Thực thi nghĩa vụ L/C: Chậm trễ thanh toán đe dọa niềm tin thương mại quốc tế

Quy mô kim ngạch xuất khẩu và yêu cầu tất yếu về cơ chế thanh toán

Trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng, hoạt động ngoại thương đã trở thành động lực tăng trưởng chính. Chỉ tính riêng năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu nước ta đã đạt hơn 920 tỷ USD. Sự tăng trưởng mạnh mẽ này đặt ra yêu cầu tất yếu về một cơ chế thanh toán an toàn như thư tín dụng (L/C) để dung hòa lợi ích giữa các bên và tối ưu hóa dòng vốn.

L/C (Letter of Credit - Thư tín dụng) là một văn bản cam kết thanh toán có điều kiện của ngân hàng phát hành, thay mặt người nhập khẩu (người mua) trả tiền cho người xuất khẩu (người bán) khi họ xuất trình được bộ chứng từ hợp lệ, phù hợp với các điều khoản đã thỏa thuận. Đây là công cụ thanh toán quốc tế phổ biến nhằm bảo đảm an toàn, giảm thiểu rủi ro cho cả hai bên.

Năm 2025 kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đã đạt hơn 920 tỷ USD

Tại buổi tọa đàm “Thực thi nghĩa vụ L/C: Niềm tin trong thương mại quốc tế”, các chuyên gia pháp lý, tài chính cùng đại diện các nhà đầu tư và doanh nghiệp đã cùng thảo luận về nguyên tắc vận hành cũng như những rào cản đang tồn tại trong lĩnh vực này. Theo các chuyên gia, một kết quả nổi bật là Việt Nam đã hệ thống hóa và nội luật hóa thành công các tập quán quốc tế vào khung khổ pháp lý quốc gia.

Tọa đàm “Thực thi nghĩa vụ L/C: Niềm tin trong thương mại quốc tế” thu hút nhiều chuyên gia thương mại quốc tế từ các lĩnh vực tài chính, pháp chế, xuất nhập khẩu và các cơ quan báo chí tham dự

Việc chính thức định danh L/C là một nghiệp vụ cấp tín dụng đã tạo ra hành lang pháp lý đồng bộ, tương thích với các nguyên tắc của UCP 600. Ngay sau khi Thông tư số 21/2024/TT-NHNN được ban hành, các ngân hàng lớn đã chủ động xây dựng bộ quy tắc nội bộ và quy trình quản trị rủi ro mới. Điều này cho phép đa dạng hóa các sản phẩm như L/C xác nhận, L/C chuyển nhượng, hay UPAS L/C, đáp ứng nhu cầu tài chính linh hoạt của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Khoảng cách giữa nguyên tắc pháp lý quốc tế và thực tiễn vận hành

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, thực tiễn thi hành vẫn bộc lộ những hạn chế, đặc biệt là các tranh chấp phát sinh dẫn đến việc thực thi nghĩa vụ L/C bị gián đoạn. Nguyên tắc cốt lõi của L/C là “chứng từ phù hợp – phải thanh toán”, độc lập hoàn toàn với hợp đồng cơ sở theo quy tắc UCP 600. Khi bộ chứng từ được xác định là phù hợp, nghĩa vụ thanh toán mang tính bắt buộc và phải phát sinh ngay lập tức.

UCP 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits) là tập hợp các quy tắc quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, có hiệu lực từ ngày 01/07/2007. Bộ quy tắc này bao gồm 39 điều khoản, quy định chi tiết cách thức sử dụng, kiểm tra, và xử lý thư tín dụng (L/C) trong thanh toán quốc tế, giúp giảm rủi ro và tiêu chuẩn hóa hoạt động xuất nhập khẩu.

Từ trái qua phải (ông Mark Looney- Doanh nhân ngành Xây dựng và Kiến trúc, ông Pak Nak Jong – Nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa Doanh Nhân Hàn Quốc tại Việt Nam, ông Hồ Ngọc Anh – pháp chế công ty Koizumi)

Thế nhưng, thực tế lại xuất hiện những tình huống trì hoãn kéo dài. Theo số liệu của ICC, khoảng 60% đến 70% bộ chứng từ bị từ chối trong lần xuất trình đầu tiên do lỗi về tính phù hợp bề mặt. Áp lực về thời gian kiểm tra (5 ngày làm việc) đôi khi dẫn đến sai sót trong thông báo, gây tranh chấp không đáng có giữa ngân hàng phát hành và ngân hàng xuất trình.

Thách thức lớn nhất hiện nay là việc xử lý các “ngoại lệ gian lận”. Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu đã lợi dụng sự thiếu nhất quán trong tiêu chuẩn chứng minh tố tụng để biến tranh chấp hàng hóa nhỏ thành cái cớ trì hoãn thanh toán. Việc cơ quan tư pháp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để đình chỉ thanh toán L/C dựa trên tranh chấp hợp đồng cơ sở đã đặt ngân hàng vào "rủi ro kép": vi phạm cam kết quốc tế và đối mặt với rào cản pháp lý trong nước.

Củng cố uy tín và năng lực cạnh tranh quốc gia

Tại tọa đàm, các chuyên gia khẳng định các yếu tố nội bộ như thanh khoản hay kiểm soát quy trình không thể là lý do hợp lệ để trì hoãn nghĩa vụ đã phát sinh theo chuẩn mực quốc tế. Sự chậm trễ này gây ra 3 tầng hệ quả: chi phí giao dịch tăng do doanh nghiệp phải "định giá rủi ro thực thi", niềm tin thị trường suy giảm, và rủi ro hệ thống khi công cụ L/C bị suy yếu nền tảng tin cậy.

Bà Ngô Thu Hương – Trưởng phòng khách hàng Doanh Nghiệp, ngân hang Woori Việt Nam (bên trái) đang trả lời các câu hỏi của các doanh nghiệp tại tọa đàm

Trong bối cảnh tham gia các FTA thế hệ mới và Hiệp định bảo hộ đầu tư (BIT), việc thanh toán L/C gắn chặt với nguyên tắc Đối xử công bằng và thỏa đáng (FET). Nếu một nghĩa vụ tài chính bị trì hoãn bất hợp lý, sự việc có thể bị xem là vi phạm nguyên tắc FET, làm gia tăng rủi ro trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài vốn ưu tiên tính minh bạch và ổn định.

Khi nghĩa vụ không được đảm bảo, tác động sẽ vượt ra ngoài một giao dịch cụ thể, làm thay đổi cách đối tác quốc tế đánh giá môi trường đầu tư quốc gia. Nếu quá trình xử lý tranh chấp tại cơ quan tài phán bị kéo dài, rủi ro pháp lý sẽ chuyển hóa thành khủng hoảng niềm tin vào khả năng tiếp cận công lý.

Do đó, các chuyên gia thống nhất cần tăng cường tuân thủ chuẩn mực quốc tế và xây dựng cơ chế xử lý kịp thời các tình huống phát sinh. Cơ quan quản lý đóng vai trò thiết yếu trong việc đảm bảo tính nhất quán và minh bạch. Việc củng cố cơ chế thực thi và thúc đẩy đối thoại xây dựng chính là chìa khóa để bảo vệ niềm tin thị trường, bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư và duy trì hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.