Thực phẩm siêu chế biến được bán bằng chiến thuật bán thuốc lá?

Theo các nhà nghiên cứu, các công ty thuốc lá đã sử dụng chính những chiến lược từng giúp họ phát triển hoạt động kinh doanh thuốc lá toàn cầu, để đẩy mạnh kinh doanh siêu thực phẩm chế biến. Ảnh: AFP/ TTXVN

Số mới nhất của Tạp chí Y tế Công cộng Mỹ (American Journal of Public Health - AJPH) tập trung vào thực phẩm siêu chế biến (UPF) với nội dung cho thấy các tập đoàn thuốc lá lớn đã sử dụng những chiến lược từng giúp họ bán thuốc lá để tiếp thị các sản phẩm thực phẩm siêu chế biến, trong đó có Lunchables – thương hiệu thực phẩm hướng tới trẻ em.

Theo tạp chí trên, những điểm tương đồng giữa thực phẩm siêu chế biến và thuốc lá không chỉ nằm ở cách sản phẩm được thiết kế và tiếp thị nhằm thúc đẩy tiêu dùng quá mức, mà còn ở lượng bằng chứng ngày càng tăng cho thấy UPF có liên quan tới nhiều nguy cơ sức khỏe. Các nguy cơ này bao gồm bệnh tim mạch, một số loại ung thư và suy giảm chức năng nhận thức.

Trong cuộc họp báo ngày 2/6, bà Cindy Leung, giáo sư dinh dưỡng sức khỏe cộng đồng tại Đại học Harvard, cho biết những người có chế độ ăn chứa nhiều thực phẩm siêu chế biến có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ cao hơn 58%, nguy cơ suy giảm nhận thức nhẹ cao hơn 46% và nguy cơ mắc một trong hai tình trạng trên cao hơn 47%.

Bà Leung nhấn mạnh rằng những kết quả này dựa trên các nghiên cứu quan sát, bởi các thử nghiệm lâm sàng về dinh dưỡng thường khó thực hiện. Tuy nhiên, bà cho rằng các kết quả này có ý nghĩa thống kê và hoàn toàn có cơ sở sinh học để giải thích.

Nghiên cứu của bà Leung cùng nhiều chuyên gia khác được công bố trong số đặc biệt của Tạp chí Y tế Công cộng Mỹ tiếp nối một nghiên cứu gần đây trên tạp chí Milbank Quarterly. Nghiên cứu này mô tả cách các công ty thuốc lá như RJ Reynolds và Philip Morris đã áp dụng kinh nghiệm bán thuốc lá để kinh doanh thực phẩm siêu chế biến sau khi mua lại các công ty như Nabisco và Kraft.

Các chiến lược đó bao gồm tối ưu hóa tỷ lệ carbohydrate và chất béo để tạo cảm giác thỏa mãn nhanh, tăng tối đa “tác động khoái cảm” và phát triển các sản phẩm mang lại cảm giác đạt được "phần thưởng" tức thời nhưng nhanh chóng mất đi, khiến người tiêu dùng muốn sử dụng tiếp.

Bà Tera Fazzino, giáo sư tâm lý học và nhà nghiên cứu về hành vi nghiện tại Đại học Kansas, cho biết bà đã phân tích hơn 100 tài liệu nội bộ từng được giữ bí mật của ngành công nghiệp thuốc lá.

Theo bà, các công ty này “đã sử dụng chính những chiến lược từng giúp họ phát triển hoạt động kinh doanh thuốc lá toàn cầu để phát triển hoạt động kinh doanh thực phẩm trên toàn thế giới”.

Họ không chỉ lặp lại các phương thức cũ trong việc phát triển sản phẩm và quảng bá thương hiệu mà còn tích cực thâu tóm các công ty thực phẩm nhỏ.

Những sản phẩm thực phẩm cỡ lớn được phát triển theo mô hình “thuốc lá cỡ lớn”. Bà Fazzino cho biết các hãng thuốc lá từng tạo ra dòng thuốc lá “light” (nhẹ hơn) nhằm giữ chân khách hàng lo ngại về tác hại sức khỏe. Sau đó, chiến lược này được áp dụng cho các sản phẩm thực phẩm siêu chế biến với các nhãn như “ít béo” hoặc “giảm chất béo”.

Theo bà Laura Schmidt, giáo sư chính sách y tế tại Đại học California San Francisco, thương hiệu thực phẩm dành cho trẻ em Lunchables cũng được phát triển dựa trên những chiến lược tương tự.

Philip Morris mua lại Kraft vào năm 1988 và ngay sau đó đưa Lunchables ra thị trường trên toàn nước Mỹ.

“Các nhà thiết kế sản phẩm tại Philip Morris có một phương pháp gọi là phát triển sản phẩm dựa trên người tiêu dùng. Họ sử dụng nghiên cứu tâm lý để hiểu những mong muốn và nhu cầu tiềm ẩn của khách hàng”, bà Schmidt cho biết.

Theo bà, Lunchables được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu độc lập, tự chủ và vui chơi vốn có của trẻ em.

Bà Marion Nestle, chuyên gia dinh dưỡng và giáo sư danh dự về y tế công cộng tại Đại học New York, đánh giá cao phong trào “Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại” (MAHA) vì đã giúp nâng cao nhận thức về thực phẩm siêu chế biến.

Tuy nhiên, bà cũng cho rằng đây là phong trào mang tính cảm xúc nhiều hơn là dựa trên khoa học nên đôi khi vẫn mắc sai sót.

Đồng quan điểm, bà Lindsey Smith Taillie, giáo sư dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Toàn cầu Gillings, nhận định MAHA xứng đáng được ghi nhận vì đã chuyển hướng cuộc tranh luận từ trách nhiệm cá nhân sang vai trò của ngành công nghiệp thực phẩm – đơn vị sản xuất, bán và quảng bá các sản phẩm này, đặc biệt là đối với trẻ em.

Dù vậy, giáo sư Nestle và nhiều chuyên gia cho rằng một số chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Theo bà, thay vì tiếp tục trợ cấp mạnh cho ngô – nguyên liệu chính để sản xuất siro ngô hàm lượng fructose cao, thành phần phổ biến trong nhiều thực phẩm siêu chế biến – chính phủ có thể chuyển một phần hỗ trợ sang các loại trái cây và rau củ tươi.

Bà cũng cho rằng chương trình hỗ trợ dinh dưỡng SNAP giúp người dân dễ tiếp cận thực phẩm lành mạnh hơn, nhưng chính quyền hiện nay lại đang tìm cách cắt giảm số người tham gia chương trình này.

Sau khi Lunchables được Kraft phát triển dưới thời Philip Morris, Kraft trở thành công ty độc lập và sau đó sáp nhập với Heinz để hình thành tập đoàn Kraft-Heinz. Trong khi đó, Philip Morris đã đổi tên thành Altria.

Cả Altria và Kraft Heinz đều không phản hồi các yêu cầu bình luận từ báo The Guardian.