Ứng dụng AI tạo đột phá cho nuôi trồng thủy sản Việt Nam

Ứng dụng AI tạo đột phá cho nuôi trồng thủy sản Việt Nam.

Trong bối cảnh ngành thủy sản đứng trước nhiều thách thức, từ chi phí sản xuất đến biến động môi trường, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang được xem là giải pháp then chốt để tạo đột phá. Từ các nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất, hướng đi này ngày càng được khẳng định như nền tảng giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và phát triển bền vững.

Những định hướng này được thể hiện rõ qua 29 báo cáo khoa học trình bày tại Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc lần thứ nhất năm 2026, phản ánh khá toàn diện thực trạng và yêu cầu đổi mới của ngành hiện nay.

Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NN&MT), các ý kiến tập trung vào những vấn đề then chốt như công tác giống, làm chủ nguyên liệu đầu vào, xử lý môi trường, chuyển đổi số và tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học với doanh nghiệp.

Trong đó, công tác giống tiếp tục được xác định là nền tảng của phát triển thủy sản, đòi hỏi đầu tư dài hạn với nhiều đối tượng nghiên cứu kéo dài hàng chục năm. Cùng với đó, việc chủ động nguồn nguyên liệu và kiểm soát môi trường nuôi được xem là yếu tố chiến lược nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN&MT), phát biểu tại Hội nghị khoa học công nghệ thủy sản và kiểm ngư toàn quốc lần thứ nhất năm 2026.

Ngoài ra, chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới. Theo đó, việc số hóa cần được triển khai đồng bộ từ nghiên cứu, sản xuất đến giám sát, cảnh báo và quan trắc môi trường nuôi. Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) giao Cục Thủy sản và Kiểm ngư chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu ngành. Trong năm 2026, hệ thống dữ liệu của ngành nông nghiệp và môi trường phải cơ bản hoàn thiện để phục vụ chia sẻ, khai thác thống nhất từ Trung ương đến địa phương và người dân.

Đáng chú ý, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc ứng dụng AI trong nuôi trồng thủy sản đang mang lại hiệu quả rõ rệt. Công nghệ này có thể theo dõi tăng trưởng vật nuôi theo thời gian thực, phát hiện sớm biến động môi trường và hỗ trợ người nuôi đưa ra quyết định kịp thời. Đây được xem là hướng đi tiềm năng đối với Việt Nam trong quá trình hiện đại hóa sản xuất.

Theo các chuyên gia, việc đưa AI vào ao nuôi có thể hỗ trợ người dân theo dõi chất lượng nước, lượng thức ăn, tốc độ tăng trưởng, phát hiện sớm dịch bệnh và tối ưu chi phí sản xuất. Đây là xu hướng đang được nhiều quốc gia thúc đẩy nhằm nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản.

Bên cạnh đó, công tác chuyển giao công nghệ vào sản xuất, thương mại gắn với hoạt động khuyến nông cũng cần tiếp tục đổi mới để phù hợp thực tiễn hơn, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận nhanh các tiến bộ kỹ thuật.

Để đưa Nghị quyết 57 vào thực tiễn, Bộ NN&MT xác định cần tăng cường liên kết ba nhà gồm Nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, tiên phong và mang tính quyết định trong triển khai, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Về cơ chế, theo lãnh đạo Bộ NN&MT, sau Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, đã có Nghị quyết 193 của Quốc hội, Luật Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cùng Nghị định 180 hướng dẫn hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Đây là cơ sở quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành nông nghiệp nói chung và thủy sản nói riêng.

Ông Long cho biết, khung pháp lý đã cơ bản đầy đủ, vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện hiệu quả và tháo gỡ kịp thời những vướng mắc phát sinh. Bộ NN&MT mong tiếp tục nhận được các đề xuất cụ thể từ nhà khoa học, doanh nghiệp và đơn vị liên quan để đưa vào kế hoạch hằng năm, đồng thời phục vụ xây dựng kế hoạch dài hạn giai đoạn 2026 - 2030.

Hiện Bộ NN&MT đang xây dựng ba chương trình khoa học công nghệ chuyên biệt cho tôm, cá tra và nuôi biển - những ngành hàng chủ lực, có dư địa tăng trưởng lớn và đóng góp quan trọng cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Ở lĩnh vực thu hoạch, chế biến, nhiều ý kiến cũng cho rằng vẫn còn không gian cải tiến nhằm nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng sức cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Văn Long, các nhiệm vụ khoa học công nghệ trong thời gian tới cần xác định rõ đầu ra, bảo đảm kết quả nghiên cứu phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo điều hành hoặc được đưa vào sản xuất, tạo ra sản phẩm có khả năng thương mại hóa.

Việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện, trường và doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt để đưa nghiên cứu vào thực tiễn, qua đó thúc đẩy ngành thủy sản phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững trong giai đoạn mới.