Thuế nhập khẩu về 0%, giá xăng dầu vì sao không giảm theo thuế?

Khơi thông "điểm nghẽn" nguồn cung

Tuy nhiên, giữa bối cảnh giá dầu thế giới đang nhảy múa trên biểu đồ địa chính trị, câu hỏi đau đáu nhất của người dân lúc này không phải là "thuế giảm bao nhiêu", mà là: "Khi nào giá xăng dầu tại cây xăng thực sự đi xuống?"

Ngày 9.3.2026 đánh dấu một sự thay đổi của thị trường xăng dầu Việt Nam khi Nghị định 72/2026 (Nghị định 72) chính thức có hiệu lực. Việc đưa thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với xăng không chì từ 10% và các loại dầu từ 7% về mức 0% là một thông điệp mạnh mẽ về sự đồng hành của Chính phủ với doanh nghiệp và người dân.

Tâm lý chờ đợi một đợt giảm giá sâu bao trùm khắp các trạm xăng từ Hà Nội đến TP.HCM.

Việt Nam không đứng ngoài vòng xoáy của những bất ổn tại Trung Đông và eo biển Hormuz. Khi các tuyến hải hành bị đe dọa, chi phí logistics và giá CIF (giá cập cảng) tăng phi mã, việc duy trì một mức thuế nhập khẩu cũ sẽ trở thành "hòn đá tảng" đè nặng lên vai các doanh nghiệp đầu mối. Quyết định đưa thuế về 0% đến cuối tháng 4.2026 không chỉ đơn thuần là giảm chi phí, mà còn là giải pháp "khơi thông dòng chảy". Khi rào cản thuế quan bị xóa bỏ, các doanh nghiệp có thêm dư địa để tiếp cận các nguồn hàng ngoài các hiệp định FTA truyền thống, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong mọi tình huống.

Có một thực tế là ngay sau khi Nghị định được ký, tâm lý chờ đợi một đợt giảm giá sâu bao trùm khắp các trạm xăng từ Hà Nội đến TP.HCM. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cảnh báo về một sự hiểu lầm phổ biến: Thuế nhập khẩu chỉ là một biến số trong một phương trình đa biến phức tạp của giá cơ sở.

Theo phân tích của giới chuyên môn, giá xăng dầu tại Việt Nam được vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Cấu trúc giá hiện tại bao gồm: Giá thế giới (chiếm tỷ trọng áp đảo), thuế Tiêu thụ đặc biệt, thuế Bảo vệ môi trường (BVMT), thuế GTGT, chi phí định mức, lợi nhuận định mức và Quỹ bình ổn giá (BOG).

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh phân tích: "Chúng ta cần hiểu rằng, thuế nhập khẩu 0% chỉ áp dụng cho phần sản lượng nhập khẩu thực tế. Trong khi đó, nguồn cung từ hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn chiếm tới hơn 70% thị phần nội địa. Giá bán lẻ được tính dựa trên giá bình quân gia quyền. Do đó, việc giảm 10% thuế nhập khẩu không thể khiến giá xăng giảm tương ứng 10% trên bảng giá tại cây xăng. Nó chỉ là một thành phần hỗ trợ, giúp giảm bớt áp lực tăng giá khi giá thế giới leo thang".

Ông Nguyễn Tiến Thỏa - Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, nhấn mạnh rằng Nghị định 72 là một "van xả áp" kịp thời. Trong bối cảnh giá dầu thô Brent đang áp sát ngưỡng 100 USD/thùng, việc giảm thuế nhập khẩu đóng vai trò như một đệm đỡ ngăn chặn những cú sốc về giá. Nếu không có Nghị định 72, giá xăng trong nước có thể đã phải điều chỉnh tăng mạnh hơn trong kỳ điều hành tới. Đây là nỗ lực của Nhà nước trong việc chia sẻ khó khăn, chấp nhận hụt thu ngân sách để giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát dưới mục tiêu 4%.

Mấy ngày qua, các cửa hàng xăng dầu ở Hà Nội đều ở trong tình trạng đông kín khách.

