Thành phố Hà Nội: Xây dựng lộ trình hướng tới đô thị xanh, sạch, phát triển bền vững

Việc nhận diện, kiểm soát chặt chẽ nguồn phát thải và vạch ra lộ trình chuyển đổi xanh không chỉ là nhiệm vụ cấp bách, mà còn là chìa khóa chiến lược để Hà Nội vững bước trở thành đô thị sinh thái, thông minh và phát triển bền vững.

Áp lực khổng lồ từ lượng phương tiện cá nhân

Hà Nội đang phải gồng mình gánh chịu sức ép rất lớn từ sự gia tăng chóng mặt của phương tiện giao thông cá nhân. Theo số liệu thống kê, thành phố hiện quản lý khoảng 9,3 triệu xe mô tô, xe gắn máy cùng hàng chục nghìn xe điện các loại, đó là chưa kể đến một lượng lớn phương tiện từ các địa phương lân cận thường xuyên đổ về nội đô lưu thông. Với tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân luôn duy trì ở mức 4-5% mỗi năm, tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường đang diễn biến hết sức phức tạp.

Trong những năm gần đây, chất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố Hà Nội có thời điểm suy giảm, đặc biệt tại khu vực trung tâm đô thị nơi tập trung mật độ dân cư cao, lưu lượng giao thông lớn và nhiều hoạt động kinh tế - xã hội.

Theo kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện trong các năm 2023 - 2025, tỷ lệ đóng góp đối với bụi PM2.5 trên địa bàn thành phố từ hoạt động giao thông - vận tải chiếm 25%, xây dựng và bụi đường chiếm 20%, đốt mở chiếm 12%, bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm, bao gồm cả công nghiệp 27% và nguồn khác 6%.

Những chiếc xe máy cũ nát lưu thông trên đường phố không chỉ gây mất an toàn giao thông, mỹ quan đô thị mà còn là nguồn phát thải gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: PV

Thực tiễn này đặt ra một bài toán mang tính sống còn: Nếu không có những biện pháp can thiệp quyết liệt và tận gốc rễ để kiểm soát nguồn phát thải cơ giới, những nỗ lực xây dựng một Thủ đô "Văn hiến - văn minh - hiện đại" sẽ khó có thể trọn vẹn.

Nhận thức sâu sắc tính chất nghiêm trọng của vấn đề, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã chủ động ban hành và từng bước hiện thực hóa lộ trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông. Đây là một cuộc cách mạng đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Trọng tâm của lộ trình này là việc thiết lập các vùng phát thải thấp tại các phường lõi trung tâm. Theo đó, thành phố khẩn trương nghiên cứu các chế tài nhằm hạn chế, tiến tới dừng hẳn hoạt động của các loại xe máy cũ nát không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời siết chặt quy trình đăng kiểm khí thải đối với ô tô.

Đặc biệt, dựa trên nền tảng của Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đi vào thực tiễn, Hà Nội có thêm hành lang pháp lý vững chắc để áp dụng các chính sách đặc thù, như thu phí phương tiện cơ giới đi vào một số khu vực có nguy cơ ùn tắc và ô nhiễm cao, qua đó dùng công cụ kinh tế để điều tiết hành vi tham gia giao thông.

Song song với việc "siết" phương tiện cá nhân, lộ trình "mở" cho các phương tiện thân thiện với môi trường đang được đẩy mạnh. Theo đó, Hà Nội đang đẩy nhanh tiến độ triển khai Kế hoạch hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí metan. Việc khuyến khích người dân chuyển đổi từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện được cụ thể hóa bằng các quy hoạch mạng lưới trạm sạc đồng bộ tại các bãi đỗ xe, trung tâm thương mại và khu chung cư.

Nhìn nhận dưới góc độ quản lý môi trường, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá việc thiết lập Vùng phát thải thấp là xu hướng tất yếu của các đô thị hiện đại, hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển xanh.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An nhấn mạnh: "Tôi cho rằng đây là bước đi cần thiết và không thể chậm trễ hơn. Chất lượng môi trường sống của người dân phải được đặt lên hàng đầu. Nếu không kiểm soát tốt nguồn phát thải, đặc biệt là phát thải từ giao thông, Hà Nội sẽ tiếp tục đối mặt với áp lực rất lớn về ô nhiễm không khí".

