Thúc đẩy hiện đại hóa lưới điện và phát triển BESS tại Việt Nam

Tiếp nối tọa đàm “Xây dựng Lưới điện Tương lai” diễn ra ngày 30/9 tại Hà Nội, nơi các chuyên gia và đối tác phát triển trao đổi với báo chí về các yêu cầu mới đối với hệ thống điện Việt Nam, Cục Điện lực, Bộ Công Thương và Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh (hay còn gọi là Liên minh Năng lượng Toàn cầu) ngày 1/10 đã tổ chức Phiên họp Tổ công tác triển khai Biên bản ghi nhớ (MOU) về hợp tác trong chuyển dịch năng lượng đã được hai bên ký kết gần đây.

Phiên họp là bước tiếp theo trong quá trình cụ thể hóa các nội dung hợp tác giữa hai bên, tập trung vào hiện đại hóa và số hóa lưới điện, phát triển Hệ thống Pin Lưu trữ Năng lượng (BESS), nâng cao tính linh hoạt và độ tin cậy của hệ thống điện, chia sẻ kiến thức và phát triển năng lực trong nước. Những trao đổi tại tọa đàm ngày 30 tháng 9 cung cấp thêm góc nhìn thực tiễn cho các ưu tiên hợp tác được thảo luận trong Phiên họp Tổ công tác.

Yêu cầu mới đối với lưới điện Việt Nam

Tại tọa đàm ngày 30/9, các chuyên gia nhận định nhu cầu điện tăng nhanh trong khi tỷ trọng năng lượng tái tạo và các nguồn năng lượng phân tán ngày càng lớn đang đặt ra những yêu cầu mới đối với khả năng vận hành của hệ thống điện.

Vị trí và mục đích sử dụng là những yếu tố có thể quyết định giá trị mà BESS có thể mang lại. Tùy thuộc vào nhu cầu của từng khu vực, hệ thống lưu trữ có thể được triển khai gần các trung tâm phụ tải, tại các khu vực có nguồn năng lượng tái tạo lớn hoặc tại những điểm mà lưới điện thường chịu áp lực cao. Cách bố trí và vận hành này sẽ quyết định BESS có thể đóng góp như thế nào vào việc cân bằng cung – cầu, giảm áp lực lên lưới và nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng hiện có.

Bà Minh Nguyễn, Giám đốc Quốc gia Việt Nam, Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh và các chuyên gia

trao đổi tại tọa đàm “Xây dựng Lưới điện Tương lai” ngày 30/9

.

Bên cạnh đó, một trong những yêu cầu quan trọng là nâng cao “grid visibility” – khả năng quan sát, thu thập dữ liệu và hiểu được những gì đang diễn ra trên lưới điện. Khi số lượng BESS tăng lên, bài toán không chỉ còn là lắp đặt thêm các hệ thống lưu trữ mà còn là làm thế nào để theo dõi và phối hợp hàng loạt hệ thống BESS vào lưới điện một cách hiệu quả. Các đơn vị điện lực cần có dữ liệu và công cụ số để theo dõi tình trạng lưới điện, dự báo thay đổi và đưa ra quyết định vận hành phù hợp.

Để hỗ trợ bài toán này, Liên minh Năng lượng Toàn cầu đang phát triển một nền tảng quản lý năng lượng và lập lịch vận hành tập trung cho BESS. Nền tảng cho phép theo dõi và tối ưu hóa nhiều hệ thống BESS được triển khai tại các địa điểm và cấp điện áp khác nhau. Dựa trên điều kiện vận hành của lưới điện và các tín hiệu như dự báo giá điện, nền tảng có thể hỗ trợ xác định thời điểm và phương thức sạc – xả phù hợp cho từng hệ thống.

Cách tiếp cận này nhằm tối ưu hóa giá trị vận hành và hiệu quả kinh tế của các hệ thống lưu trữ phân tán, đồng thời cung cấp thêm thông tin phục vụ công tác quản lý và vận hành hệ thống điện.

