Thúc đẩy thư viện số dùng chung, tăng kết nối và chia sẻ dữ liệu

Ngày 30-5, Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh phối hợp với Thư viện Số Việt Nam (ViLIB) tổ chức hội thảo khoa học “Chuyển đổi số thư viện: Thách thức và cơ hội”.

Hội thảo nhằm đánh giá thực trạng chuyển đổi số trong hệ thống thư viện; nhận diện khó khăn, thách thức và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động trong bối cảnh mới.

Chuyển đổi số thư viện: Lấy người dùng làm trung tâm

Tại đây, PGS.TS Nguyễn Thế Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, cho rằng phát triển thư viện số đòi hỏi nguồn đầu tư bền vững cho hạ tầng công nghệ, bảo mật dữ liệu, bản quyền cơ sở dữ liệu, đào tạo nhân lực và vận hành hệ thống.

“Nếu thiếu tiêu chuẩn và kiến trúc chung, các thư viện sẽ tiếp tục phát triển riêng lẻ, gây khó khăn cho việc liên thông, chia sẻ dữ liệu và làm giảm hiệu quả đầu tư” - ông Dũng nói.

Quang cảnh buổi hội thảo. Ảnh: HẢI NHI

Từ đó, ông Dũng cho rằng phát triển thư viện số không chỉ dừng ở đầu tư công nghệ hay số hóa tài liệu, mà là quá trình đổi mới toàn diện về quản trị, tổ chức nguồn tin và phương thức phục vụ. Trong môi trường số, các nền tảng công nghệ, dịch vụ thư viện, giao diện truy cập và công cụ tìm kiếm cần được thiết kế theo hướng lấy người dùng làm trung tâm, nhằm nâng cao trải nghiệm và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin.

Đồng quan điểm, TS Thái Thu Hoài, Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Thư viện và Xuất bản, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, cho rằng chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò của thư viện.

Theo đó, thư viện không chỉ là nơi lưu trữ, phổ biến tài liệu mà cần trở thành một bộ phận của hạ tầng tri thức số quốc gia, thực hiện chức năng kết nối, tổ chức, chia sẻ và lan tỏa tri thức.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều thách thức như dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa, chưa bảo đảm khả năng liên thông; hoạt động số hóa còn cục bộ, chưa hình thành hệ sinh thái dữ liệu dùng chung.

Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ còn hạn chế, nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi các vấn đề về bản quyền số, xuất bản điện tử và chia sẻ tài nguyên số tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới.

Xây dựng thư viện số dùng chung, hướng tới kết nối và chia sẻ tài nguyên

Cũng tại hội thảo, ông Nguyễn Anh Dũng, nhà sáng lập và Chủ tịch ViLIB, cho rằng nhu cầu tiếp cận tri thức của người dân đang chuyển mạnh sang môi trường trực tuyến, trong khi nhiều thư viện vẫn hoạt động riêng lẻ, thiếu kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Nhà sáng lập và Chủ tịch ViLIB. Ảnh: BTC

“Chúng tôi đang phát triển mô hình thư viện số dùng chung theo hướng kết nối thư viện, nhà xuất bản, cơ sở đào tạo, đơn vị sở hữu tài nguyên và người đọc trong một hệ sinh thái thống nhất, nhằm chuẩn hóa dữ liệu, chia sẻ tài nguyên và bảo đảm khai thác nội dung số hợp pháp, bền vững” - ông Dũng trao đổi.

Từ thực tiễn, ThS Vĩnh Quốc Bảo, Phó Giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM, nhận định việc hình thành TP.HCM mới mở ra cơ hội tái cấu trúc hệ thống thư viện theo hướng hiện đại, đồng bộ. Tuy nhiên, việc không còn cấp huyện cũng đặt ra yêu cầu xây dựng mô hình thư viện số tích hợp hai cấp để bảo đảm điều phối và kết nối hệ thống.

Ông đề xuất cơ chế quản trị tập trung đối với tài nguyên và bản quyền số, trong đó thư viện trung tâm đóng vai trò hạt nhân, giúp người dân có thể tiếp cận kho tài nguyên chung thông qua một thẻ thư viện số.