Trung Quốc thúc đẩy nghiên cứu về an ninh hàng hải giữa bất ổn thương mại toàn cầu

Trung Quốc đang tăng cường nỗ lực đảm bảo các tuyến đường biển quan trọng và bảo vệ tài sản ở nước ngoài, khi các cuộc khủng hoảng tại các điểm nghẽn hàng hải, bao gồm cả eo biển Hormuz khiến bất ổn thương mại toàn cầu gia tăng.

Giữa bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông vẫn tiếp tục leo thang, không có dấu hiệu hạ nhiệt cùng những tranh chấp pháp lý liên quan đến vấn đề vận hành cảng ở kênh đào Panama, để ứng phó, Bắc Kinh đã “đặt hàng” các doanh nghiệp công nghiệp hàng đầu và các tổ chức học thuật tiên phong trong nghiên cứu nhiệm vụ bảo vệ các hành lang thương mại chiến lược và các cảng biển ở nước ngoài.

Nỗ lực này càng được nền kinh tế thứ hai thế giới đẩy mạnh sau khi cuộc xung đột tại Iran bùng nổ vào cuối tháng Hai khiến eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch đảm nhiệm 20% lưu lượng dầu và 1/5 khí LNG của toàn cầu bị đóng cửa.

Hôm 27/4, Ủy ban Giám sát và Quản lý tài sản Nhà nước (Sasac) đã công bố chương trình nghiên cứu thường niên của mình. Theo đó, trong số 30 dự án được công bố thì có 4 dự án tập trung vào an ninh năng lượng và xung đột địa chính trị, nhấn mạnh quyết tâm của Bắc Kinh trong việc xây dựng các kế hoạch dự phòng cho một trật tự toàn cầu ngày càng bất ổn.

Trong lĩnh vực hàng hải và năng lượng, Tập đoàn vận tải biển khổng lồ Cosco sẽ hợp tác với Đại học Giao thông Thượng Hải để phân tích tác động của các điểm nghẽn hàng hải quốc tế đối với chuỗi cung ứng của Trung Quốc.

Viện Quy hoạch và Kỹ thuật PetroChina, cùng với Đại học Thanh Hoa, dự kiến dẫn đầu một nghiên cứu về vai trò của các doanh nghiệp nhà nước trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh toàn cầu đang thay đổi.

Các chuyên gia kinh tế khu vực nhận định, cuộc xung đột Iran rõ ràng đang gia tăng áp lực lên các nền kinh tế châu Á vốn phụ thuộc vào việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz. Nhật Bản dự kiến sẽ phải giải phóng đợt dự trữ dầu thứ hai từ kho dự trữ của mình vào đầu tháng 5. Lượng dự trữ chiến lược đáng kể và cơ cấu năng lượng đa dạng của Trung Quốc đã giúp quốc gia này vượt qua cú sốc, nhưng triển vọng vẫn còn bất ổn khi cuộc xung đột bước sang tháng thứ ba.

Nằm trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm giảm thiểu những rủi ro trước mắt, Trung Quốc đã đẩy nhanh việc tìm kiếm các hành lang thương mại thay thế trong những năm gần đây. Trên thực tế, trước cuộc xung đột Iran, Bắc Kinh đã tăng cường hợp tác với Moscow để nghiên cứu tuyến vận tải đường thủy Bắc Cực dọc theo tuyến đường biển phía Bắc. Tuyến vận tải này được đánh giá có thể rút ngắn thời gian hành trình giữa châu Á và châu Âu khoảng 40%, đồng thời tránh phải đi qua các hành lang truyền thống như eo biển Malacca hay kênh đào Suez.

Tuy nhiên, áp lực địa chính trị đối với tầm ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc ở bên ngoài không chỉ giới hạn trong lĩnh vực vận tải biển.

Chương trình nghiên cứu của Sasac cũng kêu gọi giới nghiên cứu cần đánh giá rủi ro ở nước ngoài đối với các khoản đầu tư khoáng sản quan trọng, bao gồm các khoản lớn đầu tư khai thác lithium và các vật liệu khác cần thiết cho quá trình sản xuất pin.

Các khoản đầu tư này đang chịu áp lực ngày càng tăng khi các quốc gia siết chặt quy định xuất khẩu để khuyến khích chế biến trong nước, trong khi sáng kiến Quan hệ đối tác an ninh khoáng sản (Minerals Security Partnership - MSP) do Mỹ dẫn đầu nhằm thúc đẩy chuỗi cung ứng bền vững, đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các loại khoáng sản thiết yếu đang nhận được sự ủng hộ của nhiều nước.

Shao Yu, Giám đốc Viện Tài chính và Phát triển Thượng Hải, cho rằng chương trình nghiên cứu của Sasac thể hiện nỗ lực toàn diện nhằm giải quyết các rủi ro chồng chéo mà nền kinh tế hàng đầu châu Á đang phải đối mặt.

Ông dự báo: “An ninh địa chính trị và năng lượng, cùng với chuỗi cung ứng thông suốt, là những yếu tố quan trọng đối với giai đoạn phát triển tiếp theo của Trung Quốc”, đồng thời lập luận khi các cường quốc tầm trung tìm cách cân bằng giữa Trung Quốc và Mỹ, Bắc Kinh sẽ cần phải tăng cường “trao đổi lợi ích” với các quốc gia này để bảo vệ các lợi ích bên ngoài.

Ngoài ra, để tăng cường khả năng phục hồi, Trung Quốc cũng cần phải đa dạng hóa các nguồn cung ứng bên ngoài và duy trì các nguồn dự phòng trong nước.

Ông lưu ý, ngành công nghiệp hóa dầu vẫn rất dễ bị tổn thương trước những biến động quốc tế, từ đó khiến việc Bắc Kinh duy trì ngành công nghiệp hóa dầu từ than đá trở thành trụ cột chiến lược càng trở nên thiết yếu.