Nền tảng là một ứng dụng thực tiễn của công nghệ số trong quản lý lưu trữ năng lượng và có thể cung cấp những thông tin, kinh nghiệm hữu ích cho các nỗ lực rộng hơn nhằm tăng cường khả năng quan sát hệ thống, nâng cao tính linh hoạt trong vận hành và hỗ trợ tích hợp BESS hiệu quả vào hệ thống điện.

“BESS không chỉ là câu chuyện của phần cứng. Khi số lượng hệ thống lưu trữ tăng lên, phần mềm, dữ liệu và khả năng điều phối sẽ quyết định đáng kể việc các hệ thống này tạo ra giá trị như thế nào cho lưới điện,” ông Biswarup Ghosh, Giám đốc Toàn cầu phụ trách mảng Lưới điện Tương lai, Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh cho biết.

Xây dựng năng lực trong nước cho hệ sinh thái BESS

Một nội dung đáng chú ý được trao đổi tại Phiên họp là đề xuất ra mắt Trung tâm chất lượng cao về BESS. Đây là nền tảng để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo của Việt nam học tập kinh nghiệm và triển khai hợp tác nâng cao năng lực, tiếp cận nguồn vốn trong quá trình triển khai các nội dung về chuyển dịch năng lượng.

Theo định hướng được nêu tại Phiên họp, nếu được triển khai phù hợp, Trung tâm có thể trở thành đầu mối trong nghiên cứu, đào tạo, thử nghiệm, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về công nghệ lưu trữ năng lượng dựa trên cơ sở các kết quả kỹ thuật và mạng lưới các bên liên quan được hình thành từ những hoạt động trước đây về BESS; đồng thời hỗ trợ xây dựng năng lực cho các cơ quan quản lý, đơn vị điện lực, doanh nghiệp, trường đại học và các tổ chức nghiên cứu tại Việt Nam.

Cục Điện lực và các đối tác sẽ tiếp tục trao đổi cụ thể về mô hình hoạt động, phạm vi chức năng, nguồn lực và lộ trình triển khai Trung tâm, nhằm bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế và yêu cầu phát triển của hệ thống điện Việt Nam.

Phiên họp Tổ công tác triển khai Biên bản ghi nhớ (MOU) về hợp tác trong chuyển dịch năng lượng.

“Vai trò ngày càng lớn của pin lưu trữ năng lượng đặt ra nhu cầu nâng cao chuyên môn trong nước tại các cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm quy hoạch, quản lý, triển khai và vận hành các hệ thống này. Trung tâm Chất lượng cao sẽ là nơi xây dựng chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng những năng lực mà Việt Nam cần khi BESS được triển khai trên quy mô ngày càng lớn”, TS. Hoàng Anh, Giám đốc Chương trình đào tạo Kỹ thuật Điện, Trường Điện – Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, chia sẻ.

Việt Nam cũng cần tiếp tục nghiên cứu cách thức BESS có thể tạo ra và được ghi nhận các giá trị khác nhau cho hệ thống điện. Tùy thuộc vào cấu trúc thị trường, cơ chế giá và mục đích sử dụng, BESS có thể cung cấp nhiều loại dịch vụ, từ dịch chuyển năng lượng theo thời gian và hỗ trợ phụ tải đỉnh đến các dịch vụ hỗ trợ vận hành hệ thống.

Việc xác định rõ các dịch vụ, cơ chế huy động, phương thức vận hành và thanh toán sẽ là những nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu để tạo điều kiện cho BESS phát triển phù hợp với nhu cầu của hệ thống điện Việt Nam.

Từ hợp tác cấp quốc gia đến ứng dụng tại đơn vị điện lực

Các hoạt động hợp tác giữa Liên minh Năng lượng Toàn cầu và các đối tác Việt Nam đang được mở rộng từ đối thoại chính sách và hỗ trợ kỹ thuật sang các ứng dụng cụ thể tại đơn vị điện lực.

Ngoài Biên bản ghi nhớ ký kết với Cục Điện lực Việt Nam, vào ngày 29/9/2026, Liên minh Năng lượng Toàn cầu cũng đã ký Biên bản ghi nhớ về chuyển dịch năng lượng và hiện đại hóa lưới điện với Tổng công ty Điện lực TP Hồ Chí Minh (EVNHCMC).

