Thực hư thông tin về 'chiến dịch bí mật' của Mỹ tại eo biển Hormuz

Con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: AA/TTXVN

Theo truyền thông phương Tây, trong phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 10/6, ông Trump cho rằng Iran không phát hiện được việc nhiều tàu chở dầu đã được hộ tống rời khỏi khu vực bị phong tỏa vào ban đêm trong tình trạng tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS).

Sau đó, trên mạng xã hội Truth Social, nhà lãnh đạo Mỹ cho biết khoảng 200 tàu đã thoát khỏi khu vực theo cách này, vận chuyển hơn 100 triệu thùng dầu tới thị trường thế giới.

Tuyên bố trên đã làm dấy lên câu hỏi về thực tế các hoạt động vận tải dầu mỏ đang diễn ra tại eo biển Hormuz.

“Nhiệm vụ bí mật”

Tại một phiên điều trần ở Quốc hội Mỹ, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho biết ông không nắm được thông tin về việc Mỹ hỗ trợ vận chuyển hàng triệu thùng dầu ra khỏi vùng Vịnh. Tuy nhiên, ông cũng xác nhận quân đội Mỹ đã tham gia hỗ trợ một số hoạt động vận tải dầu qua eo biển Hormuz.

Nhiều chuyên gia cho rằng khó có thể coi đây là một hoạt động hoàn toàn bí mật đối với Iran. Trong thời gian gần đây, nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đã ghi nhận số lượng gia tăng các chuyến tàu chở dầu đi qua eo biển vào ban đêm và tắt hệ thống AIS để hạn chế bị theo dõi.

Theo Lloyd's List, đơn vị chuyên cung cấp dữ liệu và thông tin hàng hải, Quân đội Mỹ đã hỗ trợ một số chuyến hải trình dạng này thông qua các hoạt động giám sát từ xa. Các phương tiện tự hành, máy bay và thiết bị bay không người lái đã tham gia hộ tống tàu đi qua khu vực phía Nam eo biển Hormuz, gần bờ biển Oman.

Sau khi ra khỏi eo biển, các tàu chở dầu chuyển hàng sang những tàu khác đang chờ sẵn tại vịnh Oman. Sau đó, các tàu rỗng quay trở lại vùng Vịnh để tiếp tục nhận hàng mới.

Tổng Biên tập Lloyd's List Richard Meade cho biết các tàu tắt tín hiệu AIS khi đi qua eo biển thường quay trở lại để nhận thêm dầu từ UAE, Saudi Arabia, Bahrain, Qatar và Iraq. Theo ông, phần lớn hoạt động này diễn ra vào ban đêm.

Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Lưu lượng tàu dầu và khí đốt qua eo biển Hormuz hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với trước khi khủng hoảng bùng phát, song một số dữ liệu cho thấy hoạt động vận tải đang dần được nối lại.

Theo Trung tâm Thông tin Hàng hải Hỗn hợp (JMIC), trước khủng hoảng, trung bình mỗi ngày có khoảng 138 tàu qua lại tuyến đường thủy này.

Tuy nhiên, khi xung đột nổ ra, ước tính số lượng tàu đi qua eo biển trong cả tháng 3 chỉ tương đương lưu lượng của một ngày trong điều kiện bình thường.

Dữ liệu từ Lloyd's List cho thấy khoảng 25% số tàu có mặt tại vùng Vịnh khi cuộc khủng hoảng bắt đầu đã rời khu vực kể từ đó. Nhiều tàu trong số này vận chuyển dầu và khí đốt tới khách hàng trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, khối lượng năng lượng thực tế được vận chuyển có thể lớn hơn những gì số liệu hiện có phản ánh. Việc tắt hệ thống AIS khiến hành trình của tàu khó theo dõi hơn, trong khi một số tàu được cho là liên tục qua lại eo biển để trung chuyển nhiên liệu sang các tàu neo đậu tại vịnh Oman.