"Bước đệm" vững chắc đưa Hà Nội trở thành một đô thị xanh, bền vững

Trong công cuộc xanh hóa giao thông, sự chia sẻ, đồng hành của người dân là yếu tố quyết định thành bại. Đánh giá về quyết tâm của thành phố Hà Nội trong việc nhận diện, kiểm soát chặt chẽ nguồn phát thải và vạch ra lộ trình chuyển đổi xanh, ông Nguyễn Văn Bình, 65 tuổi, phường Cửa Nam (Hà Nội) khẳng định: “Việc kiểm soát khí thải giao thông là một bài toán hóc búa, đụng chạm đến thói quen sinh hoạt và sinh kế của hàng triệu người. Tuy nhiên, chúng ta không thể đánh đổi môi trường lấy sự tiện lợi cá nhân.

Thành phố đã vạch ra lộ trình rất rõ ràng: Không cấm đoán cực đoan mà thực hiện theo từng giai đoạn, có sự hỗ trợ chuyển đổi phương tiện cho những đối tượng yếu thế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban, sở, ngành trong việc ứng dụng công nghệ giám sát và xử phạt nguội đối với phương tiện xả thải vượt mức quy định đang tạo ra tính răn đe rất cao, đưa kỷ cương giao thông đi vào nề nếp”.

Người dân đang dần thay đổi thói quen di chuyển bằng phương tiện công cộng. Ảnh: NT

Với vai trò là người dân được trực tiếp thụ hưởng môi trường sống đô thị, ông Bùi Xuân Lộc, cán bộ hưu trí sinh sống tại phường Ba Đình chia sẻ: “Gia đình tôi sống ngay mặt phố lớn, nhiều năm qua vô cùng thấm thía cảnh bụi bặm và tiếng ồn bủa vây từ sáng đến đêm. Khi nghe tin thành phố sắp sửa áp dụng kiểm tra khí thải xe máy định kỳ và hạn chế xe cũ nát, bà con trong khu phố chúng tôi rất phấn khởi và đồng tình. Mỗi người dân chịu khó thay đổi thói quen, có thể đi bộ xa hơn, hoặc chuyển sang dùng xe buýt điện, xe đạp công cộng thì tương lai Thủ đô sẽ có được bầu không khí trong lành để hít thở. Đó là cái “lời” lớn nhất mà mỗi người dân đều mong muốn”.

Để người dân tự nguyện từ bỏ phương tiện cá nhân gây ô nhiễm, điều kiện tiên quyết là phải cung cấp cho họ những giải pháp thay thế ưu việt. Do đó, việc hoàn thiện mạng lưới vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn được xem là “xương sống” của chiến lược phát triển bền vững.

Việc đưa vào vận hành hiệu quả các tuyến đường sắt đô thị (Metro) như Cát Linh - Hà Đông, Nhổn - Ga Hà Nội chính là những bằng chứng sắc nét nhất cho tư duy đột phá của Thủ đô. Cùng với metro, mạng lưới xe buýt của Hà Nội đang trải qua cuộc “thay máu” toàn diện khi hàng loạt tuyến buýt sử dụng động cơ diesel cũ kỹ dần được thay thế bằng xe buýt điện và xe buýt chạy bằng năng lượng sạch (CNG). Sự êm ái, sạch sẽ và văn minh của những phương tiện xanh này đã thay đổi hoàn toàn định kiến của người dân về giao thông công cộng.

Hơn thế nữa, Hà Nội đang từng bước khôi phục lại không gian cho các phương thức di chuyển phi cơ giới. Các dự án mở rộng vỉa hè, kiến tạo lối đi bộ an toàn cùng dịch vụ cho thuê xe đạp đô thị được triển khai rộng khắp các quận nội thành đã tạo thành chuỗi liên kết hoàn hảo, giúp người dân dễ dàng tiếp cận các nhà ga, bến xe mà không cần bận tâm tới xe máy.

Kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông là hành trình gian nan nhưng không thể thoái lui. Khi các điểm nghẽn về hạ tầng trạm sạc được khơi thông, các cơ chế hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện được ban hành minh bạch, vùng phát thải thấp sẽ không chỉ là ranh giới cấm xe, mà sẽ trở thành "bước đệm" vững chắc đưa Hà Nội thực sự bước vào kỷ nguyên của một đô thị văn minh, xanh, bền vững.