Thủ tướng Hungary Magyar lên tiếng về dự án điện hạt nhân với Nga

Thủ tướng Hungary Peter Magyar ngày 13/8 đã bày tỏ nghi vấn đối với thỏa thuận mở rộng nhà máy điện hạt nhân Paks do chính phủ tiền nhiệm ký kết với tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước Nga Rosatom.

Thỏa thuận trên thu hút sự chú ý trở lại trong bối cảnh mực nước sông Danube xuống thấp kỷ lục do nắng nóng và hạn hán kéo dài, khiến nhà máy Paks hiện tại – vốn cung cấp khoảng 1/3 điện năng của Hungary – chỉ còn hoạt động ở mức hơn 10% công suất.

Thủ tướng Magyar, người mới nhậm chức từ hồi tháng 5, cho rằng tình trạng này làm dấy lên những câu hỏi nghiêm túc về giấy phép môi trường cho 2 lò phản ứng bổ sung thuộc dự án Paks II.

Ông nhấn mạnh rằng, các kế hoạch trước đây đã được chấp thuận bất chấp thực tế là các nhà máy điện hạt nhân không sử dụng hệ thống làm mát tuần hoàn kín và phụ thuộc nhiều vào môi trường như vậy hiện không còn được xây dựng trên thế giới.

Vị Thủ tướng cũng chỉ ra sự chậm trễ kéo dài nhiều năm và chi phí vượt dự toán của dự án do Rosatom chủ trì.

Thủ tướng Hungary Peter Magyar. Ảnh: BGNES

Phía Rosatom đưa ra quan điểm khác. Giám đốc điều hành Rosatom Alexei Likhachev khẳng định công ty vẫn đảm bảo tiến độ xây dựng 2 lò phản ứng mới tại Paks, bất chấp sự thay đổi chính phủ ở Hungary khi ông Magyar đánh bại người tiền nhiệm Viktor Orbán trong cuộc bầu cử lập pháp hồi tháng 4.

Ông Likhachev cho biết, phần móng của tòa nhà chứa lò phản ứng số 5 (Tổ máy số 5) hiện đã hoàn thành khoảng 80%, với hơn 18.000 m3 bê tông đã được đổ và sẽ được hoàn thành trước mùa đông, trong khi công việc tại Tổ máy số 6 đang được triển khai và các linh kiện lò phản ứng cũng đang trong quá trình chế tạo.

"Chúng tôi sẵn sàng đối thoại", ông Likhachev nói, đồng thời cho biết thêm rằng Rosatom chưa nhận được bất kỳ câu hỏi nào từ chính phủ mới của Hungary.

Tuy nhiên, theo Politico EU, chỉ vài giờ sau đó, Thủ tướng Hungary đã bác bỏ thông tin này. Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 13/8, ông Magyar cho biết, theo hợp đồng ban đầu, dự án Paks II lẽ ra phải đi vào hoạt động từ năm 2024. Thay vào đó, Hungary đã chi khoảng 1.000 tỷ Forint (2,8 tỷ Euro) cho một công trường mà ông mô tả chỉ bao gồm các nhà kho và "2 hố bê tông lớn".

"Tôi thực sự không thấy họ tuân thủ hợp đồng", ông Magyar nhận định. Chính phủ của ông hiện đang tiến hành rà soát toàn diện dự án, bao gồm cả các vấn đề về tài chính và hệ thống làm mát.

Việc rà soát này nhắm vào một trong những thỏa thuận mang dấu ấn cá nhân của ông Orban với Nga. Ông Orban đã ký thỏa thuận Paks II tại Moscow vào năm 2014, giao cho Rosatom thực hiện dự án mở rộng gồm 2 lò phản ứng với nguồn vốn vay từ nhà nước Nga lên tới 10 tỷ Euro. 2 năm sau đó, ông từng gọi đây là "thỏa thuận thế kỷ".

Mối quan hệ hợp tác này vẫn được duy trì ngay cả sau khi Moscow mở chiến dịch quân sự ở Ukraine vào năm 2022.

Việc mực nước sông Danube xuống thấp kỷ lục không chỉ ảnh hưởng đến nhà máy Paks của Hungary mà còn buộc nước láng giềng Romania phải cho dừng hoạt động lò phản ứng thứ hai và cũng là lò phản ứng cuối cùng tại nhà máy Cernavodă vào ngày 13/8.

Sự kiện này làm nổi bật rủi ro của các nhà máy điện hạt nhân phụ thuộc vào nguồn nước sông làm mát trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Minh Đức (Theo Politico EU, Daily News Hungary)