Thực thi EPR: Gỡ điểm nghẽn thu gom, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn
Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đang trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh, có trách nhiệm và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn, cần tháo gỡ những điểm nghẽn trong thu gom, phân loại, tái chế, đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa nhà sản xuất, đơn vị tái chế và người tiêu dùng.
Từ trách nhiệm pháp lý đến liên kết chuỗi tái chế
Sáng 18/11, tại Hà Nội, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF), Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) và Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn”.
Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực thi EPR, yêu cầu doanh nghiệp (DN) quan tâm hơn đến trách nhiệm thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng.

Đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: NN
Tuy nhiên, từ quy định pháp luật đến thực tiễn triển khai vẫn còn những vấn đề cần giải quyết, nhất là tổ chức mạng lưới thu gom, phân loại tại nguồn, kết nối đơn vị tái chế và bảo đảm hiệu quả vận hành.
Một trong những vấn đề trọng tâm của Diễn đàn là làm rõ cơ chế thực thi EPR, những khó khăn, vướng mắc và giải pháp thúc đẩy hình thành thị trường tái chế bền vững. Phát biểu tại Diễn đàn ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường EPR không chỉ là công cụ chính sách quan trọng trong bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn mà còn là động lực để DN đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao trách nhiệm với môi trường, cộng đồng.

Ông Đinh Viết Khang, đại diện Vinamilk, giới thiệu về chương trình hợp tác thực hiện EPR.
Tuy nhiên, cơ chế này vẫn chưa thực sự phát huy hiệu quả. Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, nâng cao ý thức tuân thủ của DN, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và cơ sở thu gom, tái chế. Đặc biệt, cần hình thành các chuỗi liên kết thực chất giữa nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị thu gom, tái chế và người tiêu dùng.
Ở góc độ kinh doanh có trách nhiệm, ông Hoàng Thành Vĩnh, Quản lý chương trình về Kinh tế tuần hoàn, Chất thải, Hóa chất và Đại dương (UNDP Việt Nam), kinh doanh có trách nhiệm không chỉ dừng ở việc tuân thủ pháp luật mà còn hướng tới tạo ra giá trị tích cực cho con người, môi trường và xã hội.
Việt Nam hiện là một trong 5 quốc gia đầu tiên tham gia thí điểm Sáng kiến Thu mua có trách nhiệm (RSI) do The Circulate Initiative (TCI) khởi xướng, nhằm cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ quyền lợi người thu gom phế liệu tự do và xây dựng chuỗi cung ứng tái chế công bằng, minh bạch.
Đến quý III/2026, chương trình thí điểm chuỗi cung ứng tái chế nhựa tại Việt Nam đã thu mua có trách nhiệm 44.850 tấn nhựa phế liệu, trực tiếp và gián tiếp cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc cho 8.422 lao động. Hàng trăm doanh nghiệp, cơ sở thu mua phế liệu được tập huấn về khung RSI, nghĩa vụ thuế và an toàn vệ sinh lao động. Từ hiệu quả thực tiễn, ông Vĩnh nhấn mạnh, việc nhân rộng mô hình này đòi hỏi sự phối hợp giữa DN và cơ quan quản lý. Các nhãn hàng, nhà sản xuất cần chủ động cam kết thực hiện RSI, trong khi tổ chức được ủy quyền thực hiện trách nhiệm nhà sản xuất (PRO) và đơn vị tái chế cần tích hợp tiêu chuẩn thu mua có trách nhiệm vào quy trình thực hiện nghĩa vụ EPR. Đây là giải pháp góp phần minh bạch hóa chuỗi thu gom, tái chế và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc phế liệu.
Thí điểm 125 điểm thu gom, phân loại dựa trên dữ liệu
Một trong những giải pháp cụ thể để đưa EPR vào cuộc sống là xây dựng mạng lưới thu gom bao bì sau sử dụng gắn với giáo dục phân loại rác tại nguồn và ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu. Trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa Vinamilk, Tetra Pak, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và các bên thu gom, tái chế, giai đoạn thí điểm 2026-2027 đặt mục tiêu xây dựng 125 điểm thu gom tại 4 tỉnh, thành phố; bảo đảm 100% vỏ hộp thu gom được chuyển đến cơ sở tái chế đáp ứng yêu cầu.
Chương trình đồng thời hướng tới tiếp cận 15.000 học sinh và kết nối 400 đại biểu, đơn vị liên quan. Mạng lưới thu gom tuần hoàn vỏ hộp sữa sẽ triển khai tại 110 cửa hàng Vinamilk và 15 trường học. 110 cửa hàng được phân bổ tại TP.HCM (70 điểm), Hà Nội (15 điểm), Quảng Ninh (13 điểm) và Đà Nẵng (12 điểm). Người dân có thể quét mã QR để xác định địa điểm thu gom gần nhất.
Theo kết quả triển khai từ tháng 8 đến ngày 10/11/2026, chương trình đã thu gom được hơn 16 tấn vỏ hộp giấy, tương đương khoảng 3,2 triệu vỏ hộp (ước tính trung bình 5g/vỏ). Trong đó, TP.HCM và Hà Nội đóng góp hơn 83% tổng lượng thu gom.
Chia sẻ tại chương trình, ông Đinh Viết Khang, đại diện Vinamilk cho biết phát triển bền vững đã được DN tích hợp vào chiến lược kinh doanh từ nhiều năm trước, gắn với mục tiêu giảm tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, Trưởng phòng Phát triển bền vững (Tetra Pak) phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: NN
Bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, Trưởng phòng Phát triển bền vững (Tetra Pak) cho biết DN không chỉ cung cấp giải pháp bao bì giấy mà còn phát triển các giải pháp tích hợp từ chế biến, đóng gói, tự động hóa đến dịch vụ kỹ thuật. Trong đó, công nghệ bao bì tiệt trùng giúp bảo quản thực phẩm an toàn mà không cần làm lạnh trong quá trình phân phối. DN đồng thời phối hợp với các đối tác xây dựng chuỗi thu gom và tái chế bao bì sau sử dụng.
Hoàn thiện cơ chế EPR, đề xuất lùi thời hạn tái chế phương tiện giao thông
Bên cạnh những mô hình thực tiễn, hoàn thiện hành lang pháp lý được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả thực thi EPR trong thời gian tới.
Chia sẻ định hướng sửa đổi các quy định về EPR theo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi và các văn bản quy định chi tiết, bà Trần Thị Thu Hiền, chuyên viên phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dự thảo sửa đổi quy định về EPR đề xuất bỏ cơ chế đóng góp tài chính để hoàn thành nghĩa vụ tái chế. Mục tiêu là tăng tính chủ động và trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu trong việc tổ chức thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau khi thải bỏ.