Ảnh vệ tinh cho thấy nhiều tàu đã nhận hàng tại các cảng vùng Vịnh trước khi thực hiện các chuyến đi không phát tín hiệu và chuyển tải trên biển.

Các nhà phân tích của Lloyd's List ghi nhận 36 lượt tàu đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn từ ngày 1 - 7/6, trong đó có 17 lượt không phát tín hiệu AIS và 19 lượt có thể theo dõi được.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng nhiều trường hợp chỉ được phát hiện sau khi tàu bật lại tín hiệu ở một vị trí khác, khiến việc xác định chính xác số chuyến đi dạng này trở nên khó khăn.

Bao nhiêu dầu đang được đưa ra thị trường?

Do khó xác định chính xác số chuyến vận tải không phát tín hiệu, con số 100 triệu thùng dầu mà ông Trump đưa ra hiện chưa thể kiểm chứng đầy đủ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia của công ty dữ liệu Kpler, con số này nhìn chung phù hợp với lưu lượng dầu thô từ các nước sản xuất vùng Vịnh, không bao gồm Iran, mà họ quan sát được. Dù vậy, nếu chính xác, khối lượng này cũng chỉ tương đương lượng dầu thường đi qua eo biển Hormuz trong khoảng 5 ngày trước khủng hoảng.

Nhiều nhà phân tích cho rằng lượng dầu thực tế rời khỏi vùng Vịnh có thể cao hơn đáng kể so với các số liệu công khai, nhờ các hoạt động trung chuyển trên biển và những chuyến vận tải không phát tín hiệu.

Theo Kpler, hoạt động chuyển tải giữa các tàu có thể đã giúp trung bình khoảng 1,9 triệu thùng dầu mỗi ngày được đưa từ eo biển Hormuz ra vịnh Oman kể từ đầu tháng 4.

Ngân hàng JP Morgan ước tính con số này từng đạt khoảng 2,1 triệu thùng/ngày vào cuối tháng 5, trong khi Piper Sandler cho rằng mức cao nhất có thể lên tới 2,9 triệu thùng/ngày.

Dù vậy, các mức trên vẫn thấp hơn nhiều so với khoảng 15,6 triệu thùng dầu mỗi ngày từng đi qua eo biển Hormuz trước khi xung đột xảy ra.

Giá dầu có thể hạ nhiệt?

Trong những tuần gần đây, giá dầu Brent đã giảm từ hơn 110 USD/thùng xuống khoảng 93 USD/thùng, dù lượng dầu dự trữ toàn cầu tiếp tục suy giảm.

Theo các nhà phân tích, một phần nguyên nhân có thể xuất phát từ việc ngày càng nhiều dầu thô được đưa ra thị trường thông qua các tuyến vận tải ngoài luồng phong tỏa.

JP Morgan nhận định khối lượng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ vẫn đang tiếp tục đi qua eo biển Hormuz ở mức đáng kể nhờ các hoạt động vận chuyển bí mật.

Bên cạnh đó, Saudi Arabia và UAE vẫn duy trì xuất khẩu khoảng 4,5 triệu thùng dầu mỗi ngày thông qua các tuyến đường ống ngoài vùng Vịnh. Trong khi đó, Trung Quốc giảm nhập khẩu nhờ sử dụng lượng dự trữ dầu đang ở mức cao.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng nếu lưu lượng vận chuyển dầu không sớm trở lại bình thường, giá năng lượng có thể tiếp tục chịu áp lực tăng trong thời gian tới.

Ông Jan Stuart, chuyên gia kinh tế năng lượng toàn cầu của Piper Sandler, dự báo giá dầu Brent có thể đạt trung bình khoảng 130 USD/thùng trong tháng 7 và tháng 8, khi tồn kho dầu toàn cầu tiếp tục giảm trong lúc nhu cầu nhiên liệu tăng cao trong mùa Hè.