Cũng theo ông Thỏa, dư địa để giảm giá sâu hơn hiện phụ thuộc rất lớn vào việc rà soát các loại thuế phí khác, đặc biệt là thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế BVMT. Tuy nhiên, đây là những khoản thu quan trọng của ngân sách và cần có sự phê chuẩn từ Quốc hội, do đó Nghị định 72 của Chính phủ là giải pháp nhanh nhất và trực diện nhất mà hành pháp có thể thực hiện ngay lúc này.

Nỗi lo từ người dân!

Nhiều người dân kỳ vọng khi thuế nhập khẩu giảm từ 10% về 0%, giá xăng tại cây xăng sẽ giảm ngay lập tức vài nghìn đồng. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn nhiều. Để hiểu tại sao giá xăng không giảm "phăng phăng" theo thuế, cần nhìn vào công thức giá cơ sở.

Giá xăng tại cây xăng (giá bán lẻ) được cấu thành từ: Giá CIF (Giá thế giới) chiếm tỉ trọng lớn nhất (khoảng 60-70%); Thuế nhập khẩu vừa được giảm về 0% theo Nghị định 72; Thuế Tiêu thụ đặc biệt hiện áp dụng 10% với xăng; Thuế Bảo vệ môi trường (BVMT) có mức cố định theo lít (ví dụ 2.000đ/lít xăng); Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) là 10%; Chi phí định mức và lợi nhuận định mức: Chi phí vận hành của doanh nghiệp; Quỹ bình ổn giá (BOG): Trích lập hoặc chi sử dụng tùy thời điểm.

Nhiều người dân kỳ vọng khi thuế nhập khẩu giảm từ 10% về 0%, giá xăng tại cây xăng sẽ giảm ngay lập tức vài nghìn đồng.

Tại các cửa hàng xăng dầu lớn ở cửa ngõ Thủ đô, nhịp sống vẫn hối hả nhưng sự lo âu hiện rõ trên khuôn mặt những người trực tiếp chịu ảnh hưởng. Anh Nguyễn Văn Hùng, một chủ đơn vị vận tải nhỏ tại Long Biên, cho biết: "Cước vận tải đã ký theo năm, nếu giá xăng cứ duy trì mức cao thì doanh nghiệp chỉ còn nước bù lỗ. Việc giảm thuế về 0% là tín hiệu tốt, nhưng chúng tôi mong muốn sự ổn định dài hạn hơn là một chính sách chỉ kéo dài đến tháng 4".

Ở góc độ người tiêu dùng cá nhân, chị Lê Minh Anh (Cầu Giấy, Hà Nội) bày tỏ sự thận trọng: "Giảm thuế là tốt, nhưng tôi lo lắng về 'hiệu ứng domino'. Giá xăng chỉ cần nhích nhẹ là giá thực phẩm, rau cỏ ngoài chợ tăng ngay, nhưng khi xăng giảm thì giá hàng hóa lại đứng yên. Mong rằng các cơ quan chức năng tăng cường kiểm soát thị trường để chính sách giảm thuế của Chính phủ thực sự đến được tay người dân".

Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cho rằng Nghị định 72 đã hoàn thành sứ mệnh ngắn hạn là "cắt cơn sốt" cho thị trường xăng dầu. Nhưng về lâu dài, để không còn phải phụ thuộc quá nhiều vào các "liều thuốc giảm đau" bằng thuế, Việt Nam cần một chiến lược căn cơ hơn. Đó là nâng cao năng lực dự trữ quốc gia, đẩy mạnh tiến độ các dự án lọc hóa dầu nội địa và đặc biệt là chuyển đổi lộ trình năng lượng xanh để giảm bớt sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

"Trong khi chờ đợi những tác động cụ thể từ chính sách ngấm vào thị trường, sự điều hành linh hoạt và minh bạch của liên Bộ Công Thương - Tài chính trong các kỳ điều hành tới sẽ là câu trả lời xác đáng nhất cho kỳ vọng của người dân", ông Thịnh nhấn mạnh.

Tuyết Nhung