng nhiều chỉ tiêu đạt dưới 70% so với mức công bố, doanh thu gần 500 tỷ đồng, đại biểu nhận định cơ chế tự công bố theo Nghị định số 15 của Chính phủ đã bị lợi dụng, trong khi hậu kiểm không theo kịp.

Bà đề nghị sửa luật theo hướng quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận.

Đồng thời, nữ đại biểu dẫn chứng vụ “kẹo rau củ Kera” (năm 2025) với quảng cáo thổi phồng công dụng qua việc người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý. Vụ việc cho thấy khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, nền tảng thương mại điện tử trong khi thực phẩm cho người bệnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ là nhóm nhạy cảm nhất.

Vì vậy, bà đề nghị siết quy định kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, lưu vết người bán và nội dung quảng cáo, kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ, bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý.