Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae sẽ thăm chính thức Việt Nam vào đầu tháng 5

Quan hệ kinh tế - thương mại và đầu tư tiếp tục là trụ cột hợp tác

Nhật Bản là nước tài trợ ODA lớn nhất, nhà đầu tư số 3, đối tác du lịch và thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. Ảnh: BNG cung cấp

Về thương mại, hai nước đã dành cho nhau thuế suất tối huệ quốc từ năm 1999. Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam với Nhật Bản luôn tăng trưởng ổn định, cân bằng, hiện đạt khoảng 52 tỷ USD (năm 2025), tăng gấp đôi so với năm 2014 (27,4 tỷ USD). Trong năm 2025, tổng kim ngạch thương mại hai nước, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2024.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Nhật Bản: thủy sản, quần áo, giày dép, thiết bị điện/cơ khí, sản phẩm gỗ, sản phẩm nhựa,…

Các mặt hàng chủ yếu nhập từ Nhật Bản: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, sản phẩm điện tử và linh kiện, sắt thép, linh kiện ô tô, hóa chất,…

Về đầu tư trực tiếp (FDI), tính lũy kế đến ngày 31/03/2026, Nhật Bản có 5.760 dự án đầu tư có hiệu lực tại Việt Nam với tổng mức đầu tư đạt hơn 79 tỷ USD, đứng thứ 3/153 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam (sau Hàn Quốc, Singapore).

Đầu tư Nhật Bản vào Việt Nam tập trung vào công nghệ chế biến chế tạo (61%), sản xuất phân phối điện (15%), kinh doanh bất động sản (12%), tập trung ở 33/34 tỉnh thành, theo thứ tự đầu tư nhiều nhất là TP. Hồ Chí Minh, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai.

Tính lũy kế đến ngày 31/01/2026, Việt Nam có 132 dự án đầu tư sang Nhật Bản với tổng vốn đăng ký đạt 47,2 triệu USD, chiếm 0,2% tổng vốn đăng ký đầu tư ra nước ngoài lũy kế của Việt Nam, đứng thứ 33/85 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam đầu tư ra nước ngoài (chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất và phân phối điện, khí, nước, điều hòa, bất động sản,…).

Về viện trợ phát triển chính thức ODA, theo Bộ Tài chính, Nhật Bản là nước cung cấp vốn vay bằng đồng Yên cho Việt Nam lớn nhất, tổng giá trị vay tính đến hết năm tài khóa 2025 là khoảng 2.550 tỷ Yên (tương đương hơn 23 tỷ USD), chiếm hơn 26% tổng vốn ký kết vay nước ngoài của Chính phủ.

ODA của Nhật Bản cho Việt Nam, tập trung vào: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế; cải thiện về mặt xã hội và rút ngắn chênh lệch phát triển; bảo vệ môi trường ứng phó biến đổi khí hậu; nâng cao năng lực quản lý hành chính.

Mở rộng hợp tác toàn diện sang các lĩnh vực mới và thiết yếu

Hợp tác trong các lĩnh vực khác giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản cũng không ngừng được mở rộng, đi vào chiều sâu, từ nông nghiệp, lao động, giáo dục đến các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng và công nghệ cao, góp phần làm phong phú và cân bằng hơn cấu trúc quan hệ song phương.

Về hợp tác nông nghiệp, hai bên đã ký kết và triển khai Tầm nhìn trung và dài hạn trong hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Nhật Bản (9/2025, nhất trí triển khai giai đoạn ba 2025-2030). Hai nhất trí hợp tác chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ nhằm đảm bảo an ninh lương thực hai nước.

Hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu giữa hai bên tiếp tục phát triển mạnh mẽ, thực chất với việc Nhật Bản liên tục cung cấp ODA những năm gần đây cho các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu của Việt Nam.

Nhật Bản hiện cũng là đối tác hợp tác lao động lớn nhất của Việt Nam. Hai bên đã ký Bản ghi nhớ về việc Nhật Bản tiếp nhận điều dưỡng viên, hộ lý của Việt Nam; Bản ghi nhớ hợp tác về chế độ thực tập sinh kỹ năng (6/2017); Bản ghi nhớ hợp tác về chế độ Lao động kỹ năng đặc định (5/2019). Việt Nam là quốc gia phái cử nhiều nhất trong tổng số 15 quốc gia tham gia phái cử lao động sang Nhật Bản (khoảng 310.000 người, đứng thứ nhất).

Trong 3 tháng đầu năm 2026, đã có khoảng 14.000 người sang Nhật Bản làm việc - duy trì vị thế dẫn đầu trong các quốc gia có lao động tại Nhật.

Về hợp tác giáo dục, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới chính thức đưa tiếng Nhật vào giảng dạy ở bậc trung học cơ sở từ năm 2003, tiểu học từ năm 2019. Nhật Bản là một trong những nước viện trợ lớn nhất cho ngành giáo dục - đào tạo của Việt Nam thông qua các chương trình viện trợ ODA.

Hai bên đã ký kết nhiều văn kiện hợp tác trong lĩnh vực này. Số lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản hiện đạt hơn 51.000 người. Nhật Bản đã hỗ trợ nâng cấp 04 trường đại học của Việt Nam đạt đại học chất lượng cao; đang hợp tác xây dựng Trường Đại học Việt - Nhật nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam trong lĩnh vực khoa học công nghệ, quản lý và dịch vụ.

Hợp tác trong lĩnh vực mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, AI, bán dẫn,… giữa hai nước ngày càng được chú trọng thúc đẩy. Hai bên đã thống nhất được danh mục 15 dự án với tổng số vốn khoảng 20 tỷ USD ưu tiên triển khai trong lĩnh vực năng lượng xanh, trong đó một số dự án đã được triển khai như các dự án hợp tác xây dựng nhà máy điện, khí hóa lỏng (LNG) tại Thái Bình, Nghi Sơn, Nhà máy phát điện sinh khối tại Yên Bái,…

Về hợp tác du lịch, hai bên đã ký Tuyên bố chung hợp tác du lịch Việt Nam-Nhật Bản (2025); thiết lập Ủy ban hợp tác du lịch Việt Nam-Nhật Bản từ năm 2005 và tổ chức họp 2 năm/lần. Năm 2025, khách Nhật Bản đến Việt Nam đạt hơn 810.000 lượt, khách Việt Nam đến Nhật Bản đạt khoảng 680.000 lượt người....