Thư viện đại học Mỹ gây chú ý với thiết kế như tàu vũ trụ

Nằm ở trung tâm khuôn viên Đại học California, San Diego (UC San Diego), Thư viện Geisel là một trong những công trình dễ nhận diện nhất của trường. Tòa nhà được kiến trúc sư William Pereira thiết kế và hoàn thành vào năm 1970, ban đầu mang tên Thư viện Trung tâm Đại học. Công trình gây ấn tượng với hình khối hình học mạnh mẽ, những tầng nhà vươn ra ngoài và hệ thống cột bê tông chéo tạo cảm giác như một cấu trúc đang được nâng lên khỏi mặt đất. Chính diện mạo khác thường này đã biến Thư viện Geisel thành một biểu tượng kiến trúc của UC San Diego. Ảnh: William Pereira.

Ý tưởng thiết kế của Pereira không chỉ nhằm tạo ra một thư viện có hình thức nổi bật. Ông muốn công trình truyền tải hình ảnh về sức mạnh và tính bền vững của tri thức như những bàn tay mạnh mẽ đang nâng đỡ kho tàng kiến thức. Pereira lựa chọn hình cầu làm hình thức cơ bản cho thư viện vì cho rằng cấu trúc này có thể đáp ứng tốt nhu cầu chứa sách và phục vụ số lượng lớn độc giả, đồng thời giúp công trình trở thành điểm nhấn thị giác của toàn khuôn viên. Khi nhìn từ xa, các khối bê tông xếp tầng khiến Thư viện Geisel thường được liên tưởng đến một con tàu vũ trụ đang lơ lửng giữa bầu trời. Ảnh: Flickr.

Công trình ban đầu được dự kiến xây dựng chủ yếu bằng khung thép, nhưng chi phí vật liệu tăng cao khiến phương án này phải thay đổi. Kiến trúc sư Pereira chuyển sang sử dụng bê tông cốt thép - lựa chọn vừa phù hợp với ngân sách vừa góp phần tạo nên diện mạo đặc trưng của tòa nhà. Những cánh tay bê tông lớn nghiêng khoảng 45 độ trở thành chi tiết nhận diện của Thư viện Geisel, đồng thời đảm nhiệm vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ kết cấu cantilever của công trình. Khoảng 15.000 mét khối bê tông và hơn 3.500 m2 kính đã được sử dụng để hoàn thiện tòa nhà. Ảnh: Mattgilb.

Đến năm 1992, Thư viện Geisel có thêm một bước thay đổi đáng chú ý khi các không gian ngầm ở phía đông, phía tây và phía nam được xây dựng theo thiết kế của kiến trúc sư người Mỹ gốc Latvia Gunnar Birkerts. Phần mở rộng được tính toán để không cạnh tranh với hình khối của công trình cũ mà trở thành phần nền bổ trợ cho nó. Kiến trúc sư Birkerts sử dụng các mặt phẳng góc cạnh, đường gấp và nhiều mảng kính để đưa ánh sáng tự nhiên xuống những không gian nằm dưới mặt đất. Nhờ đó, phần mở rộng vừa tăng diện tích sử dụng vừa giữ được hình dáng biểu tượng vốn có của Thư viện Geisel. Ảnh: San Diego Union-Tribune.

Tên gọi Thư Geisel ra đời vào năm 1995 nhằm vinh danh Audrey và Theodor Seuss Geisel - người được nhiều thế hệ độc giả biết đến với bút danh Dr. Seuss. Việc đổi tên ghi nhận những đóng góp của gia đình Geisel đối với thư viện cũng như nỗ lực thúc đẩy văn hóa đọc. Bên trong thư viện hiện có Mandeville Special Collections Library, nơi lưu giữ bộ sưu tập quan trọng liên quan đến Dr. Seuss, gồm các bản thảo, bản vẽ và nhiều tư liệu gốc. Không gian này góp phần tạo nên một mối liên hệ đặc biệt giữa công trình kiến trúc mang tính biểu tượng và di sản văn học dành cho thiếu nhi. Ảnh: San Diego Union-Tribune.

Thư viện Geisel cũng được thiết kế với ý tưởng đưa người đọc đến gần sách và không gian học tập nhất có thể. Bên cạnh hệ thống giá sách, Pereira chú trọng tạo ra sự kết hợp giữa khu vực đọc, nơi học tập và những không gian có mức độ riêng tư khác nhau. Thiết kế nội thất vì thế không đơn thuần là nơi lưu trữ tài liệu mà hướng tới một môi trường khuyến khích việc đọc, nghiên cứu và tiếp nhận tri thức. Đây cũng là lý do không gian bên trong được tổ chức theo hướng đa dạng và tương đối mở, thay vì chỉ tập trung vào các khu vực lưu trữ. Ảnh: UCSD Library.

Không gian thư viện được phân bổ theo nhiều tầng, phục vụ những nhu cầu khác nhau của người sử dụng. Theo Building Guide, khách tham quan có thể khám phá tầng 1 và tầng 2, trong khi các tầng 4-8 của khối tháp được dành cho hoạt động học tập yên tĩnh. Tầng 2 là tầng chính, tập trung nhiều dịch vụ và không gian phục vụ sinh viên. Cách phân chia này giúp Thư viện Geisel vừa là một trung tâm nghiên cứu, học tập, vừa là không gian công cộng có thể khám phá. Ảnh: ID Studios.

Không chỉ có kiến trúc, Thư viện Geisel còn nổi bật bởi hệ thống tác phẩm nghệ thuật được bố trí trong và xung quanh tòa nhà. Một trong những điểm đáng chú ý là tượng đồng Theodor Seuss Geisel trên khu vực phía tây công trình. Tác phẩm do nghệ sĩ Lark Grey Dimond-Cates thực hiện, mô tả Geisel đang ngồi bên bàn làm việc, phía sau là hình tượng mèo đội mũ cao lớn. Cách sắp đặt khiến tác phẩm trở thành điểm dừng đặc biệt đối với những người muốn tìm hiểu về tác giả Dr. Seuss ngay tại chính thư viện mang tên ông. Ảnh: UCSD Today.

Ngay bên ngoài thư viện cũng có nhiều tác phẩm thuộc Stuart Collection, bộ sưu tập nghệ thuật công cộng đặc trưng của UC San Diego. Ở phía đông là Snake Path của nghệ sĩ Alexis Smith - con đường lát đá phiến uốn lượn quanh hình ảnh một cuốn sách và khu vườn mang tính biểu tượng. Tác phẩm được xây dựng như một hành trình dẫn người xem về phía thư viện, đồng thời gợi nhắc vai trò của Thư viện Geisel như trung tâm tri thức của khuôn viên. Ảnh: UCSD Library.

Sau hơn nửa thế kỷ, Thư viện Geisel vẫn giữ được hình dáng đặc trưng được William Pereira hình dung từ cuối thập niên 1960. Trong khi phần kiến trúc bên ngoài gần như trở thành biểu tượng không thể tách rời, bên trong công trình liên tục được cải tạo để thích ứng với nhu cầu học tập và nghiên cứu mới. Thư viện Geisel vì thế không chỉ là một thư viện mà còn là một công trình kiến trúc mang tính biểu tượng. Công trình này kể câu chuyện về cách tri thức, nghệ thuật và không gian học tập cùng kết hợp trong khuôn viên học thuật danh tiếng bậc nhất tại Mỹ. Ảnh: San Diego Union-Tribune.