Trong giai đoạn đầu, hai bên sẽ triển khai chương trình “Utility Charter” kéo dài sáu tháng nhằm đánh giá hệ thống hiện có của EVNHCMC, xác định các ưu tiên và xây dựng lộ trình triển khai.

Các nội dung hợp tác tiềm năng bao gồm xây dựng bản sao số (digital twin) của lưới điện phân phối, quản lý các nguồn năng lượng phân tán và phát triển các giải pháp BESS.

Việc triển khai ở cấp đơn vị điện lực tạo cơ hội để các giải pháp số và công nghệ lưu trữ được đánh giá trong điều kiện vận hành thực tế, đồng thời bổ sung dữ liệu và kinh nghiệm cho quá trình hiện đại hóa lưới điện tại Việt Nam.

Hướng tới vai trò của Việt Nam trong hiện đại hóa lưới điện khu vực

Các hoạt động trên là một phần trong chương trình Lưới điện Tương lai (Grids of the Future) của Liên minh Năng lượng Toàn cầu, tập trung kết nối các giải pháp về số hóa lưới điện, năng lượng tái tạo phân tán và lưu trữ năng lượng với điều kiện thực tế tại từng quốc gia.

Tại Việt Nam, việc kết hợp giữa đối thoại cấp quốc gia, phát triển công cụ số, ứng dụng tại đơn vị điện lực và xây dựng năng lực kỹ thuật trong nước đang tạo nền tảng để các giải pháp hiện đại hóa lưới điện được thử nghiệm, hoàn thiện và triển khai trong thực tế, làm tiền đề để mở rộng ra khu vực.

“Việt Nam có nhiều tiềm năng để trở thành một trung tâm quan trọng về hiện đại hóa lưới điện trong khu vực Đông Nam Á. Đây là cơ hội để Việt Nam phát triển những giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế trong nước, đồng thời tích lũy kinh nghiệm có thể chia sẻ và áp dụng rộng rãi hơn trong khu vực,” bà Minh Nguyễn, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam, Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh, cho biết.

“Hiện đại hóa lưới điện Việt Nam đòi hỏi sự hợp tác và phối hợp kỹ thuật liên tục trong toàn ngành năng lượng khi hệ thống ngày càng tích hợp nhiều nguồn năng lượng tái tạo và công nghệ mới. Thông qua hợp tác với Liên minh Năng lượng Toàn cầu, chúng tôi đang cùng xác định các ưu tiên mang tính thực tiễn trong những lĩnh vực như số hóa lưới điện và hệ thống pin lưu trữ năng lượng, đồng thời củng cố nền tảng kỹ thuật cần thiết để hỗ trợ triển khai”, ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết.

Bên cạnh các nội dung ưu tiên nêu trên, Cục Điện lực mong muốn Tổ công tác tiếp tục nghiên cứu và đề xuất các sáng kiến hợp tác mới, trên cơ sở nhu cầu thực tế của Việt Nam và thế mạnh của các đối tác quốc tế. Mục tiêu là bảo đảm các nội dung trong Biên bản ghi nhớ được triển khai thực chất, có sản phẩm cụ thể và hỗ trợ các cơ quan, doanh nghiệp trong triển khai các hoạt động.

Hai bên hướng tới xây dựng Tổ công tác trở thành một cơ chế trao đổi thường xuyên, linh hoạt và hiệu quả, qua đó tăng cường chia sẻ tri thức, kinh nghiệm, công nghệ và huy động các nguồn lực cần thiết cho quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Thông qua các hoạt động hợp tác trong thời gian tới, Cục Điện lực và Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh hướng tới đóng góp thiết thực vào quá trình hiện đại hóa hệ thống điện, phát triển lưu trữ năng lượng và nâng cao khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời hỗ trợ Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống điện an toàn, tin cậy, linh hoạt và bền vững trong giai đoạn mới.