Một trong những giải pháp cụ thể để đưa EPR vào cuộc sống là xây dựng mạng lưới thu gom bao bì sau sử dụng gắn với giáo dục phân loại rác tại nguồn và ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu. Ảnh: NN
Để DN có thời gian chuẩn bị, dự thảo cho phép lựa chọn nhiều cách thực hiện. DN có thể tự thu hồi để tái chế hoặc chuyển giao cho đơn vị có chức năng phù hợp, thuê đơn vị thu hồi và tái chế, ủy quyền cho tổ chức trung gian (PRO), xuất khẩu để tái chế hoặc kết hợp các hình thức. Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2033, DN sẽ trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế hoặc chuyển giao cho đơn vị tái chế, hoặc ủy quyền cho PRO thực hiện.
Với tổ chức trung gian, dự thảo yêu cầu đăng ký nhóm sản phẩm, bao bì dự kiến nhận ủy quyền trước khi hoạt động. Tổ chức này phải thu hồi và chuyển giao sản phẩm, bao bì cho đơn vị tái chế phù hợp, đồng thời lưu hồ sơ, chứng từ để có thể kiểm tra từ khâu thu hồi đến kết quả tái chế. Báo cáo kết quả thực hiện phải được kiểm toán.

Nghi thức khởi động, công bố Bản ghi nhớ hợp tác về thúc đẩy thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững giai đoạn 2026-2030. Ảnh: NN
Theo bà Hiền, việc thu hồi hiện còn khó khăn, nhất là với sản phẩm, bao bì thuộc nhóm chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình. Dự thảo đề xuất cho phép DN, tổ chức trung gian, cơ sở tái chế và cơ sở xử lý chất thải tự lập hoặc phối hợp mở điểm thu hồi. Mỗi điểm có thể tiếp nhận nhiều loại sản phẩm, bao bì của các nhãn hiệu khác nhau.
Riêng với phương tiện giao thông đường bộ, dự thảo đề xuất lùi thời điểm bắt đầu thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2027 sang ngày 1/1/2030. Khoảng thời gian này giúp DN chuẩn bị hệ thống thu hồi, tiếp nhận phương tiện thải bỏ và hạ tầng tái chế.


