Thuế đối ứng IEEPA của Tổng thống Trump bị bác, Việt Nam chỉ có lợi?

Cụ thể, sau nhiều tháng xem xét, ngày 20.2.2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác các mức thuế (gọi là Thuế đối ứng) mà chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã áp lên nhiều quốc gia trong năm 2025, trong đó có Việt Nam. Như vậy đồng nghĩa, với pháp quyết trên, mức thuế không được áp dụng, tương ứng về mức 0%.

Tuy nhiên ngay lập tức sau đó, Tổng thống Trump đã ban hành mức thuế đối ứng toàn cầu mới với mức 10% cho tất cả các quốc gia có làm ăn với Mỹ dựa theo Đạo luật Thương mại năm 1974 (Section 122) để ‘bù đắp’ cho việc mức thuế trước đó dựa theo IEEPA bị tuyên vi hiến.

Sang ngày 21.2, chính quyền Trump thêm một lần nữa điều chỉnh mức thuế đối ứng mới từ 10%, có hiệu lực từ lúc 0 giờ ngày 24.2, lên mức 15%, là mức tối đa theo Điều 122 Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép.

Được biết, Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 cho phép chính quyền Mỹ áp dụng mức thuế quan tạm thời tối đa 15% trên toàn cầu với mục đích giải quyết các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán và thâm hụt thương mại kéo dài. Đạo luật này quy định mức thuế được phép kéo dài tối đa 150 ngày, sau đó muốn gia hạn tiếp cần có sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ.

Theo Bloomberg, nếu mức thuế mới là 10% thì thuế nhập khẩu bình quân của Mỹ duy trì mức 10,2%; còn nếu mức thuế mới là 15%, thuế nhập khẩu bình quân của Mỹ là 12%.

Ngành chế biến thủy sản được cho là sẽ được hưởng lợi từ mức thuế đối ứng mới của Mỹ.

Một số mặt hàng vẫn được loại trừ khỏi thuế đối ứng mới bao gồm sản phẩm nông nghiệp, dược phẩm, một số thiết bị điện tử, hàng hóa tuân thủ quy định USMCA, một số hàng hóa/sản phẩm khác đã chịu thuế theo ngành. Khoảng 170 tỉ USD nguồn thu thuế nhập khẩu của Mỹ (theo đạo luật IEEPA), đã bị Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố là bất hợp pháp, nhưng vẫn chưa có các quyết định về việc bồi hoàn khoản thuế đã thu này.

Trước sự thay đổi về thuế đối ứng của Mỹ, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng trực tiếp, tuy nhiên không chỉ có mặt lợi mà cả bất lợi.

Theo bản cập nhật phân tích từ Công ty chứng khoán KB (KBSV), chính sách thuế đối ứng ở mức 15% của Mỹ dựa theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 nhìn chung có tác động tích cực hơn so với mức thuế 20% dựa theo đạo luật IEEPA, vì được giảm 5%. Điều này sẽ tác động tới thị trường chứng khoán và đặc biệt là nhóm doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, vì giúp giảm áp lực chi phí của các doanh nghiệp xuất khẩu vào Mỹ. Cùng với đó, hàng Việt Nam xuất vào Mỹ sẽ có mức giá giảm hơn nhờ được giảm 5% thuế, từ đó cơ hội cạnh tranh tăng lên.

Tuy nhiên, cũng theo KBSV, mức thuế mới 10% hoặc 15% sẽ xóa bỏ lợi thế cạnh tranh mà Việt Nam từng có được nhờ mức thuế theo đạo luật IEEPA. Cụ thể, mức thuế theo đạo luật IEEPA do chính quyền Tổng thống Trump ban hành áp với Việt Nam là 20%, thấp hơn rất nhiều so với mức thuế đối ứng áp với Trung Quốc (34%) cũng dựa trên cùng đạo luật.

Các mức thuế đối ứng Mỹ đã áp đặt với các quốc gia.

Khi đó, Việt Nam được hưởng lợi nhờ mức thuế thấp hơn so với Trung Quốc, nên nhiều đơn hàng chuyển dịch từ Trung Quốc sang Việt Nam. Còn khi mức thuế áp đồng đều hơn giữa các quốc gia theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 là cùng 10% hoặc 15%, chênh lệch về lợi thế thuế quan của Việt Nam bị thu hẹp hoặc bị xóa nhòa, có thể khiến mức độ cạnh tranh trực tiếp với Trung Quốc và các quốc gia khác gia tăng trở lại.

Ngoài ra, cho dù mức thuế hiện tại thấp hơn so với trước nhưng rủi ro chính sách vẫn tồn tại. KBSV không loại trừ khả năng chính quyền của Tổng thống D.Trump sẽ tìm cách khôi phục quyền lực áp thuế theo từng quốc gia trong giai đoạn tới, do đó cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến chính sách thương mại và các cuộc điều tra liên quan.

Phản ứng trước thông tin thuế quan mới của Mỹ, thị trường chứng khoán Việt Nam với chỉ số VN-Index đã tăng mạnh trong phiên giao dịch đầu năm mới Bính Ngọ 2026, trong đó các mã cổ phiếu ngành thủy sản như VHC, ANV... tăng giá khá tích cực.

Thế Lâm